Božena Němcová

A V I N E T O

(BABIČKA)

Z češtiny do esperanta přeložili Vladimír Tobek a Karel Procházka.

Překlad vycházel jako příloha Časopisu českých esperantistů od roku 1909 do 1914, poslední kapitola vyšla po válce. Prvních pět kapitol přeložil Vladimír Tobek, ostatní kapitoly Karel Procházka.

____________________________________________________

	Longe, longe ĝi jam estas, kiam mi la lastan fojon rigardis en tiun amindan kvietan vizaĝon, kiam mi kovris per kisoj tiujn palajn, sulkoplenajn vangojn, enrigardadis la bluan okulon, en kiu vidiĝis tiom da boneco kaj amo; longe ĝi estas, kiam min je lasta fojo benis ŝiaj maljunaj manoj! -- Ne vivas plu la bona avineto! Jam longe ŝi ripozas en malvarma tero.
	Sed por mi ŝi ne mortis! - Ŝia bildo kopiiĝis en mian animon kun tuta sia koloreco, kaj ĝis kiam ĝi viva estos, ĝis tiam en ĝi vivos. -- Se mi scius majstre per peniko labori, mi vin glorus, kara avineto, alie; sed mi ne scias, ne scias, kiel tiu ĉi skizo plume desegnita al iuj ekplaĉos!
	Sed vi ĉiam diradis: "Estas en mondo neniu, kiu ekplaĉus al ĉiu." Sufiĉos, kiam troviĝos nur kelke da legantoj, kiuj pri vi kun tia plaĉo legos, kun kia mi skribas pri vi.
	*							*
	La avineto havis filon kaj du filinojn. La plej maljuna vivis multajn jarojn en Vieno ĉe parencoj, de kie ŝi edziniĝis. La alia filino ŝin poste anstataŭis. La filo, metiisto ankaŭ estis memstara kaj li aledziĝis en urban dometon. La avineto loĝis en montara vilaĝeto apud silezia landlimo, ŝi vivis kontente en malgranda dometo kun maljuna Betka, kiu estis ŝia samaĝulino kaj kiu jam ĉe la gepatroj servadis.
	Ŝi ne vivis izole en sia dometo; ĉiuj vilaĝanoj estis por ŝi gefratoj, ŝi estis por ili patrino, konsilantino, sen ŝi finiĝis nek bapto, nek edziĝa festo, nek enterigo.
	Jen subite venis al la avineto letero el Vieno de la plej maljuna filino, en kiu ŝi sciigis ŝin, ke ŝia edzo akceptis oficon ĉe unu princino, kiu havas grandan bienegon kaj nome bienegon en regiono de Nachod en Bohemujo, kiu estas nur kelke da horoj malproksime de montara vilaĝeto, kie la avineto loĝas. Tien ke ŝi kun fainilio transmigros, kaj ke la edzo ĉiam nur por somero tie estos, kiam ankaŭ ŝia princina moŝto tie restadas. Je fino de letero staris varma peto, ke la avineto ĉe ili ekloĝu por ĉiam kaj pasigu la vivon ĉe filino kaj genepoj, kiuj ŝin jam ĝojatendas. La avineto ekploris; ŝi ne sciis kion fari. La koro ŝin tiris al filino kaj genepetoj kiujn ŝi ankoraŭ ne konis, malnova kutimo ŝin ligis al malgranda dometo kaj al bonaj amikoj. Sed sango ne estas akvo; sopiro venkis malnovan kutimon, la avineto fine decidiĝis, ke ŝi veturos. La dometon kun ĉio, kio en ĝi, ŝi transdonis al maljuna Betka, aldonante: "Mi ne scias, kiel al mi tie plaĉos, kaj ĉu tamen mi ne mortos ĉi tie inter vi."
	Kiam unu tagon haltis veturilo apud la dometo, metis sur ĝin veturigisto Vaclav pentritan keston de avineto, kusenaron en tukego ligitan, radŝpinilon sen kiu ŝi esti ne povis, korbeton en kiu estis kvar plumtufaj kokidetoj, saketon kun du kvarkoloraj katidoj kaj poste la avineton, kiu pro ploro eĉ ne vidis antaŭ sin: Benate de amikoj ŝi forveturis al nova hejmo.
	Kia atendado, kia ĝojado en "Stare belidlo". Tiel scie nomis la popolo izolan domon en ĉarma valeto, kiu al sinjorino Proskova, filino de la avineto, kiel loĝejo estis destinita. La infanoj elkuradis ĉiumomente sur la vojon, por rigardi, ĉu jam Vaclav ne veturas, kaj al ĉiu, kiu estis preteriranta ili rakontadis: "Hodiaŭ alveturos nia avineto!" Kaj ili mem inter si senĉese babiladis: "Kia nur eble estos tiu avineto?" Ili konis pli multe da avinetoj, iliaj figuroj intermiksiĝadis al ili en kapoj sed ili ne sciis al kiu la sian avineton alkompari. Jen fine alveturas al la domo veturileto. "La avineto jam veturas!" eksonis tra domo; sinjoro Prosek, sinjorino, Betka, portante sur brakoj la plej malgrandan knabineton, kiu komencadis nur paŝeti kaj paroli ankaŭ ne sciis, infanoj kaj du grandaj hundoj Sultan kaj Tyrl, ĉio elkuris antaŭ pordon, por bonveni la avineton.
	De veturilo deiras virino en blanka ŝultrotuko, kampare vestita. La infanoj ekhaltis ĉiuj tri unu apud la alia, de la avineto okulojn eĉ ne deturninte. La paĉjo premis al ŝi la manon, la panjo plorante ŝin ĉirkaŭprenadis, kaj avineto plorante ilin ankaŭ kisadis sur ambaŭ vangojn. Betka alŝovis al ŝi rondvangan Adelka kaj la avineto ridis je ŝi, nomis ŝin malgranda etulino kaj faris al ŝi signeton de kruco. Sed poste ŝi turnis la rigardon al la ceteraj infanoj, vokante je ili per tono la plej sincera: "Miaj oraj infanoj, miaj karuletoj, kiom mi ĝojadis je vi?" Sed la infanoj mallevis la okulojn kaj ekhaltis kvazaŭ alfrostintaj kaj nur laŭ ordono de la patrino ili prezentis siajn rozkolorajn vangetojn al avineto por kiso. Ili eĉ ne povis rekonsciiĝi. Kiel ne, ĝi estis avineto tute alia ol la ĉiuj, kiujn ili iam estis vidintaj; tian avineton ili ankoraŭ neniam en sia vivo vidis. Ne mire, ke ili ne ĉesis ŝin tiel fikse rigardi. Kien ajn ŝi stariĝis ili ĉirkaŭiradis ŝin kaj observadis ŝin de kapo ĝis kalkano.
	Ili admiras malhelan pelteton kun longa faldaro malantaŭe, ruŝan verdan lanjupon, borderitan per larĝa rubando, plaĉas al ili ruĝa florpentrita kaptuko, kiun havas la avineto platligitan sub blanka ŝultrotuko, ili eksidetas sur la teron por povi bone observi ruĝan enmetaĵon sur blankaj ŝtrumpoj kaj nigrajn pantofletojn. Vilimek ektiretas kolorajn ĉifonerojn sur kana platkorbeto, kiun la avineto tenas sur la brako kaj Jan, la pli maljuna el du knaboj, la kvarjara, delikate sublevas al avineto blankan, ruĝe borderitan antaŭtukon ĉar li palpeksentis sub ĝi ion malmolan. Estis tie granda pendpoŝo. Johano estus ankaŭ plezure sciinta, kio en ĝi estas, sed la plej maljuna el la infanoj, Barunka, kiu estis jam kvinjara, forpuŝis lin paroletante al li: "Atendu, mi ĝin diros, ke ci volas ŝovi la manon en pendpoŝon de avineto!"--- Sed tiu ekparoleto estis iom laŭta, oni ĝin povis aŭdi post naŭa muro. La avineto tion rimarkis, ĉesis paroli kun filino, metis la manon en la pendpoŝon, dirante: "Nu, rigardu, kion ĉi tie ĉion mi havas!" Kaj sur la baskon ŝi elmetadis rozarion, poŝtranĉilon, kelke da pankrustetoj, peceton da laĉo, du marcipanajn ĉevaletojn kaj du pupetojn. La lastaj objektoj estis por infanoj; kiam la avineto tion al ili prezentis, ŝi aldonis: "Ankoraŭ ion al vi avineto alveturigis!" kaj tuj ŝi elprenadis el la platkorbeto pomojn kaj paskovojn, el la saketo ŝi liberigis katidojn, el la korbeto kokidetojn. Kiom da ĝojoj, kiom da saltado! La avineto estis la plej bona avineto! "Ĝi estas majkatidoj, kvarkoloraj; tiuj kaptas bonege la musojn; ili estas bonaj en domo. La kokidetoj estas malsovaĝaj kaj se ilin Barunka eldresos ili postkurados ŝin kiel hundetoj!" parolis la avineto kaj la infanoj tuj demandis jen pri tio jen pri io alia, tute senceremonie, tuj ili estis kun la avineto bonaj kamaradoj. La patrino ilin kriadmonadis ke ili ne ĝenu la avineton kaj lasu ŝin ripozi, sed la avineto siavice diris: "Permesu al ni tiun plezuron, Terezka, ĉar ni ĝojas, ke ni havas unu la alian", kaj la infanoj obeis la avineton. Unu sidas sur ŝiaj genuoj, la alia staras post ŝi sur benko kaj Barunka staras antaŭ ŝi kaj rigardas ŝian vizaĝon. Unu miras ke la avineto havas harojn blankajn kiel neĝo, ke la avineto havas faltajn manojn, la tria babilas: "Sed avineto vi havas sole kvar dentojn!" La avineto ridetas, karesas malhelbrunajn harojn de Barunka, dirante: "Mi ja estas maljuna; kiam vi estos maljunaj, vi ankaŭ estos aliaj!" kaj la infanoj ĝin ne povas kompreni, ke tiuj iliaj blanketaj, glataj manoj povus esti iam tiel sulkaj, kiel la manoj de la maljuna avineto.
	La avineto tuj jam la unuan horon tute gajnis la korojn de siaj genepoj kaj ŝi ankaŭ tuj al ili sin plene ja fordonis.
	Sinjoro Proŝek, bofilo de la avineto, kiun ŝi ankaŭ antaŭe persone ne estis koninta, okupis ŝian koron tuj ĉe la unua renkontiĝo per sia aminda bonkoreco kaj simpatia vizaĝo en kiu montriĝis boneco kaj sirncereco. Sole unu afero ŝin ĉe li malhelpis kaj sekve tio, ke li ne sciis boheme. Kaj ŝi, laŭdire, tion, kion ŝi iame el germana lingvo komprenis, jam de longe forgesis. Kaj tamen ŝi tiel plezure kun Jan estus interparolinta! - Sed Jan ŝin ĝojigis per tio, ke li komprenas boheman lingvon; la avineto aŭdis tuj, ke oni dulingve hejme konversacias. La infanoj kaj servistinoj alparolis sinjoron Prosek boheme, kaj li respondadis al ili germane, kion ili jam komprenis. La avineto esperis, ke iom post iom ŝi ankaŭ interkompreniĝos, kaj intertempe ŝi helpadis al si laŭpove.
	Sian filinon la avineto preskaŭ eĉ ne estus jam rekoninta; ŝi vidadis ŝin ĉiam antaŭ si kiel gajan vilaĝan knabinon, kaj nun ŝi revidiĝis kun sinjorino malmulte parolema, de karaktero pli serioza, moderne vestita, de modernaj moroj! Ĝi ne estis ŝia Terezka! - La avineto vidis ankaŭ tuj, ke la mastrumo de filino estas tute alia, ol tiu, kiun ŝi estis ĝis nun kutiminta. Unuajn tagojn ŝi vivis pro ĝojo kaj surprizo kvazaŭ revante, sed iom post iom ŝi eksentis sin ĝenata, ekŝajnis al ŝi neoportune en nova hejmo, kaj se ne estus la genepetoj, ŝi baldaŭ estus reveninta denove en sian dometon.
	Sinjorino Terezka havis kvankam siajn kelkajn modernajn kapricojn, sed pro tiuj neniu havis kaŭzon je ŝi ĉagreni, ĉar ŝi estis sinjorino tre bona kaj prudenta. Sian patrinon sinjorino Proskova tre amis, kaj nevolonte ŝi estus ŝin lasinta foriri jam pro tio, ĉar ŝi devis plenumi oficon kiel kastelmastrino, kaj sekve ŝi havis neniun alian, al kiu ŝi povus tute transdoni la mastrumadon kaj la infanojn, kiel al la patrino.
	Tial ne estis al ŝi agrable, kiam ŝi rimarkis, ke la avineto iel hejmsopiras, kaj ŝi tuj rimarkis ĝin kaj ankaŭ divenis, kio al la avineto mankas. Unu tagon diris sinjorino Terezka: "Mi scias, panjo, ke vi estas kutiminta labori kaj ke vi enuus, se vi devus la tutan tagon sole kun la infanoj promenadi. Se vi volas ŝpini, mi havas sur subtegmento iom da lino: ni havos multe da ĝi, se ĝi nur sur kampo prosperos. Sed plej agrable al mi estus, se vi volus iom atentadi la mastrumadon. Per la kontroliro en la kastelo, kaj per la kudrado kaj kuirado mi pasigas tutan tempon, tion ceteran mi devas konfidi al fremdaj homoj. Mi petas vin do, asistu min kaj komandu ĉion kiel plaĉas al vi."
	"Tion mi al ci plezure faros, se nur ĝi konvenos al ci; ci scias, ke mi estas kutiminta tian laboron," rrespondis la avineto tute ĝojigita. Ankoraŭ la saman tagon ŝi supreniris subtegmenton por rigardi, kiel estas la afero tie koncerne la linon, kaj la duan tagon vidis la infanoj la unuan fojon en sia vivo, kiel oni ŝpinas je spindelo.
	La unua, kion la avineto en mastrumado tute prenis je sia prizorgado estis bakado de pano. Ŝi ne povis toleri, ke la servistino traktas la dian donon tiel sen ĉia respekto, ke ŝi krucbenas ĝin nek metante ĝin en knedujon nek elprenante ĝin, nek metante ĝin en bakfornon, nek elprenante ĝin el tie, kvazaŭ ŝi havus brikojn en la manoj.
	La avineto, antaŭ kiam ŝi fermentigan paston enmetadis, per knedilo benis la knedujon, kaj tiu benado ripetiĝadis, kiam ajn oni prenis la paston en manojn, ĝis kiam estis la pano sur tablo. Ankaŭ neniun senfarulon ŝi toleris ĉe si, por ke li la "dian donon ne ensorĉu", eĉ Vilimek, kiam eniris kuirejon dum bakado de pano ne forgesis, ke li devas diri: "Dio benu!"
	Kiam la avineto bakis la panon, havis la genepetoj feston. Ĉiufoje ili ricevis panflanon kaj po malgranda panbuleto per prunoj aŭ pomoj plenigita, kio antaŭe al ili ne okazadis. Sed ili devis kutimi atenti pri la paneroj. "La paneroj apartenas al fajreto," diradis la avineto, kiam ŝi forbalais de tablo la panerojn, kaj en fajron ilin ĵetadis. Sed kiam iu el la infanoj forpecetigis iom da pano sur teron, kaj la avineto ĝin rimarkis, tuj ŝi ordonis al li rekolekti la panpecetojn kaj diradis: "Panerojn oni ne devas piedpremi, tiam, laŭdire, la animoj en purgatorio ploras." Ŝi ankaŭ ĉagreniĝis vidante, ke oni dum tranĉado la panon ne egaligas: "Kiu ne scias trakti la panon, ne scias trakti la homojn," ŝi diradis. Foje petis Jenik, ke la avineto entranĉu por li flanke en kruston, ke li ĝin preferas manĝi; sed la avineto ĝin ne faris, dirante: "Ĉu ci ne aŭdis, ke, se oni entranĉas en la panon oni subtranĉas al Dio kalkanojn? Estu kiel ajn, ci ne lernu elekti la manĝaĵojn," kaj sinjoro Jenicek devis vole nevole forgesi siajn frandgustojn.
	Kie ajn peceto da pano restis kuŝi, eĉ pankrustojn, kiujn la infanoj ne estis finmanĝintaj, metis la avineto en la pendpoŝon, se okazis iri preter akvo, ŝi ĵetis al fiŝoj, dispecetigis al formikoj, kiam ŝi iris kun infanoj, aŭ al birdoj en arbaro, unuvorte ŝi senutiligis eĉ ne unu glutpecon, kaj ĉiam ŝi admonadis: "Ŝatu dian donon, sen ĝi mizere estas, kaj kiu ĝin ne ŝatas, tiun Dio severe punas." Se la infano igis fali la panon, ĝi devis ĝin poste kisi kvazaŭ pardonpete; kaj eĉ se ie pizero estis kuŝanta, levis ĝin la avineto kaj markitan sur ĝi kaliketon respekte kisis. Pri ĉio tio la avineto ankaŭ instruadis la infanojn.
	Se kuŝis sur vojo ansera plumeto, la avineto tuj ĝin monris dirante: "Kliniĝu Barunka!" Barunka estis multafoje malpenema kaj diris: "Sed avineto, kion valoras unu plumeto?" Sed pro tio ŝin la avineto tuj admonis: "Ci devas pensi, knabineto, aliĝas unu al alia, estos da ili pli multe; kaj jen memoru la proverbon: Bona mastrineto devas por plumeto transsalti barilon."
	Sinjorino Proskova havis en la pli granda el ambaŭ ĉambroj, kiu havis kvar fenestrojn, kaj kie dormis ŝi kaj sinjoro Prosek kaj en lulilo Adelka apud la panjo, kaj kie oni ankaŭ dum hejmaj festoj tagmanĝis, aŭ kie oni posttagmezan manĝon pretigadis, modernan meblon; sed ĝi ne tro plaĉis al la avineto. Ŝajnis al ŝi, ke oni maloportune povas sidi sur tiuj remburitaj seĝoj kun la inkrustitaj apogiloj, ke oni devas timi renversiĝon kaj se oni apogas sin, ke ĝi ne rompiĝu. Sur kanapon ŝi sidiĝis sume nur unufoje; kiam ŝi la unuan fojon eksidis kaj la risortoj sub ŝi cedis, tiom ŝi kompatinda ektimis, ke ŝi preskaŭ ekkriis. La infanoj ŝin ridis, sidiĝis sur la kanapon kaj balanciĝante ili vokis je la avineto, ke ŝi nur iru, ke ĝi ne rompiĝos, sed la avineto rifuzis: "Eh, ne tentu min," ŝi diris, "kiu sidiĝus en tian balancilon, ĝi taŭgas eble por vi."
	Sur la poluritajn tabletojn kaj ŝrankojn ŝi timis ion meti, por ke la brilo ne difektiĝu, kaj tiu ŝranko kun vitraj tabuloj, post kiuj estis multe da diversspecaj filigranaĵoj starigitaj estis en ĉambro nur por naski pekon, kiel la avineto diradis. La infanoj tre ŝatis ĉirkaŭ ĝi saltadi kaj ili ordinake faris petolaĵon, pro kio ili estis de patrino forte riproĉataj. Sed volonte ŝi sidiĝis braklulante malgrandan Adlinka al fortepiano, ĉar la infano, se ĝi ekploris, silentiĝis, kiam la avineto komencis delikate je klavoj grumbladi. Kaj Barunka iafoje instruis la avineton unufingre iudi: "Jen ĉevaloj, jen ĉevaloj, kiujn havas mi," kaj la avineto balancis la kapon kaj kantetis kaj ĉiam diradis: "Kion tiuj homoj ĉion ne elpensas. Oni pensus ne alie, ol ke estas en ĝi birdeto enfermita; kiel voĉetoj ĝi sonas."
	Kiam la avineto ne bezonis, tiam ŝi ne iris en la ĉambron. Se ŝi havis nek ekstere nek en mastrumo ion por fari, ŝi sidis prefere en sia ĉambreto, kiu estis tutproksime apud kuirejo kaj servistejo.
	Tiu ĉi ĉambreto estis meblita laŭ gusto de la avineto. Apud granda forno estis benko, laŭlonge de muro la lito de la avineto, tutproksime apud la forno post lito pentrita kesto, kaj apud la alia muro lito de Barunka, kiu elpetis je la panjo, ke ŝi dormos kun la avineto. Meze staris tililigna tablo kun piedapogiloj, kaj super ĝi pendis de plafono kolombino, simbolo de Sankta Spirito. En anguleto apud la fenestro staris ŝpinrado, linstango provizita je linfasko, en la fasko enigita spindelo, sur najlo estis fadenvolvilo.
	Sur muro pendis kelke da bildetoj de sanktuloj, super la lito de la avineto krucifikso, ornamita per floroj. Sur fenestro verdiĝis en florpoto muskato kaj ocimo, kaj en tolaj saketoj pendis tie diversa spico: tiliaj kaj sambukaj floroj, kamomilo kaj similaj, jen la apoteko de la avineto. Apud la pordo pendis stana pelveto kun benita akvo. En tirkesto de tableto estis kudrilaro de la avineto, volumo de piaj kantoj, krucvojo, ligaĵo da rezervaj ŝnuroj por radŝpinilo, trireĝa kreto kaj festa kandelo, kiun la avineto havis preta kaj ĝin ekbruligis ĉe fulmotondrado. Sur forno staris tindrujo kun fajrerigilo. En ĉambro oni uzadis por ekbruligo boteleton per fosforo plenigitan, sed la avineto volis pri tiu insidema instrumento eĉ ne aŭdi. Nur unufojon ŝi tion provis, kaj kiu scias kiel ĝi okazis, ŝi bruldifektis sian antaŭtukon, kiun ŝi portadis jam dudek kvin jarojn, kaj krom tio, ŝi diradis, sufokigo ŝin minacis. De tiu tempo ŝi ne prenis la boteleton en la manojn. Tuj ŝi havigis al si tindrujon, infanoj alportis ĉifonojn por tindro, faris alumetojn, trempis pintojn en sulfuro, kaj kiam la avineto havis sian kkutiman flamigilaron sur forno, kontente ŝi kuŝiĝadis. Por infanoj ĝi ankaŭ estis pli agrabla. kaj ĉiutage ili demandis la avineton, ĉu ŝi ne bezonas alumetojn, ke ili pretigos ilin.
	Kio al la infanoj en ĉambreto de la avineto plej multe plaĉis, estis ŝia pentrita kesto. Ili plezure observadis bluajn kaj verdajn rozojn kun brunaj folioj pentritaj sur ruĝa fono, bluajn liliojn kaj ruĝflavajn birdetojn inter tio; sed pli multe ili ĝojis, kiam la avineto malfermis la keston. Sed estis ja tie io rigardinda! La interna flanko de kovrilo estis tutplene tapetit:a per bildetoj kaj preĝfolietoj, ĉio donacetoj preĝejfestaj. Ankaŭ estis tie flanka faketo, kaj en ĝi kiaj objektoj! Familiaj dokumentoj, leteroj de filino el Vieno, malgranda tola saketo, plena de arĝentaj moneroj, senditaj al la avineto de infanoj plibonfartige, sed kiujn ŝi ne uzinte konservadis al si por plezuro. Ligna skatoleto, en ĝi kvin granat-ŝnuretoj, kaj sur ili pendigita arĝenta monero kun portreto de imperiestro Jozefo kaj de Mario Terezio. Kiam ŝi tiun skatoleton malfermis - kaj ŝi tion ĉiam faris, kiam la infanoj petis - ŝi diradis: "Vidu, karaj infanoj, tiujn granatojn donis al mi via mortinta aveto kiel edziĝfestan donacon, kaj la taleron mi ricevis propramane de imperiestro Jozefo. Ĝi estis bona sinjoiro, Dio donu al li eternan gloron! Nu, kiam mi foje mortos, tio estos via," ŝi aldonis ĉiam, fermante la skatoleton.
	"Sed avineto, kiel ĝi estis, kiam donis al vi lia imperiestra moŝto tiun taleron? Rakontu ĝin al ni!" petis foje Barunka.		
	"Rememorigu min alian fojon pri tio, poste mi diros ĝin al vi," respondis al ŝi la avineto.
	Krom tiuj ĉi objektoj havis la avineto en flanka faketo du tuŝbenitajn rozariojn, rubandojn al kufoj kaj inter tio ĉiam ian frandaĵon por la infanoj.
	Malsupre en la kesto kuŝis la tolaĵo kaj la vestaro de la avineto. Kaj la ĉiuj jupoj, antaŭtukoj, someraj kamizoletoj, korsetoj kaj kaptukoj kuŝis en plej granda ordo kaj supre estis du amelumitaj blankaj kufoj malantaŭe kun flugiloj "holubicka" (kolombineto). Sed tion la infanoj ne devis tuŝi; tamen kiam ŝi estis bonhumora, ŝi levis peceton post peceto diradante: "Vidu, infanoj, tiun ĉi kanvasan jupon mi havas jam kvindek jarojn, tiun ĉi kamizoleton portadis jam via praavineto, tiu ĉi antaŭtuko estas aĝa kiel via patrino, kaj ĉio estas kiel nova. Kaj vi havas la vestaĵojn tuj difektitaj. Sed de tio ĝi venas, ke vi ne konas la valoron de mono. Vidu, tiu ĉi silka kamizoleto kostis cent rejnajn florenojn, sed tiame cirkulis la bankbiletoj." Kaj tiel daŭrigis la avineto, kaj la infanoj silente aŭskultadis, kvazaŭ ili tion komprenus.
	Sinjorino Proŝkova ja volis, ke la avineto vestu alian robon, kiel ŝi bonintence konjektis, pli oportunan; sed la avineto ŝanĝis sur si eĉ ne la plej etan pasamenton kaj diradis ĉiam: "Dio devus min maljunan virinon puni, se mi volus moderniĝi. Por mi ne estas tiaj novaĵoj, mia maljuna intelekto ne konvenus por tio." Restis do kiel antaŭe. Baldaŭ direktiĝis en la domo ĉio laŭ la vorto de la avineto, ĉiu ŝin nomis "avineto" kaj kion la avineto diris kaj faris, estis bona.
 
				II.
	En somero leviĝadis la avineto je la kvara, en vintro je kvina horo. Ŝia unua laboro estis krucbeni sin kaj kisi krucifikseton fiksitan al pistaka rozario, kiun ŝi ĉiam kunportadis kaj nokte sub kapo havis. Poste, benante Dion, ŝi leviĝis kaj estante vestita aspergis sin per benita akvo, prenis spindelon kaj ŝpinis, kantante matenajn kantojn.. Ŝi mem, maljuna kompatindulino, ne povis plu dormi, sed sciante, kiel la dormado estas dolĉa, ŝi deziris ĝin al la aliaj. Proksimume unu horon post ŝia leviĝo, oni aŭdis monotonan klakadon de pantofletoj; ekknaris unua, dua pordo, la avineto aperis sur sojlo. En la sama momento ekblekis anseroj en staleto, porkinoj ekgruntis, bovino blekis, kokoj eksvingis la flugilojn, katinoj de ie alkurinte sin frotis je ŝiaj piedoj. La hundoj elsaltis el budetoj, streĉis la membrojn kaj unusalte estis ĉe la avineto; se ŝi ne estus sin defendinta, ili certe estus ŝin faligintaj kaj elpuŝintaj el manoj la pajlkorbon kun greno por kortbirdoj. La avineton tiom amis ĉi tiuj bestetoj, kaj ŝi ilin ankaŭ. Dio gardu, ke ŝi vidu, ke iu senutile turmentas eĉ se vermeton: "Kio malutilas aŭ utilas la homon kaj oni devas ĝin buĉi, nu, Dio permesu, buĉu ĝin, sed ne turmentu ĝin," ŝi diradis. Sed al infanoj ne estis permesite rigardi, eĉ se oni kokideton tranĉbuĉis, sole pro tio, ke ili ĝin bedaŭrus, kaj ĝi sekve ne povus morti.
	Sed foje ŝi je ambaŭ hundoj, Sultan kaj Tyrl, treege koleriĝis. Sed estis ankaŭ kaŭzo por koleri! Ili ja subfosis la muron de staleto kaj disŝiris dum unu nokto dek anasidojn, belajn, flavajn, kiuj tiel gaje ĝojis la vivon. Brakoj de la avineto malleviĝis, kiam ŝi malfermis matene la staleton kaj la ansero kun tri restintaj anasidoj elkuris eksteren, terurite blekante, kvazaŭ ĝi plendus pro siaj mortigitaj idoj, kiujn ŝi elkovis anstataŭ ilia flirtema, vagema patrino. La avineto suspektis mustelon-rabistinon, sed ŝi konvinkiĝis laŭ piedsignoj, ke tion faris la hundoj. Hundoj, la fidelaj gardantoj! La avineto eĉ ne kredis siajn okulojn. Kaj ankoraŭ ili venis kaj flatis, kvazaŭ nenio estus okazinta, kaj tio pleje kolerigis
la avineton! "For de mi, vi fibestoj! Kion al vi faris la anasidetoj? Ĉu vi eble malsatas? Ne; pro nura petoleco vi ĝin faris. For de mi, eĉ vidi mi ne volas vin!" La hundoj mallevis la vostojn kaj sin fortrenis en la budetojn; sed la avineto, forgesinte, ke estas frue, iris en ĉambron por rakonti al filino sian malĝojon.
	Sinjoro Proŝek pensis ne alie, ol ke la ŝtelistoj elŝtelis kameron, aŭ ke Barunka estas morta, kiam li vidis larmantan kaj palan avineton en ĉambron eniri. Sed kiam li estis aŭskultinta la tutan okazintaĵon, li devis la avineton ekrideti. Lin ne tuŝis morto de kelkaj anasidetoj. Li ne kovmetis ilin, li ne vidis, kiel ili ovŝelon rompas, kiel amindaj ili estas, kiam ili naĝas sur akvo kapetojn subakvigas kaj per kruretoj super la akvo svingas. Por sinjoro Jan ĝi estis nur perdo de kelke da rostaĵoj. Tial li satisfaktis la rajton kaj justecon, prenis skurĝon kaj iris eksteren puni la hundojn, por ke ili ĝin memoru. La avineto ŝtopis la orelojn, kiam ŝi aŭdis la bruegon ekstere, sed ŝi pensis: "Kia helpo, tio devas esti, ili memoru ĝin." Sed kiam nek post unu horo nek post du la hundoj el la budetoj estis elirantaj, ŝi devis iri por observi, ĉu oni ne vundis ilin. "Kio farita, estu forgesota, ĝi estas ja nur muta estaĵo," ŝi diris al si, enrigardante en budetojn. La hundoj komencis ĝemi, malĝoje ŝin rigardis, preskaŭ ventroglitante al ŝiaj piedoj. "Nun vi tion bedaŭras, vere? Vidu, tiel okazas al malbonuloj. Memoru tion!" - La hundoj ĝin memoris. Kiam ajn estis la anseridoj aŭ anasidoj anasirantaj en la korto, prefere ili rigardis flanken aŭ foriris, kaj tiel ili reakiris plene inklinon de la avineto.
	Kiam la avineto prizorgis la kortbirdaron, ŝi vekis la servistinojn, se ili jam ne leviĝis mem. Nur post la sesa horo ŝi alpaŝis liton de Barunka, ekfrapetis delikate ŝian frunton - tiel laŭdire la animo plej baldaŭ vekiĝras -- kaj diris mallaŭte: "Leviĝu, knabineto, leviĝu, estas tempo," helpis ŝin vesti, poste ŝi iris rigardi apudan ĉambron, ĉu la malgranda etularo leviĝis; se unu aŭ alia sin sur la lito streĉadis, ŝi frapetis lin je dorseto admonante: "Leviĝu, leviĝu, la koko jam naŭfoje ĉirkaŭiris sterkujon kaj ci ankoraŭ dormas; ĉu ci ne hontas?" Dum lavado ŝi helpis la infanojn sed dum vestado ŝi ne sukcesis. En tiuj butonetoj, agrafetoj kaj bagatelaĵoj sur jaketoj kaj vestetoj ŝi ne povis spertiĝi: ordinare kio apartenis antaŭen ŝi metis malantaŭen. Kiam la infanoj estis vestitaj, ŝi genufleksis kun ili antaŭ bildon de Kristo benanta infanetojn, preĝis "Patro Nia", kaj poste oni iris matenmanĝi.
	Se ne estis io grava por labori hejme, sidis la avineto en sia ĉambreto apud radŝpinilo, sed somere kun sia spindelo en korto sub tilio aŭ en parko aŭ ŝi iris kun infanoj promenadi. Ĉe tio ŝi kolektis plantaĵojn, kiujn poste hejme ŝi sekigis kaj konservadis por bezono. Precipe ĝis la festo de sankta Johano Baptisto ŝi iradis kolekti plantaĵojn dum rosfalo - tiam ili laŭdire estas plej bonaj. Se iu estis malsana, jen havis jam la avineto tuj pretan medikamenton: amaran trifolion por digesto, kariofilon kontraŭ doloro de gorĝo k. s.; kuraciston ŝi dum sia tuta vivo ne bezonis.
	Krom tio alportadis en la domon sanigan spicaĵon iu maljuna virino el montaro Krkonose, kaj pri tiu la avineto speciale zorgis kaj grandan kvanton foraĉetis. La maljuna spicistino alvenadis ĉiun aŭtunon en fiksita tempo kaj tiam ŝi gastis en Stare Belidlo, kie oni ŝin per ĉio bona regalis dum unu tago kaj nokto. Ĉiujare ricevis la infanoj de ŝi korneton da terniga pulvoro, la mastrino diversan bonodoran incenson kaj muskon; krom tio tutan vesperon rakontadis la maljuna virino al infanoj pri Rýbrcoul, kia li estas sagaculo kaj kiel petole li trraktas la montaranojn; ŝi imagigis al la infanoj la terurojn, kiuj okazas, kiam Rýbrcoul migras al sia princino Kaĉenka, tien ien en montaron de Kacenka, kie ŝi loĝas. Sed la princino lin ĉe si longe ne toleras kaj denove post tempo lin forpelas, kaj tiam li laŭdire tiel forte ploregas, ke ĉiuj riveretoj en montaro superakviĝas. Sed kiam ŝi lin alvokas, tiam li migras kun tia rapideco kaj kun tia ĝojo, ke ĉion, kio al li en vojo kuŝas, li renversas, elterigas kaj forportas. Arbarojn li elradikigas, ŝtonojn ĵetas de deklivoj, tegmentojn deportas, unuvorte sur vojo, tra kie li migras, estadas ĉio kiel per la dia puno ruinigita.
	La spicistino alportadis ĉiujare la saman spicon kaj la samajn mirrakontojn, sed al infanoj ili ĉiam ŝajnis esti novaj kaj ĉiam ili ĝojatendadis la maljunan virinon. Kiam aperis kolkoj sur herbejo, tiam ili diradis: "Nu, jam baldaŭ alvenos la maljunulino el montaro," kaj se ŝi je kelke da tagoj malfruiĝis, diradis la avineto: "Kio do okazis al la maljunulino? eble ŝin Dio ne igis malsana, aŭ ĉu eble ŝi jam mortis?" Kaj oni rakontadis pri ŝi tiel longe, ĝis kiam ŝi reapeiris en korto portante korbon sur la dorso.
	De tempo al temnpo iradis la avineto kun infanoj je pli longaj promenadoj, jen en domon de arbaristo, jen en muelejon, aŭ ili eniris en arbaron, kie la birdetoj agrable kantadis, kie estis sub arboj sternitaj delikatmolaj muskaj tapiŝoj kaj kreskis tiom da bonodoraj konvaloj, primoloj, anemonoj, diantoj, tutaj tufoj da dafno kaj tiu bela sovaĝa lilio. Tiun al ili alportadis pala Viktorka, kiam ŝi vidis, ke ili kolektas la florojn kaj ligas je bukedoj. Viktorka estadis ĉiam pala, ŝiaj okuloj birilis kiel du karberoj, nigrajn harojn ŝi havis ĉiam senordaj, neniam ŝi havis belan veston kaj neniun ŝi alparolis. Je rando de arbaro, estis granda kverko; tie staradis Viktorka tutajn horojn, fikse rigardante la kluzon. Dum krepuskiĝo ŝi deiris ĝis al la kluzo mem, sidiĝis sur muskokovritan radikŝtipon kaj kantadis ĝis malfrua nokta horo. "Sed avineto," demandis la infanoj la avineton, "kial havaa Viktorka neniam belan veston, eĉ ne en dimanĉo? Kaj kial ŝi neniam ploras?"
	"Ĉar ŝi estas freneza."
	"Kaj kiel ĝi estas avineto, se oni estas freneza," demandis
la infanoj.
	"Nu, se oni ne havas bonan prudenton."	
	"Kaj kion oni faras, se oni ne havas bonan prudenton?"
	"Ekzemple: Viktorka neniun alparolas, ŝi iradas per ĉifonoj
vestita, loĝas en arbaro en groteto dum somero eĉ dum vintro."
	"Kaj dum nokto ankaŭ?" demandis Vilem.
	"Nu certe ke ankaŭ. Vi ŝin ja aŭdadas, ke ŝi malfrue en nokto ĉe kluzo kantadas, poste ŝi iras en groton dormi."
	"Kaj ĉu ŝi ne timas vaglumojn aŭ niksoviron?" kun granda
miro demandis la infanoj.
	"Ekzistas ja neniu miksoviro," diris Barunka; "paĉjo ĝin rakontis."
	En somero venadis Viktorka malofte al domoj por peti, sed en vintro ŝi alvenadis kiel tiu korniko, ekfrapetis la pordon aŭ fenestron kaj sole la manon ŝi etendis: ricevinte poste pecon da pano aŭ ion alian, silente ŝi foriradis. La infanoj vidante sur frostiĝinta neĝo sangan postsignon de ŝia piedo, postkuris ŝin kaj vokadis: "Viktorka, iru al ni, panjo donos al ci lanŝuojn, ci povas ĉe ni estadi." Sed Viktorka eĉ ne turnis laŭ kapon kaj kuris al arbaro.
	Dum belaj someraj vesperoj, kiam ĉielo hela, bela estis kaj falantaj steloj brilegis, plezure la avineto sidiĝis kun infanoj eksteren sub tilion. Ĝis kiam estis Adelka malgranda, ŝi sidigis ŝin sur siajn genuojn, Barunka kun la knaboj staris apud la genuoj. Tio eĉ ne povis alie esti; kiam la avineto komencis ion rakonti, ĉiuj devis rekte rigardi ŝian vizaĝon, ke ili eĉ ne vorteton preterlasu.
	La avineto rakontis al ili pri brilaj anĝeloj, kiuj tie supre loĝas kaj la lumojn por homoj ekbruligadas; pri la gardanĝeloj kiuj protektas la infanojn sur ĉiuj vojoj, kiuj ĝojas, kiam ili estas bonaj, kaj ploras, kiam ili ne obeas. La infanoj turnadis la okulojn al hela ĉielo, kie briletis rnilmiloj da lumoj malgrandaj, nebulaj kaj grandaj, brilantaj plej belajn kolorojn.
	"Kiu eble el tiuj steletoj estas la mia?" demandis unu vesperon Jan.
	"Tion nur Dio scias. Sed ekpensu, ĉu estus eble inter tiuj milionoj da steletoj ĝin trovi?" respondis la avineto.
	"Al kiu eble apartenas tiuj belaj steloj, kiuj tiom brilas?" demandis Barunka.
	"Ili apartenas al tiuj homoj, kiujn Dio speciale ekamis, diaj elektitoj, kiuj estis multe bonfarintaj kaj Dion neniam kolerigis," respondis la avineto.
	"Sed avineto," demandis ree Barunka, "kiam eksonis de kluzo plendaj sonoj de intermitata kanto - "ĉu Viktorka havas ankaŭ sian stelon?"
	"Ŝi havas, sed ĝi estus nebulita. Sed nun venu, ke mi vin kuŝigu, estas tempo por dormado," ŝi aldonadis, kiam noktiĝis jam multe. Ŝi preĝis kun ili: "Anĝelo dia, gardanto mia!" aspergis ilin per benita akvo kaj kuŝigis en nesteton. La malgrandaj dormis tuj, sed Barunka multfoje ankoraŭ alvokis la avineton al lito kaj petis: "Sidiĝu apud mi, avineto, mi ne povas ekdormi." Kaj la avineto prenis la manon de nepino en sian manon kaj komencis kun ŝi preĝi, kaj preĝadis, ĝis kiam tiu ĉi fermis la okulojn.
	La avineto iradis kuŝiĝi je la deka - ĝi estis ŝia horo, tion ŝi sentis je okuloj: ĝis tiu tempo ŝi havis la taskon, je mateno fiksitan, preta. Antaŭ ol ŝi iris dormi, ŝi rigardis, ĉu estas ĉio fermita, ŝi kunvokis la katojn kaj enfermis ilin en subtegmento, ke ili ne surrampu la infanojn kaj ilin ne sufoku; per akvo ŝi estingis en forno ĉiun fajreron kaj preparis sur tablon tindrujon kaj kenon. Se oni timis la fulmotondradon, ŝi pretigis kandelon en blankan tukon envolvis panbulon kaj metante ĝin sur tablon diradis al servistaro: "Tion memoru: ĉe okazo de fajro devas esti la pano la plej unua, kion oni devas kunpreni: poste oni ne konfuziĝos."
	"Sed avineto, la fulmo ja ne ekfrapos!" diradis la servistinoj; sed iliaj meditaĵoj maltrafis.
	"Nur Dio estas ĉiopova, kion vi povas scii. Neniam oni estas sufiĉe singardema - tion memoru."
	Kiam estis ĉio en ordo, ŝi genufleksis antaŭ krucifikson, preĝis, aspergis sin kaj Barunka'n ankoraŭ unufoje per benita akvo, pistakan rozarion ŝi metis sub la kapon kaj pensante Dion ekdormis.
III.
	Se homo, kutiminta bruan vivon de grandaj urboj, migrus tra valo, kie staras izola domo, en kiu vivis la familio de Prosek, li ekpensus: "Kiel nur tiuj homoj povas ĉi tie dum tuta jaro vivi. Mi ne volus ĉi tie estadi, escepte tempon, kiam ĉi tie la rozoj floras. Dio, ĉu iaj ĝojoj ĉi tie?" Kaj tamen estis tie tre multe da ĝojoj, en vintro en somero! Sub la malalta tegmento loĝis kontenteco kaj amo, kiun nur la cirkonstanoj iafoje nubigis, ekzemple forveturo de sinjoro Prosek en ĉefurbon, aŭ ies malsano en la domo.
	Ĝi estis konstruaĵo negranda, sed beleta. Ĉirkaŭ la fenestroj, turnitaj orienten, volverampis vinarbeto kaj antaŭ la femestroj estis malgranda ĝardeneto, plena de rozoj, levkojoj, rezedo eĉ salato, petroselo kaj alia eta legomo. Je nordorienta flanko estis fruktarba ĝardeno, kaj post ĝi etendiĝis herbejo ĝis la muelejo. Granda maljuna pirarbo staris tutproksime ĉe la domo, metante sin kun ĉiuj siaj branĉoj sur la ŝindokovritan tegmenton, sub kiu nestis multe da hirundoj. Meze de korteto staris tilio, sub ĝi benketo. Je sudokcidenta flanko estis negranda mastruma domo kaj post tiu etendiĝis arbustaro kaj arbetaĵo supren ĝis la kluzo. Preter la domo kondukis du vojoj. Unu por veturiloj, kiun oni povis iri supren laŭlonge de rivero al Riesenburk'a farmdomo kaj al Ĉervena Hůra, aŭ malsupren al la muelejo kaj ĉiam laŭlonge de la rivero ĝis en la plej proksiman urbeton kuŝantan je distanco de ne tuta unu horo. Tiu rivero estas sovaĝa Úpa, kiu forkuras de montaro Krkonose, jetiĝante trans krutaĵojn kaj rokojn, serpentumante tra mallarĝaj valetoj ĝis la ebenaĵo, tra kie ĝi sen malhelpo en Elbon (Labe) rapidas, konstante inter verdaj bordoj, havante de unu flanko altajn deklivojn, kovritajn de diversa arbaĵo.
	Antaŭ la domo, senpere apud la ĝardeneto estis trotuaro laŭlonge de kanalo, kiun la muelisto kondukigis de la kluzo al la muelejo. Trans la kanalon kondukis de la domo ponteto sur la deklivon, kie estis forno kaj sekigejo. Aŭtune, kiam en la sekigejo estis lignokradaroj plenaj je prunoj, pomtranĉaĵoj kaj piroj, tiam tre ofte kuradis Jan kaj Vilem trans la ponteton: sed ili atentis, ke ilin la avineto ne vidu. Sed kion helpis ĉio tio ĉi, apenaŭ la avineto en la sekigejon eniris, ŝi jam vidis, kiom da prunoj mankas kaj kiu vizitis la sekigejon. "Jenik, Vilem, venu ĉi tien!" tuj ŝi vokis, kiam ŝi estis malsuprenirinta. "Ŝajnas al mi, ke vi aldonis al mi prunojn sur la kradaron?"
	"Oh ne, avineto," malkonfesadis la knaboj ekruĝiĝinte. 
	"Ne mensogu!" minacis la avineto, "ĉu vi ne scias, ke vin Dio aŭdas!" La knaboj silentis kaj la avineto jam sciis ĉion. La infanoj tion miris, kiel tiu avineto tuj ĝin scias, kiam ili ion faris, kaj kiel ĝi povas esti, ke ŝi rekonas tion laŭ ilia nazo. Tial ili ankaŭ kuraĝis menion antaŭ ŝi sekretigi. En somero, kiam estadis tre varmege, senvestigis la avineto la infanojn ĝis ĉemizeto kaj kondukis ilin bani en la kanalon; sed tiam devis esti da akvo nur ĝis la genuetoj, alie ŝi timis, ke ili al ŝi ne dronu. Aŭ ŝi sidiĝis kun ili sur benketon, kiu estis starigita en akvo, por ke oni povu lavi tolaĵon, kaj permesis al ili bani la kruretojn kaj ludeti kun fiŝetoj, kiuj kiel sagetoj la akvon trapasadis. Super la akvo volbiĝis malhelfoliaj alnoj kaj salikoj; la infanoj volonte deŝiradis vergetojn, ĵetadis ilin en la akvon, postrigardante ilin, kiel ilin la akvo pluen kaj pluen forportas.
	"Vi devas ĵeti la vergeton pli malproksimen en la fluon, se
ĝi restos ĉe la bordo, retenos ĝin ĉiu herbeto, ĉiu radiketo," instruetis ilin la avineto ĉe tio.
	Kaj Barunka forŝiris vergeton, ĵetis ĝin mezen de la fluo kaj postrigardis ĝin, kaj kiam ŝi vidis, ke ĝi flosas meze de la fluo, ŝi demandis la avineton:
	"Sed kiel poste, avineto, kiam ĝi alflosos al la kluzpordo, ĉu ĝi povos pluen?"
	"Ĝi povos," asertis Jan, "ĉu ci ne scias, kiel mi tiame ĵetis vergeton en la akvon antaŭ la kluzpordon mem, ĝi turniĝis, turniĝis kaj subite estis ŝub ĝi, deglitis sub trogon sur radojn kaj antaŭ ol mi trakuris la muelĉambron, ĝi estis en rivereto kaj flosis en la riveron."
	"Kaj kien ĝi poste flosas?" demandis Barunka la avineton.
	"De la muelejo ĝi flosas al ponto de Zlic, de la ponto sub deklivoj al ŝlimujo, de la ŝlimujo trans kluzon malsuprem, preter monteto Barvir al bierfarejo: sub roko ĝi transglitos trans grandajn ŝtonojn sub lernejon, kiun vi vizitados venontan jaron. De la lernejo ĝi flosas trans baraĵon, al granda ponto, en herbejojn kaj al Zvol, de Zvol al Jaromer kaj en Elbon."
	"Kaj kien poste ĝi flosas ankoraŭ, avineto?" demandis la knabineto.
	"Malproksimen ĝi flosas sur Elbo, ĝis ĝi venos en maron.
	"Ah, en maron! Kaj kie estas kaj kia estas tiu maro?"
	"Ho, la maro estas larĝa kaj longa, centfoje pli malprolksime
de ni ol la urbo," respondis la avineto.
	"Kaj kio okazos tie kun mia vergeto?" malgaje demandis la knabineto.
	"Ĝi balanciĝos sur ondoj kaj tiuj elĵetos ĝin sur bordon; sur
la bordo promenados multe da homoj kaj da infanetoj, kaj iu knabeto levos tiun vergeton kaj ekpensos: "De kie ci vergeto eble flosas? kiu cin igis flosanta sur la akvo? Certe tie ie malproksime sidis knabineto ĉe la akvo kaj tiu cin deŝiris kaj ĵetis en la akvon. Kaj la knabeto alportos la vergeton hejmen, plantos ĝin en teron; el la vergeto elkreskos bela arbeto, birdetoj kantos sur ĝi, kaj la arbeto ĝojos."
	Barunka de profunde ekĝemis, meditante ŝi lasis fali la levitajn jupetojn en akvon kaj la avineto devis premtordi. Sinjoro arbaristo ĵus estis preteriranta kaj moknomis Barunka'n: "ke Barunka estas niksovirino." Barunka eksuis nee la kapon kaj diris: "Oh ne, ekzistas neniu niksovirino."
	Kiam la sinjoro arbaristo iris preter, tiam la avineto ĉiam diradis: "Eniru, sinjoro baptano, ili estas hejme!" kaj la knaboj prenis lin je la manoj kaj kondukis lin al la domo. Jafoje la sinjoro arbaristo kontraŭstaradis, pretekstante, ke li devas kontroli junajn fazanojn, ke ili ĵus koviĝas, aŭ inspekti arbaron kaj kiu scias kion, sed jen rimarkis lin sinjoro Proŝek aŭ la sinjoirino, kaj vole nevole li devis halti.
	Sinjoro Proŝek havis ĉiam en domo glaseton da bona vino
por karaj gastoj, kaj al tiuj la sinjoro arbaristo apartenis. La avineto tuj alportis panon kaj salon, kaj kio ĵus estis en la domo, kaj la sinjoro arbaristo volonte forgesadis, ke la fazanoj koviĝas. Rimarkinte, poste, ke li vere forgesis, li draste ekmalbenis pri sia forgesemo, rapide ĵetis la pafilon sur la ŝultron kaj iris. Sur la korto li rimarkis, ke la hundo forestas. "Hektor!" li ekkriis, sed la hundo ĉi tie ne estis. "En kiuj inferoj li flugas refoje!" li koleris, kaj la servopretaj knaboj alkurinte, proponis, ke ili ĝin alkondukos, ke ĝi kuradas ie kun Sultan kaj Tyrl. La knaboj iris, la sinjoro arbaristo dume sidiĝis sur la benketon sub la tilio. Fine, kiam li jam ekiris, li haltis ankoraŭ, vokante al avineto:
	"Vidigu vin tamen ĉe ni, mia edzino konservadas por vi ovojn de tirolaj kokinoj por kovmeto." La sinjoro arbaristo konis malfortajn emojn de la mastrinoj. La avineto ankaŭ tuj jesis: "Salutu hejme, mi venos!" Tiel ĉiufoje la amikoj disiradis.
	La sinjoro arbaristo iradis, se ne ĉiutage, certe ĉiun duan tagon preter Stare Belidlo, dum tuta jaro kaj post la jaro denove.
	La dua persono kiun ĉiu povis ĉiutage renkonti ĉirkaŭ la deka sur la trotuaro ĉe Stare Belidlo, estis sinjoro muelisto: Ĝi estis lia horo, kiam li iradis inspektadi la kluzpordon super la domo ĉe la kluzo. La avineto diradis pri la sinjoro muelisto, aŭ pli bone pri sinjoro patro, kiel lin senescepte ĉiu nomis, ke li estas homo prudenta, sed ŝerculo.
	Tio devenis de tio, ke la sinjoro patro volonte incitetis kaj ŝercadis; sed li mem malofte ridis, li nur iel "rikanis". Sed la okuloj el sub la transpendantaj densaj brovoj gaje en la mondon rigardis. Li estis mezkreska, korpulenta kaj dum la tuta jaro li portadis blankkoloran pantalonon, kion la knaboj ĉiam miradis, ĝis foje la sinjoro muelisto diris al ili, ke ĝis estas la muelista koloro. En vintro li portadis longan pelton kaj pezajn botojn, en somero bluetan kamizolon, blankan pantalonon kaj pantoflojn. Sur la kapo li portis en labortagoj malaltan ĉapon kun baranko; la pantalonon li havis ĉiam suprenfaldita, estu seka aŭ kota vetero, kaj sen flartabakujo vidis lin ankoraŭ neniu. Apenaŭ lin la infanoj ekvidis, ili kuris al li renkonte, deziris bonan matenon kaj iris kun li al la kluzpordo. Voje incitetis ordinare la sinjoro patro Vilimek'on kaj Jan'on demandante la unuan: "ĉu li scias, kien la fringo per nazo sediĝas," la alian: "ĉu li scias, kie estas farita el bovo preĝejo?" aŭ li demandis Jenik'on, ĉu li scias jam elkalkuli, kiom kostos unukrejcera bulko, se unu buŝelo da tritiko kostos dek rejnajn guldenojn. Kiam la knabo, ridante, bone respondis, li diradis: "Nu, mi jam vidas, ke ci estas spritulo. Oni povus cin jam elekti en Kramolna) vilaĝestro." Ĉiufoje li proponadis al la knaboj pinĉprenon da flartabako kaj kiam ili multe ternadis, li rikanis. Adelka ĉiam kaŝiĝadis post la jupojn de la avineto, kiam ŝi vidis la sinjoron patron, ŝi ne sciis ankoraŭ bone paroli, kaj la sinjoro patro ŝin ĉiam koleretis, volante, ke ŝi diradu kiel li: "Ne ploru plu plorulo por propra plezuro aŭ pro plorularo!" kaj tre rapide, trifoje sinsekve. Vere la kompatinda etulino preskaŭ ploris, ke ŝin tiu sinjoro patro tiel ĉagrenigas. Kompense ŝi ricevis de li de tempo al tempo korbeton da fragoj, aŭ migdalgustajn avelojn aŭ alian frandaĵon, kaj se la sinjoro patro volis ŝin multe flati, li nomis ŝin malgranda kanabeneto!
*) Kramolna estas malgranda loko konsistanta el kelke da domoj, kaj sekve estas tie neniu vilaĝestro.
	Ankaŭ iradis ĉiutage dum krepuskiĝo preter Stare Belidlo longa Mojzis, sinjora gardisto. Li estis tre alta, kiel stango, nubovizaĝa kaj portadis sur la ŝultro sakon. Servistino Betka rakontis al la infanoj, ke li en tiun sakon kolektas la neobeemajn infanojn, kaj de tiu momento la infanoj, ekvidinte longan Mojzis'on, restis kvazaŭ per sango surverŝitaj. La avineto malpermesis ja al Betka tiajn babilaĵojn, sed kiam Vorsa, la dua servistino, diris, ke Mojzis estas Ŝtelulo, ke ĉio restos al li sub la fingroj, diris la avineto neniom pri tio. Tamen devis tiu Mojzis esti nehonesta homo, kaj por la infanoj li restis terura, kvankam ili eĉ ne kredis plu, ke li havas infanojn en la sako.
	En somero, kiam estadis la posedantoj en la bienego, vidadis la infanoj multfoje la belan princinon rajdi sur ĉevalo kaj en ŝia sekvantaro la nobelaron; la sinjoro muelisto vidante ŝin foje, diris al la avineto: "Tio ŝajnas al mi, kvazaŭ kiam eliras vergo de Dio (stelo, kometo) kaj posttrenas voston."
	"Sed tio estas diferenco, sinjoro patro, ke la vergo de Dio anoncas al mondo malbonon, sed tiu nobelaro, aperante ĉi tie, por homoj utila estadas," respondis la avineto.
	La sinjoro patro turnis la flartabakujon inter la fingroj kiel la muelejradeton, kio estis lia kutimo kaj rikanis, dirante jam nek jes nek ne.
	Je vespero alvenadis viziti la avineton kaj la infanojn Kristla, filino de gastejestro ĉe la muelejo, knabino kiel dianto, freŝa, vigla kiel sciuro, ĝoja kiel alaŭdeto; la avineto ŝin ĉiam plezure vidis kaj nomadis ŝin ridemulino, ĉar Kristla tre volonte ridis. 
	Kristla alkuris ĉiam por unu minuto, por diri unu vorteton la sinjoro arbaristo haltis, la sinjoro muelisto venadis nur je momento, edzino de la muelisto, se ŝi intertempe foje decidiĝis viziti Stare Belidlo, venis kun spindelo por tie ŝpini, edzino de la arbaristo venadis por babili, ĉar ŝi braklulis malgrandan infaneton, sed kiam edzino de administranto el kastelo honoris per sia ĉeesto la domon de Prosek, diradis sinjorino Proskova: "Hodiaŭ mi ricevos «viziton»!"
	Tiam la avineto kun la infanoj foriris; ŝia koro ne estis kapabla iun malami, sed tiun ĉi vizitantinon ŝi ne ŝatis vidadi, kaj sekve pro tio, ke ŝi portis sin pli supren ol ŝi elkreskis. En unua tempo, kiam la avineto venis al la filino kaj nek en mastrumo nek kun najbaroj estis konatiĝinta, venis unu tagon vizite la edzino de la administranto ankoraŭ kun du sinjorinoj. Sinjorino Proskova estis ĵus ie sur la deklivo. La avineto laŭ sia kutimo invitis la gastojn, ke ili sidiĝu, kaj alportinte al ili panon kaj salon prezentis ĝin plensincere, por ke la noblaj sinjorinoj ektranĉu. Sed la noblaj sinjorinoj malŝate nazgrimacinte dankis, ke ili ne manĝos, poste ili sarkasme ekrigardis unu la alian, kvazaŭ ili volus diri: "Ci malnoblulino, ĉu ci pensas, ke ni estas iaj tiaj simplulinoj!" Sinjorino Proskova alveninte tuj vidis, ke la avineto pekis kontraŭ la noblaj kutimoj, kaj diris al la patrino, kiam la sinjorinoj estis foririntaj, ke ŝi al tiaj sinjorinoj ne prezentadu la panon, ke ili estas aliajn manĝajojn kutimintaj.
	"Sciu do, ci Terynka," respondis al ŝi la avineto incitite, "kiu ĉe mi ne akceptas panon kaj salon, tiu ne indas, ke mi prezentu al li seĝon. Sed faru tion, kion ci volas, mi ne komprenas viajn novaĵojn."
	Inter la ĉiujaroj gastoj, kiuj alvenadis en Stare Belidlo'n, ĝi estis unuavice komercisto Vlach; li alveturis ĉiam kun veturileto trenita de unu ĉevalo, sur la veturileto li havis multon da dolĉa komercaĵo, migdalojn, sekvinberojn, figojn, parfumojn, oranĝojn, citronojn, multekostan sapon kaj similajn. Sinjorino Proskova komence de printempo kaj aŭtuno multe aĉetadis, kompense li: subŝovis al la infanoj korneton da dolĉaĵoj. La avineto ĝojis, vidante tion kaj diradis: "Ĝentila hometo estas tiu Vlach; nur tio ne plaĉas al mi, ke li eldevigus bovidon el neproduktema bovino."
	La avineto preferis negoceti kun oleisto, kiu ankaŭ dufoje dum jaro alvenis, la avineto ĉiam aĉetis de li boteleton da jeruzalema balzamo saniganta vundojn kaj superpagis ĉiam per peco da pano.
	Ankaŭ drotaron*) kaj hebreon ŝi bonvenigis ĉiam kun afabla sincereco; ili estis ĉiam la samaj kaj sekve jam konataj, kvazaŭ ili estus parenciĝintaj kun la familio de Prosek. Nur kiam unufoje en jaro okazis, ke vagemaj ciganoj vidiĝis en la fruktarba ĝardeno, tiam la avineto ektimis. Rapide ŝi alportis al ili manĝaĵon eksteren kaj diradis: "Utilas, se oni akompanas ilin ĝis disvojo."
	La plej simpatia inter la ĉiuj gastoj ĉiujaraj estis por la infanoj kaj por la tuta familio sinjoro Beyer, arbaristo el montaro Krkonose, el Marsendorf, kiu venadis ĉiuprintempe malsupren, estante kontroloro ĉe flosigado de ligno, kiun oni deflosigis sur Úpa malsuprern. 
	Sinjoro Beyer estis homo alta, malgrasa, nur muskoloj kaj ostoj. Li havis sunbrunigitan longan vizaĝon, grandajn helajn okulojn, volbitan longetan nazon, kaŝtankolorajn harojn kaj grandegajn lipharojn, kiujn li fingroglatigadis malsupren. La Riesenburk'a sinjoro arbaristo estis korpulenta, ruĝvizaĝa, havis malgrandajn lipharetojn kaj estis ĉiam bele kombita; sinjoro Beyer havis la harojn partigitaj super la frunto kaj malantaŭe ili pendis ĝis trans kolumon. La infanoj tion tuj rimarkis. La Riesenburk'a ĉiam paŝadis oportunajn paŝojn, sinjoro Beyer, kvazaŭ li trans abismojn marŝus. Ankaŭ ne portadis la Riesenburk'a tiel altajn pezajn botojn ĝis super la genuojn, li havis pli belan pafilon kaj rimenon kaj tornistron, portadis ĉapon kaj sur ĝi garolplumetojn; sed sinjoro Beyer havis sundifektitan veston, fortikan rimenon ĉe la pafulo, kaj sur verda felta ĉapelo, akcipitrajn, milvajn kaj aglajn plumojn.
	Tiel vidiĝis sinjoro Beyer. Sed la infanoj apenaŭ la unuan fojon lin ekvidinte, tuj amis lin, kaj la avineto asertadis, ke infanoj kaj hundoj tuj ekkonas, kiu ilin amas. Tiufoje ĝin la avineto trafis. Sinjoro Beyer tre amis la infanojn; lia favorito estis Jan, la petolema dan, kun ĉiuj insultadis, nomante lin lucifero; sed sinjoro Beyer asertadis, ke li fariĝos bona knabo, kaj se ekplaĉus al li la arbaristeco, ke li mem prenus lin je zorgado. La Riesenburk'a sinjoro arbaristo, kiu ĉiam ankaŭ en Stare Belidlo'n venis, kiam estis tie sinjoro "frato" el montaro, diradis: "Nu, kio ĝin koncernas, se li ekvolus esti arbaristo; mi lin prenos al mi, mia Frantik devas sen tio esti ankaŭ arbaristo."
	"Ne tiel, sinjoro «frato», ĉi tie li havus hejmon ĉe la buŝo kaj due, estadas pli bone, se juna homo ellernas koni eĉ malfacilaĵojn de sia profesio, kaj vi arbaristoj ĉi tie malsupre, fartas bone, vi ne scias, kio estas malbono." Kaj jen komencis la arbaristo rakonti pri la danĝeroj de sia profesio, li parolis pri uraganoj, neĝblovadoj de vintra tempo, pri krutaj vojoj, pri abismoj, grandegaj neĝamasoj kaj nebuloj. Li rakontis, kiom da fojoj li riskis jam sian vivon, kiam lia kruro deglitis sur kruta marŝejo, kiom da fojoj li devojiĝis kaj malsata du, tri tagojn vagadis en la montaro, ne sciante, tra kie el tiu labirinto eksteren. "Sed kompense," li aldonadis, "vi, valloĝantoj, ne scias, kiel plaĉa estas restado en la montaro en somero. Tuj kiam la neĝo degelas, ekverdiĝas la valoj, la floroj rapide ekfloras, la arbaroj estas plenaj je odoro kaj kantado, ĉio ĉi fariĝas subite kvazaŭ per sorĉoj; poste plezure oni trairadas la arbaron, kaj en embusko atendas ĉasaĵon. Tiam mi dufoje en semajno iras sur Snezka'n; kiam mi vidas la sunon eliradi kaj la dia mondo kuŝas etendita sub miaj piedoj, tiam mi pensas, ke mi tamen ne irus el la montaro, tiam mi forgesadas ĉiujn malfacilaĵojn!"
	Sinjoro Beyer alportadis al la infanoj belajn kiristalojn, rakontadis al ili pri montoj kaj grotoj, kie li ilin trovadas, li alportis al ili muskon odorantan kiel violoj kaj volonte li rakontadis al ili pri ĝardeneto de Ribrcoul, kiu estas belega, kaj en kiun li venis, erarvagante dum terura uragano kaj neĝblovado.
	La tutan tagon, kiam la arbaristo estadis ĉe ili, ne foriris la knaboj de li, promenis kun li ĉe la kluzo, observadis, kiel oni trunkojn flosigas veturadis sur flosoj. Kiam poste la duan tagon matene sinjoro Beyer adiaŭis ilin, ili ploris kaj akompanis lin pecon da vojo kun la avineto. Sinjorino Proskova provizis lin ĉiam por la vojiro per tiom da manĝajoj, kiom li povis nur porti. "Nu, venontan jaron, se plaĉos al Dio, ni nin refoje revidos; estu sanaj!" Tiel li adiaŭdiradis, foirirante longpaŝe. La infanoj poste dum kelke da tagoj rakontadis al si pri la miraĵoj kaj teruroj en Krkonose, pri sinjoro Beyer, kaj ĝojatendis jam denove la venontan printempon.
 
IV.
	Krom la jarrevenaj festoj, ĝi estis ĉiu dimanĉo, je kiu la infanoj precipe ĝojadis. En dimanĉo ilin la avineto ne vekis, kiam ili estis leviĝontaj, tiam ŝi estadis jam longe en urbeto por partopreni frumeson, ĉar tiun ĉi meson, ŝi, kiel maljuna mastrino estis kutiminta ĉeesti. La patrino, kaj kiam estis la patro hejme, eĉ li, iradis al solena meso, kaj tiam iris, se estis bela vetero, la infanoj kun ili, renkonte al la avineto. De malproksime, apenaŭ ekvidinte la avineton, ili vokis al ŝi, galope kurante al ŝi, kvazaŭ ili ŝin la tutan jaron ne estus vidintaj. En dimanĉo ŝajnis al ili la avineto ĉiam iom alia, vizaĝo pli hela, pli afabla; ankaŭ ŝi estadis pli bele vestita: sur piedoj novajn nigrajn pantofletojn, sur kapo blankan kufon kun "kolombineto" el amelumitaj blankaj galonoj;
039
ĝi sidis al ŝi super la nuko kvazaŭ viva birdeto. La infanoj rakontadis al si, ke la avineto estas en dimanĉo "terure bela". 	Ordinare, kiam ili venis al la avineto, volis ĉiu ion porti: Do, unu ricevis rozarion, la dua tukon, sed Barunka, kiel la plej maljuna, portadis ĉiufoje platkorbeton. Sed pro tio ĉiam naskiĝis nelaŭdindaj kriadoj, ĉar la knaboj estis scivolaj kaj volis en la platkorbeton enrigardi, kion siavice Barunka ne volis permesi: Rezultato estis ĉiufoje akuzo; Barunka devis sin turni al la avineto ke ŝi insultu la knabojn. Sed la avineto anstataŭ riproĉadi, ŝovis la manon en la platkorbeton, disdonis al la infanoj aŭ pomojn aŭ ion alian kaj tuj estis sankta paco. Sinjorino Proskova diradis kvankam ĉiudimanĉe: "Mi petas vin, avineto, alportadu al ili nenion plu." Sed la avineto ĉiudimanĉe al ŝi respondadis: "Kia do ĝi estus, se mi al ili nenion el la preĝejo alportus. Ni ja ankaŭ ne estadis pli bonaj!" Do, restis kiel antaŭe.
	Kune kun la avineto alvenadis sinjorino patrino, tio estas edzino de la muelisto, kaj iafoje ankoraŭ iu baptanino el Zernov, vilaĝo, kiu kuŝas plej proksime super la muelejo. La sinjorino patrino portadis longan robon kun kamizolo kaj kufon per arĝento broditan. Ĝi estis virineto malalta, rondvanga, kun nigraj gajaj okuloj, ŝi havis mallongan platan nazeton, rideman buŝon, malgrandan mentoneton kaj submentonon, ĉirkaŭ la kolo ŝi portadis en dimanĉo perlan kolieron, en labortagoj granatan; sur la brako ŝi havis longan rondan korbon el kano plektitan, kun ronda kovrilo, en kiu estis iom da tiu butika spicaĵo, kiun la sinjorino patrino bezonis por la mastrumo.
	Post la virinoj iradis la sinjoro patro, ordinare kun iu baptano. Se estis varmege, li portis sian helgrizan surtuton, pendigitan sur bastono, sur la ŝultro. En dimanĉo li havis ciritajn botojn, ĝis mezo de la tibikarno kaj supre sur ili kvastojn, kio tre plaĉis al la knaboj. Pantalontubojn li havis malvastaj kaj enŝovitaj en la botojn. Sur la kapo li havis altan nigran barankĉapon, sur kiu sur unu flanko de supro ĝis malsupren estis bluaj kokardoj. La dua baptano estis ankaŭ tiel vestita kiel la sinjoro patro, nur longa surtuto, malantaŭe kun faldaĵoj kaj per grandaj plumbaj butonoj ornamita, estis verda kaj me griza; la grizan sinjoro patro kiel muelisto ŝatis.
	Homoj irantaj al la solena meso kaj la revenantaj, salutis sin reciproke en nomo de Dio. Iafoje oni haltis, demandis unuj la aliajn, kiel oni fartas tie, kiel tie; kio okazis en Zernov, kio en la muelejo. En vintro oni povis renkonti nur malmultajn Zernov'anojn, irantajn en la urbeton en preĝejon, ĉar la vojiro sur kruta deklivo estis danĝera. Tiam ili iradis aŭ en Studnice'n aŭ en Cervena Hůra'n, en ambaŭ vilaĝojn estis la vojo pli irebla. En somero tio neniel ĝenis ilin, precipe ne la gejunularon. En dimanĉo antaŭ tagmeze la vico de homoj irantaj tra herbejoj al la urbeto eĉ ne ŝiriĝis. Jen iras malrapidpaŝe maljunulino en pelto kaj ŝultrotuko, kaj apud ŝi apogante sin je bastono marŝas maljuna viro, ho certe maljuna, ĉar li portas en la haroj kombilon - tiun modon ŝatas nur maljunuletoj. Virinoj en blankaj kufoj kun "kolombineto", viroj en barankaj aŭ paradaj lutrofelaj ĉapoj ilin preterkuras, rapide marŝante trans longan ponteton al deklivo. De supro malsupren alvenas dancpaŝe knabinoj kiel cervinoj kaj post ili rapidas junuloj viglegaj kiel cervoj. Jen ekaperas tra arbaĵo surblovita blanka maniko, jen alkroĉiĝas sur arbetaĵo ruĝa rubando flirtanta de la ŝultro, ie vidiĝas multkolora brodita kamizolo de junulo, ĝis fine la tuta ĝaja grupo elkuras sur verdan bedon.
	Alveninte hejmen, demetis la avineto la dimanĉan veston, surmetis kanvasan jupon kaj mastrumetis. Post tagmanĝo plej agrabla al ŝi estis, sidiĝi, meti la kapon sur la genuojn de Barunka kaj lasi al si serĉadi "vivajn" harojn, kiuj, ŝi diris, ŝin tre jukas. Kutime ŝi ĉe tiu karesado ekdormis, sed neniam por longe. Vekiĝinte, ŝi miris ĉiam, ke ŝi ekdormis, dirante: "Nu vere, mi eĉ ne scias, ke la okuloj al mi tiel kungluiĝis."
	Posttagmeze ŝi iradis kun la infanoj en la muelejon; tio estis jam kvazaŭ kontraktita kaj la infanoj je tiu posttagmezo tre ĝojis. En la muelejo oni havis ankaŭ filinon, aĝan kiel Barunka, oni nomis ŝin Mancinka, kaj ĝi estis knabino bona kaj ludema.
	Apud la muelejo antaŭ pordego staris inter du tilioj statuo de sankta Johano de Nepomuk; tie sidadis en dimanĉo post tagmanĝo la sinjorino patrino, iafoje ankaŭ baptanino de Zernov, tiu loĝanta sur la deklivo, kaj Mancinka. La sinjoro patro staris antaŭ ili, ludetante per la flartabakujo kaj ion rakontante al la virinoj. Tuj kiam ili ekvidis la avineton kun la infanoj laŭlonge de la kanalo alvenadi, kuris al ili Mancinka renkonte kaj la sinjoro patro havante jam ree pantoflojn kaj suprenfalditan pantalonon kaj grizan kamizolon sur si, marŝetis malrapide post ŝi kun la baptanino el Zernov. Sed la sinjorino patrino rapidis en la muelejon "prepari ion por la infanetoj, ke ili ne maltrankviliĝadu," ĉe tio aldonante. Kaj antaŭ ol la infanetoj alvenis, estis jam preparita tableto, aŭ sub fenestroj, en ĝardeno aŭ sur insuleto, aŭ vintre en la ĉambro; sur la tableto estis bonaj buĥtoj, pano, mielo, butero kaj kremo, je fino alportis ankoraŭ la sinjoro patro en korbeto freŝe rikoltitajn fruktojn, aŭ la sinjorino patrino alportis hajlkorbeton da sekaj pomtranĉaĵoj kaj prunoj. Kafo kaj simila sinjora trinkaĵo ne estis tiame ankoraŭ en modo inter popolo, sole ĉe sinjorino Prosek estis la kafo trinkata.
	"Kiom bona vi estas avineto, ke vi venis," diradis la sinjorino patrino, prezentante al ŝi seĝeton; "mi ne scias, mi ne scias, se vi ne venus al ni unu dimanĉon, ŝajnus al mi, kvazaŭ dimanĉo ne estus. Sed nun manĝu, kion la bona Dio domacis!" La avineto malmulte manĝadis kaj ankaŭ ŝi petadis, ke la sinjorino patrino ne donadu tiajn porciojn al la infanoj, sed tion la korpulenta sinjorino patrino nur ridis. "Vi estas maljuna, do mi ne miras, ke vi ne manĝas multe; sed infanoj, ho Dio, tiuj havas anasajn stomakojn. Rigardu nian Manca'n kiam ajn vi volas, ŝi ĉiufoje diros al vi, ke ŝi estas malsata." La infanoj faris ĝojan vizaĝon kaj tute pravigis la parolon de la sinjorino patrino.
	Kiam la sinjorino patrino donis al ili po buĥto, ili foriĝis post la garbejon, tie ne bezonis la avineto timi pri ili. Tie ili ĵetadis per pilko, ludis ĉevalojn, kolorojn kaj similajn ludojn. Atendis jam ilin tie ĉiufoje la samaj kunuloj, scie ses infanoj, unu malpli granda ol la alia, kiel fajfiloj de orgeno. Ĝi estis infanoj el linpistejo super la gastejo. Propre, tio estadis linpistejo, sed kiam ekloĝis tie gurdisto kun edzino kaj infanoj, elkonstruis al ili la gastejmastro dometon kaj ili havis tie ĉambron kaj kuirejon. Ilia patro trairadis kun gurdo la ĉirkaŭaĵon, la patrino lavis kaj flikis kaj taglaboris por peco da nutraĵo. Ilia posedaĵo ne restis pli granda ol la ses "Panduroj", kiel ilin la sinjoro patro nomis, kaj iom da muziko. Malgraŭ tio estis nek sur la infanoj nek sur la gurrdisto kaj lia edzino videbla ia mizero; la infanoj havis rondajn vangojn kaj en multaj tagoj eliradis el la linpistejo bonodoro, ke eĉ la preterpasantoj eksentis apetiton. Kiam poste la infanoj kun grasumitaj, brilaj buŝoj eliris eksteren, pensis la najbaroj: "Kion eble rostas la familio de Kudrna?"
	Foje Mancinka, vizitinte la familion de Kudrna, venis hejmen kaj rakontis al la sinjorino patrino, ke la edzino de Kudrna donis al ŝi pecon da leporeto, sed ke ĝi estis tia bonaĵo, ke ŝi eĉ priskribi tion ne povas, ĝuste kiel migdaloj.
	"Da leporo?" pensis la sinjorino patrino; "kie ili ĝin prenus? ĉu ŝtelĉasas Kudrna? Li povus malbone al si servi!"
	Venis vizite Cilka, la plej maljuna filino de Kudrna. Tiu knabino havis ĉiam ion por brakluli, ĉar ĉiujare ili havis novnaskiton. La sinjorino patrino tuj ŝim demandis: "Kion bonan vi havis al tagmanĝo?"
	"Oh nenion - nur terpomojn," respondis Cilka.
	"Kiel, nenion, kiel, terpomojn? Nia Manca ja rakontis, ke via patrino donis al ŝi pecon da leporeto kaj, ke ĝi estis tiom bona?"
	"Oh sinjorino patrino, tio ne estis leporeto, ĝi estis peco da kato; la paĉjo ĝin ricevis sur Cervena Hůra, ĝi estis grasa kiel porko, la patrino elkuiris la grasaĵon, kaj la paĉjo ŝmiros sin per ĝi. Kiam li komencis tusi, la forĝistedzino konsilis tion al li kontraŭ ftizo."
	"Ho, mia Dio, ili manĝas katojn!" ekkriis la sinjorino patrino kaj senĉese forkraĉadis.
	"Oh, se vi scius, sinjorino patrino, kiel bona ĝi estas! Kaj sciuroj, tiuj estas ankoraŭ pli bonaj. La paĉjo renkontis arbaristan asistenton kaj tiu portis tri sciurojn, kiujn li estis pafinta por sia gufo; la paĉjo lin petis, ke li donu ilin al li, ĉar li multfoje aŭdis, ke sciuroj estaj bonaj, kaj ke ili havas pli bongustan viandon ol juna leporeto, ĉar ili nutras sin per aveloj. La asistento donis ilin al li kaj diris al li, ke ĝi estas vero, ke ili estas bonaj. Kaj la paĉjo alportis ilin hejmen, senhaŭtigis ilin kaj tiamaniere ni havis bonan tagmanĝon. Kaj kiam Mancinka venis al mi, donis al ŝi panjo ankaŭ peceton. Antaŭ nelonge alportis al ni la patrino ion el la kastelo; servistino de la sinjorino administrant-edzino sufokis dum nutrado per ŝtopbuletoj anseron, kaj oni devis ĝin tranĉbuĉi; la sinjorino ĝin ne volis kaj donis ĝin al la panjo kaj ni havis por kelke da tagmanĝoj viandon, grason por longa tempo. . ." Sed la sinjorino patrino interrompis al la knabino la parolon, dirante: "Iru, nur, iru; fi, malvarmo min trakuras! Manco, ci malpia, se ci ankoraŭ unufoje manĝos sciurojn ĉe la familio de Kudrna! Tuj iru cin lavi; kaj ne kuraĝu ion preni en la manon." Tiel lamentis la sinjorino patrino, elpuŝante Cilka'n el pordo.
	Mancinka ploris, certigante la patrinon, ke la leporeto estis bona; sed la sinjorino patrino konstante forkraĉadis. Venis la sinjoro patro kaj aŭdinte, kio okazis, ekturnis la flartabakujon inter la fingroj, dirante: "Kial vi koleras. sinjorino patrino, kiu scias, je kio la knabino grasiĝos. Kontraŭ gusto, neniu disputo. Kiu scias, ĉu mi mem ne invitos min je bona sciuro?" ekrikanis la sinjoro patro.
	"Kun tia parolo restu post pordo, sinjoro patro, kaj ĉesu babili!" koleris la sinjorino patrino. La sinjoro patro fermetadis la okuleton kaj ridis.
	Ne nur la sinjorinon patrinon, sed pli multajn homojn naŭzis, de la familio de Kudrna ion ajn akcepti, eĉ preni ilin je la mano, kaj sekve nur pro tio, ke ili manĝas sciurojn, kion manĝus neniu homo. Sed al la infanoj de la familio de Prosek ĝi estis egala, ĉu la infanaro de Kudrna havis kiel tagmanĝon pasteĉojn el fazanoj aŭ el kornikoj, nur se ili venis post la garbejon kun ili ludi. Fidele ili dividis kun ili la buĥtojn kaj kion ili havis, nur por fari al ili plezuron. Cilka, knabino jam dekjara, ŝovis al la malgranda infaneto, kiun ŝi estis braklulonta, pecon da buĥto en la manetojn, kuŝigis ĝin en la herbon kaj ludis kune kun la aliaj, aŭ ŝi plektis el trunketoj de plantago ĉapojn por la knaboj kaj korbetojn por la knabinoj. Petolinte ĝis laciĝo, revenis la tuta trupo en la korton, kaj Mancinka anoncis al la patrino, ke ili ĉiuj havas grandegan malsaton. La sinjorino patrino neniom miris pri tio kaj satigis ĉiujn, eĉ tiujn, kies buŝoj ŝin naŭzis. Sed la sinjoro patro ŝin ĉiam incitetis kaj kiam alkuris la infanoj, li komencis: "Mi ne scias, ian pezon mi havas sur la brusto. Aŭdu, Cilka, ĉu vi ne havas hejme peceton da leporeto? Ci povus -"
	Sed la sinjorino patrino ĉiam forkraĉis kaj iris for. La avineto ekminacinte la sinjoron patron, diradis ĉiam: "Jen, ni vidu, kia ŝerculo vi estas, sinjoro patro; se mi estus la sinjorino patrino, mi rostus al vi, je mia honoro, sufiĉe grandan kornikon al pizo." La sinjoro patro ekturninte le flartabakujon fermetis la okulon kaj ekrikanis ŝercmoke.
	Kiam sidadis la maljunaj en la ĝardeneto, sidiĝis kutime al ili ankaŭ muelestro, kaj tiam oni rakontadis pri la matena ekzegezo kaj la prediko, oni rakontadis, kio estis anoncata, por kiu oni preĝis, kun kiu iu el ili ĉe la meso renkontiĝis; de tio oni venis al rilkolto precipe kaj ĝenerale, al superakvego, fulmotondroj kaj hajlado, al teksado kaj blankigado de tolo, kiel la linoj prosperas, kaj fine oni komencis paroli pri la ŝtelistoj el Kramolna kaj pri krimulejo. La muelestro estis tre rakontema, sed ĉirkaŭ vespero, kiam kunveturadis la muelklientoj, memorantaj la proverbom: "Pri frue veninta, pli frue muelas," devis la muelestro en la muelejon, la sinjoro patro iris iom rigardi, kiel oni fartas en la gastejo, kaj la sinjorinoj baptaninoj, estante solaj, rakontis al si ankoraŭ ion pri tiu kaj pri la alia.
	En vintro, tiam estadis la infanoj preskaŭ la tutan duontagon sur bakforno post la forno; la bakforno estis granda, estis tie kuŝejo de la servistino, kaj Mancinka havis tie ĉiujn siajn ludilojn kaj pupojn. Kiam la infanoj kungrimpis tie, estis da ili plena plataĵo kaj sur la supra ŝtupeto sidis ankoraŭ granda domhundo.
	Sur tiu plataĵo oni solenis ĉiun dimanĉon edziĝfeston de iu pupo. Fianĉo estis kamentubisto kaj Nikolao estis kiel sinjoro pastro. Kaj poste oni manĝis, trinkis kaj dancadis, ĉe kio ordinare iu piedpremis la piedon de la hundo; ke ĝi ĝemekblekis kaj interrompis al la societo en la ĉambro la interparolon. La sinjorino patrino ekkriis al la infanoj: "Mi petas vin, vi bando, ne rninigu al mi la bakfornon, mi volas ja morgaŭ baki!" Sed sur la bakforno estis jam denove silento - la infanoj ludis jam refoje la gepatrojn; al tiu juna panjo alportis la cikonio infaneton kaj Adelka, kiu ne sciis aranĝi festenon, devis esti kiel sinjorino akuŝistino. Vilem kaj Jan estis kiel baptopatroj kaj oni nomigis ĝin Honzicek. Kaj denove estis festenoj, la manĝaĵoj estis tre strangaj kaj la hundo estis ankaŭ gasto, por repaciĝi kun ili. Honzicek tuj elkreskis kaj la paĉjo lin kondukis en lernejon, Jan estis sinjoro instruisto kaj instruis lin silabi. Sed unu lernanto - tio ne iris, ĉiuj do devis lerni, sekve ili decidis: "Ni ludos lernejon." Ili do iradis en la lernejon, kie Jan instruis, sed neniu alportis la lecionon; la sinjoro instruisto koleriĝis kaj ĉiu estis ricevonta du batojn sur la manojn. Se ne povis esti alie, ili submetiĝis; sed la hundo, kiu estis ankaŭ lernanto kaj absolute nenion sciis, krom nazospiregi sur la bakforno, tiun kondamnis la sinjoro instruisto, krom la du batoj porti ankoraŭ nigran tabuleton sur la kolo, kio estis ankaŭ je ĝi farita. Sed apenaŭ oni pendigis al li sur la kolon la tabuleton, tuj desaltis la kolerigita vilulo de la bakforno umalsupren kun terura bruego, deŝirante de si la hontigan signon. La muelestro saltis pro ektimo de la benko, la avineto forkraĉis, kaj la sinjoro patro ekminacinte per la flartabakujo al la bakforno vokis: "Malbenita kanajlaro, ne deziru, ke mi intervenu!" kaj ekturninte ĝin refoje inter la fingroj, li ekridetis, sed ke ĝin la infanoj ne vidu.
	"Tion faris certe tiu nia lucifero," opiniis la avineto. "Plej bone, se ni hejmen ekiros: la infanoj ankoraŭ renversus la muelejon!"
	Sed la gemuelistoj oponis. Ankoraŭ ne estis finita la rakontado pri tiu franca milito kaj pri tiuj tri potentatoj. La avineto konis ilin ĉiujn tri; ŝi estis tre sperta, ŝi konis la soldatstaton - ŝin kredis ĉiu.
	"Kaj kiuj estis la tri glaciviroj, kiujn sendis Ruso kontraŭ Bonaparto?" demandis la avineton muelhelpanto, bela, gaja junulo.
	"Ĉu ci ne povas diveni, ke ĝi estis tri monatoj: decembro, januaro kaj februaro," klarigis al li la muelestro. "En Rusujo estas ja tia frosto, ke la homoj devas porti ujojn sur la vizaĝoj, alie frostiĝus al ili la nazoj. Francoj me estas kutimintaj malvarmon. Apenaŭ ili venis tien, tuj ĉio frostmortis. Kaj Ruso, tiu bone sciis, ke ĝi estos tia, pro tio li ilin retenadis. Ho, li, kia ruzulo!"
	"Kaj ĉu vi Jozefon, imperiestron, persone konis?" demandis
unu el la klientoj la avineton.
	"Kiel mi lin ne estus koninta. Mi interparolis ja kun li, kaj
li donis al mi propramane ĉi tiun taleron," diris la avineto, prenante en la manon la taleron, pendigitan sur granatoj.
	"Ho mi petas vin, kiel ĝi okazis kaj kie li ĝin donis al vi?"
demandis multaj.
	La infanoj sur la bakforno estis iom silentiĝintaj kaj aŭdante
tiun demandon, dekuris de la bakforno kaj petis la avineton, ke ŝi rakontu, ke ankaŭ ili tion ne aŭdis ankoraŭ.
	"Sed la sinjorino patrino kaj la sinjoro patro ĝin jam aŭdis,"
replikis la avineto.
	"Belan rakonton oni povas dufojojn eĉ pli da fojoj aŭskulti
senenue: rakontu nur," diris la sinjorino patrino.
	"Nu, mi do ĝin diros al vi. Sed vi, infanoj, sidiĝu kaj sidu
senbrue."	.
	La infanoj tuj sidiĝis kaj silentis kiel fiŝoj.
	"Kiam estis konstruata Nový Ples (urbo nomata nun Josefov),
mi eatia knabino," komencis la avineto sian rakontadon. "Mi estas el Olesnice. Ĉu vi scias, kie estas Olesnice?"
	"Ho jes, ni scias, ĝi estas trans Dobruska en montaro apud
silezia landlimo, ne vere?" aŭdiĝis la muelestro.
	"Jes de tie, vere. Apud nia mastrumejo loĝis vidvino Novotna en malgranda dometo. Ŝi nutris sin per farado de lanaj kovrotukoj. Kiam ŝi havis kelke da pecoj faritaj, ŝi portis ilin en Jaromer'on aŭ en Ples'on por vendo. Ŝi vizitadis tre ofte mian mortintan patrinon kaj ni infanoj kuradis al ŝi kelkfoje dum tago. Nia patro estis baptopatro de ŝia filo. Kiam mi estis jam kapabla labori, diradis al mi Novotna, kiam mi venis al ŝi: «Venu sidiĝi al teksilo kaj lernu, iam ĝi utilos cin. Kion oni en juneco ellernas, en maljuneco kvazaŭ trovita ĝi estas.» Mi estis en mia tuta vivo ĉiam fajrolaborema kaj oni ne bezonis min admonadi; mi obeis kaj baldaŭ mi tiel ellernis tiun metion, ke mi povis tute bone memstare labori. Tiutempe estadis la imperiestro Jozefo tre ofte en Nový Ples. Ĉie oni rakontadis pri li kaj kiu lin vidis, ŝatis tion, kiel unikaĵon. 
	Kiam foje estis Novotna ironta kun laboraĵo, mi petis la gepatrojn, ke ili permesu al mi, akompani ŝin, ke mi dezirus viziti Ples'on. La patrino vidis, ke la baptopatrino havas pezan ŝarĝon, tial ŝi diris: "Nu, iru, almenaŭ ci povos helpi la baptopatrinon ĉe portado." - La duan tagon frumatene ni ekmarŝis kaj antaŭ tagmezo ni venis sur herbejojn antaŭ Ples'on. Tie kuŝis amasigitaj lignotraboj; ni sidiĝis sur ilin por surmeti botojn. La baptopatrino ĵus diras: «Kien eble mi malĝoja virino estas alportonta unuavice tiujn kovrotukojn?» Jen alvenas de Ples ia sinjoro kaj rekte al ni. En la mano li portis ion similan al fluto, de tempo al tempo li metadis tion al vizaĝo kaj komencis malrapide turniĝadi. «Jen, rigardu, baptopatrino,» mi diras, «ĝi estas ia muzikisto, li ludas fluton kaj li mem turniĝas laŭ la melodio.»
	«Malsaĝa knabino, ĝi ne estas fluto nek muzikisto, ĝi estos ia sinjoro, kiu inspektas la konstruadon; mi vidadas ja ilin ĉi tie marŝadi. Li havas ian tubeton, en ĝi estas vitreto kaj tra ĝi li observas; kaj laŭdire oni povas malproiksimen vidi. Kaj li vidas ĉien, kie kaj kiu ion faras!»
	«Sed baptopatrino, se li nin vidis, kiam ni estis surmetantaj la botojn?» mi diras.
	«Nu kaj kion ĝi kaŭzus. Ĝi ja estas nenio malbona,» ridis min la baptopatrino.
	Dum tiu interparolo venis la sinjoro ĝis al ni. Li havis sur si grizan surtuton, malgrandan trikornan ĉapelon kaj malantaŭe pendis al li harligo kun rubando. Li estis ankoraŭ juna kaj bela sinjoro, kvazaŭ pentrita. «Kien vi iras, kion vi portas,» li demandis kaj restis ĉe ni stari. La baptopatrino diris, ke ŝi portas en Ples'on laboraĵon vendotan.
	«Kia estas tiu laboraĵo?» li demandis plue.
	«Lanaj kovrotukoj, sinjoreto, al soldatoj por kovriĝado; eble iu ekplaĉus al vi,» diris Novotna, malligis rapide nodon kaj dismetis unu sur la traboj. Ŝi estis vere bona virino, tiu baptopatrino, sed kiam ŝi komencis vendadi, ŝi estis terure elokventa.
	«Tion faras cia edzo, ne vere?" siavice demandis ŝin la sinjoro.
	«Faradis, faradis, ora sinjoreto, sed je rikoltsezono jam pasis
du jaroj, kiam li ĉesis faradi. Li mortis de ftizo. Mi iafoje helpis ĉe la teksado, ellernis teksi kaj nun ĝi utilas min. Mi ankaŭ diras al Madla: "Nur lernu, Madla; kion ci ellernos, tion al ci neniu homo forrabos."»
	«Ŝi estas cia filino?» demandis refoje la sinjoro.
	"Ŝi ne estas la mia, ŝi estas tiu de baptopatrino; sed ŝi helpas min de tempo al tempo. Ne rigardu ŝin, ke ŝi estas malgranda; kompense ŝi estas fortika kaj tre laborema. Tiun ĉi kovrotukon ŝi mem kaj mem faris.» La sinjoro ekfrapetis miajn ŝultrojn kaj afable rigardis min. En mia tuta vivo mi ne vidis tiom belajn, bluajn okulojn; ĝuste kiel cejano.
	«Kaj ci havas neniujn infanojn?» turnis sin la sinjoro al la
baptopatrino.
	«Mi havas unu knabon,» diris la baptopatrino, «li vizitas lernejon en Rychnov. Dio donas al li donacon de Sankta Spirito kaj li lernas facile kvazaŭ lude; li kantas bele sur ĥorejo, do mi plezure oferus je li kelke da groŝoj, por ke estu el li sinjoro pastro.»
	«Nu, kaj se li ne volos esti pastro?» demandis refoje la sinjoro.
	«Ho li volos, sinjoreto; Jirik estas bona knabo!» respondis
la baptopatrino.
	Dum tiu tempo mi senĉese observadis tiun tubeton kaj mi pensis kiamaniere eble tiu sinjoro rigardas tra ĝi. Sed li ĝin devis eble vere laŭ mia nazo rekoni; subite li turnis sin al mi kaj diras: «Ci eble ŝatus scii, kiel oni rigardas tra tiu lorno, vere?» - Mi ruĝiĝis kaj eĉ ne povis la okulojn suprenlevi. Sed la baptopatrino rapide diris: «Madla pensis, ke ĝi estas fluto kaj ke vi estas muzikisto. Sed mi klarigis al ŝi, kiu vi estas.»
	«Kaj ci tion scias,» ridis la sinjoro.
	«Nu, mi ne scias kiel vi estas nomata, sed vi tamen estas unu el tiuj, kiuj ĉi tie kontrolas la laborantojn kaj tra tiu tubeto vi ilin observas, ĉu ne vere?»
	La sinjoro ridis, ĝis li fleksiĝadis. «Nu,» li diris, «tion lastan
ci trafis, patrino. Se ci volas tra tiu tubeto rigardi, do rigardu,» li turnis sin al mi, kiam li sufiĉe estis ridinta kaj delikate metis al mi la tubeton al la okulo. Sed tiam mi, miaj karaj, ekvidis miraĵojn. En Jaromer mi rekte rigardis en fenestrojn de la homoj kaj ĉiun mi observis, kion li faras, kvazaŭ mi starus ĉe li; kaj homojn kiuj malproksime sur kampoj laboris, mi vidis preskaŭ antaŭ mi. Mi ĝin volis doni ankaŭ al la baptopatrino, ke ŝi rigardu, sed ŝi diris al mi: «Kiom ci pensas, tio tamen ne decas por mi, maljuna virino, ke mi ludu.»
	«Sed ĝi ne estas ludilo, ĝi estas utila instrumento, patrino,» diris al ŝi la sinjoro.
	«Nu estu do tiel, sed por mi ĝi ne konvenas,» diris la baptopatrino kaj neniel volis rigardi. Mi iel ekpensis, ĉu mi povus tra tiu vitreto ekvidi imperiestron Jozefon, kaj mi observadis ĉiujn flankojn; kaj ĉar tiu sinjoro estis tiom bona, mi diris al li, kiun mi dezirus vidi.
	«Ĉu cin tiom interesas la imperiestro? ĉu ci amas lin?» demandis min la sinjoro.
	«Kial mi ne amus lin,» mi diras, «kiam lin ĉiu homo laŭdas pro lia boneco kaj afableco. Ni ja ankaŭ por li preĝas ĉiutage, ke Dio permesu, ke li longe regadu, eĉ tiu lia sinjorino edzino.»
	La sinjoro iel ekridetis kaj diras: «Ĉu ci volus ankaŭ paroli kun li?»
	«Ho, gardu Dio, kien mi turnus la okulojn,» mi diras.
	«Ci min ja ankaŭ ne hontas kaj la imperiestro estas tamen homo kiel mi.»
	«Sed ĝi tamen ne estas tia, sinjoreto,» aŭdiĝis la baptopatrino. «La sinjoro imperiestro estas sinjoro imperiestro kaj ĝi estas tamen io dirinda. Mi aŭdadis, ke se oni rigardas al la imperiestro en la okulojn, ke frosttremo trakuras kaj varmo ardigas. Nia vilaĝkonsilanto jam du fojojn parolis kun li kaj li diradas tion.»
	«Via konsilanto ne havas verŝajne bonan konsciencon, kaj pro tio li povas sentime rigardi al neniu en la okulojn,» diris la sinjoro kaj skribis ĉe tio ion sur malgrandan folieton. Tiun folieton li donis poste al la baptopatrino kaj diris al ŝi, ke ŝi iru en Ples en provizejon, kaj kiam ŝi montros tiun folieton, estos ŝiaj lankovriloj pagitaj. Al mi li donis tiun arĝentan taleron, dirante: «Konservu tiun ĉi moneron kiel memoraĵon, por ke ci ne forgesu imperiestron Jozefon kaj lian sinjorinon edzinon. Preĝadu por ili, la preĝo de sincera koro plaĉas al Dio. Kiam vi venos hejmen, vi povas diri, ke vi parolis kun imperiestro Jozefo!» Li findiris kaj rapide foriris.
	Ni surgenuis kaj neniu el ni sciis kion ni faras de ektimo kaj ĝojo. La baptopatrino komencis insulti min, ke mi tiom senĝene parolis kun li, sed ŝi ankaŭ kuraĝis sufiĉe. Sed kiu estus ja tion ekpensinta, ke ĝi estas la sinjoro imperiestro. Ni ĝojis de tio, ke li verŝajne tamen ne ĉagreniĝis, ĉar li faris al ni donacon. En la provizejo oni elpagis al Novotna trioble tiom por la lankovriloj, ol kiom ŝi postulis. Ni preskaŭ flugis hejmen kaj kiam ni venis tien, la rakontado estis senfina kaj ĉiuj enviis tion al ni. La patrino truigis al mi la taleron kaj de tiu tempo mi portas ĝin sur la kolo. Jam kelkfoje mi fartis sufiĉe mizere kaj tamen mi ne seniĝis de ĝi. Domaĝo, eterna domaĝo, ke tiun sinjoron jam tero kovras!" finis la avineto sian rakontadon kun ekĝemo.
	"Certe domaĝo!" asertis la ceteraj. La infanoj ekkoninte la historion de la talero, tiom pli turnadis ĝin je ĉiuj flankoj, kaj ĝi fariĝis por ili tiom pli unika. Kaj la avineto estis ankoraŭ tiom pli ŝatata de tiu tempo, kiam ili eksciis, ke ŝi parolis kun la imperiestro Jozefo.
	Per dimanĉa vespero komenciĝis jam en la muelejo nova semajno. La muelklientoj kunveturadis, mueliloj komencis malrapide laŭ sia kutima takto intermite klakbruadi; la muelestro trairadis la muelĉambron, inspektante per ekspertizista okulo, kie eble estus io mankanta; la muelhelpanto kantante kuradis de supro malsupren, de la malsupro supren, de korbo al korbo, kaj la sinjoro patro staris antaŭ la muelĉambro, bonvenadis gajmiene siajn konatojn, kiuj alportadis al li profiton, proponante al ili pinĉprenon da flartabako.
	La sinjorino patrino kun Mancinka akompanis somertempe la avineton ĝis la gastejo. Se ĵus estis tie muziko, ili haltis por momento ĉe barilo, kien aliris kutime al ili kelke da baptaninoj, rigardonte la dancantan junularon. Ne estis eble eniri internen por rigardadi, tie estis plenege. Kristla mem, portante bieron eksteren en ĝardenon, kie sidis sinjoroj, devis porti la glasojn super la kapo, por ke oni ne elpuŝu ilin al ŝi el la manoj.
	"Vidu ilin, sinjorojn," diradis la sinjorino patrino montrante kapmove al la ĝardeno, kie sidis la kastelaj sinjoroj kiuj volis ĉiufoje, kiam Kristla venis al ili, reteni ŝin - "vidu ilin! Ho mi kredas, ĝi estus knabino por ili, tian vi tuj ne trovos. Sed ne pensu, ke ŝin lasis Dio intence por vi elkreski kaj ke vi al ŝi la vivon detruu!"
	"Ne estas kaŭzo por timi, sinjorino patrino, ke Kristla lasos sin de ili mistifiki," opiniis la avineto. "Ŝi montros al ili, tra kie oni eliras."
	Ŝajnis tiel. Unu el la sinjoretoj, je mejlo odorantaj de mosko, flustris ion al la knabino en la orelon; sed ŝi kun rido draste rediris al li: "Kunmetu nur, sinjoreto, kunmetu, ni ne aĉetos!" Poste ŝi enkuris en antaŭĉambron kaj kun gaja vizaĝo ŝi metis la manon en la kaloplenan manon de altkreska junulo, lasinte sin ĉirkaŭpreni kaj konduki al danco, ne reagante pri vokado: "Kristinka, venu enverŝadi!"
	"Tiu estas al ŝi pli kara, ol la kastelo kun ĉiuj sinjoroj kaj trezoroj," ekridetis la avineto, deziris al la sinjorino patrino bonan nokton kaj paŝis kun la infanetoj hejmen.

V.
	Unufoje en dekkvar tagoj aŭ tri semajnoj, kiam ĵus estis bela tago, diradis la avineto: "Hodiaŭ ni iros al la gearbaristoj, por ŝpini tie." La infanoj ĝojis de mateno ĝis tiu momento, kiam la avineto, preninte la spindelon, ekmarŝis. Post la kluzo kondukis la vojo sub kruta deklivo al ponto, kaj post la ponto oni povis iri tra popla aleo seninterrompe ĝis en Riesenburk'on. Sed la avineto elektis vojon sub deklivoj laŭlonge de la rivero ĝis la segejo. Super la segejo estis kalva monteto, sur kiu kreskis alta verbasko, por kiu Barunka volonte grimpis kaj alportadis ĝin al la avineto: Post la segejo la valo pli kaj pli malvastiĝadis kaj la rivero en pli mallarĝa kuŝujo pli vigle kuris trans grandajn ŝtonojn, kiuj al ĝi en la vojo kuŝis. La montetoj estis kovritaj de abioj kaj piceoj, kiuj per sia ombro malheligadis preskaŭ la tutan larĝon de la valo. Tra tiu valo iris la infanoj kun la avineto, ĝis ili alvenis sub ruinojn de kastelo de Riesenburk, kiuj, muskokovritaj, eliĝadis el malluma arbaĵo.
	Iom apude de la kastelo, super malnova kelaro, tra kiu laŭdire oni povis marŝi tri mejlojn da vojo sub la tero, sed en kiun neniu povis eniri pro malsekeco kaj difektita aero, estis elkonstruita altano kun tri altaj ogivaj fenestroj. Kiam la kastelsinjoroj estis ĉasantaj, ili havis tie la duan matenmanĝon. Al tiu altaneto direktiĝis la infanoj, suprengrimpante sur la kruta deklivo kiel ĉamoj. La kompatinda avineto apenaŭ algrimpis tien, dekstre, maldekstre alkroĉiĝante je arbetoj. "Ah, vi elektis por mi vojon, apenaŭ mi estas kapabla respiri," ŝi diris, estante fine supre.
	Sed la infanoj prenis la avineton je la manoj, kondukis ŝin en la altanon, kie estis agrabla malvarmeto kaj bela elvido, kaj ili sidigis ŝin sur seĝon. Je dekstra flanko de la altano vidis la infanoj ruinojn de la kastelo; sub la kastelo etendiĝis duonronde la valeto, kiun fermadis ĉe malsupra kaj supra partoj montetoj, kovritaj de abioj. Sur unu el tiuj ĉi montetoj staris malgranda preĝejeto. Nur murmuro de akvo kaj kantado de birdaro vivigadis la silenton ĉirkaŭe regantan.
	Jan rememoris pri la forta Ctibor, ŝafgardisto de Riesenburk'a sinjoro. Tie malsupre sur herbejo ĝi estis, kie lin la sinjoro surprizis, kiam li portis sur la ŝultroj tutan, eĉ kun radikoj elŝiritan abion, kiun li estis forŝtelinta en sinjora arbaro: Kiam lin la sinjoro demandis, kie li ĝin prenis, sincere li konfesis sian kulpon. La sinjoro pardonis tion al li, kaj ankoraŭ li mem invitis lin en la kastelon, aldonante, ke li kunprenu sakon, ke li donos al li tiom da nutraĵo, kiom li povos porti. Ctibor estis malmodesta, prenis al sia edzino naŭulnan kusensakon kaj iris en la kastelon, kie oni plenigis ĝin al li per pizo kaj ŝinkoj. Pro lia forto kaj sincereco ekamis lin la kavaliro, kaj kiam estis en Praha anoncita de reĝo granda turniro, li kunprenis lin. Ctibor per sia forto venkis unu germanan kavaliron, kiun neniu sukcesis venki, kaj la reĝo faris lin ankaŭ kavaliro.
	Al la infanoj tre plaĉis tiu rakonto, kaj de tiu tempo, kiam maljuna ŝafgardisto rakontis ĝin al ili, havis la kastelo kaj la herbejoj pli grandan intereson por ili.
	"Kaj kiel estas nomata tio, kie estas tiu preĝejeto, avineto?" demandis Vilem.
	"Tio estas Bousin. Se Dio donos al ni sanon, foje ni ankaŭ iros tien, kiam estos tie preĝejfesto," diris la avineto.
	"Kaj kio okazis tie, avineto?" demandis Adelka kiu aŭskultadus la avineton de mateno ĝis vespero.
	"Miraklo tie okazis. Ĉu vi ne scias plu, kiel Vorsa foje rakontis tion?"
	"Ni scias plu nenion. Vi rakontu tion al ni, ni petas vin humile," petegis la infanoj, kaj la avineto ne lasis sin longe peti.
	"Do, sidiĝu sur la benkon kaj ne kliniĝadu el la fenestro, por ke vi ne transfalu malsupren kaj ne rompu la nukon," admonis la avineto kaj komencis sian rakontadon.
	"Trans tiu ĉi monteto kaj tiuj arbaroj estas vilaĝoj Tury , Litobor, Slatina, Mecov kaj Bousin. Tiuj ĉiuj antaŭ longaj tempoj apartenis al unu kavaliro, kiu nomiĝis Turynsky kaj li loĝis en Tury en sia kastelo. Tiu sinjoro havis edzinon kaj unu solan filineton, belan knabineton, sed bedaŭrinde ŝi estis surda kaj muta; kaj tio kaŭzis al la gepatroj grandan malĝojon.
	Foje promenis la knabineto tra la kastelo, kaj jen ŝi ekpensis, ke ŝi iros en farmdomon de Bousin, por rigardi, kion faras la malgrandaj ŝafidoj kaj kiel ili elkreskis de tiu tempo, kiam ŝi ilin la lastan fojon estis vidinta. Mi devas diri al vi, ke tiame ankoraŭ tiu preĝejeto ne ekzistis, nek la vilaĝo, nur la farmdomo, en kiu loĝis servistaro de la sinjoro de Tury kaj kie oni tenis liajn brutarojn, estis ĉi tie. Ĉirkaŭe estis nenio alia, krom arbaro kaj en la arbaro multe da sovaĝaj bestoj.
	La filineto de Tury estis jam kelkfoje en la farmdomo, sed tiam ŝi veturis kun la patro, ŝi, stulta, pensis, ke kiam ŝi ekkuros tien, ke ŝi ankaŭ tuj tie estos. Do, ŝi iris, iris, kien ŝin la okuloj gvidis, ŝi pensis: vojo kiel vojo - ŝi estis ankoraŭ juna kaj senrezona, same kiel vi. Sed kiam ŝi jam longe marŝis kaj ankoraŭ ŝi ne vidis la blankan farmdomon, ŝi iĝis timanta; nur nun ŝi ekpensis, kion diros la patro kaj la patrino pri tio, ke ŝi forkuris el la kastelo; ŝi komencis timi kaj iris returnen. Sed se oni timas, oni facile konfuziĝas, precipe tia infano. La knabino devojiĝis kaj venadis nek hejmen, nek en la farmdomon - ŝi ektroviĝis en densa arbaro, kie estis nek postsigno nek lumo. .Nur nun ŝi ekkonis, ke ŝi erarvagas.
	Vi povas imagi, en kia situacio ŝi estis. Por vi ĝi ne estus tiom malbona: vi havas vid- kaj aŭdsentojn, tion la knabineto ne havis. Konfuzite ŝi kuradis trae kaj trae, kaj tiom pli ŝi konfuzadis sin. Je fino eĉ soifo kaj malsato turmentis ŝin, la kruroj ankaŭ ŝin doloris; sed tio ĉio ne estis tiom terura kiel timo, kiun havis la knabino antaŭ nokto kaj sovaĝaj bestoj, kaj angoro, kiu ŝin premis, ke la patro kaj la patrino koleros je ŝi. Timigita kaj larmanta ŝi subite venis al fonto. Avide ŝi ekgenuis al ĝi kaj ektrinkis. Kiam ŝi poste rigardis ĉirkaŭ si, ŝi vidis du elmarŝitajn vojetojn; sed ŝi ne sciis kiun sekvi, ĉar la erarvagado igis ŝin timema kaj instruis al ŝi, ke ne ĉiu vojeto kondukas al hejmo. Jen ŝi ekrememoris, ke ŝia patrino, estante timigita kaj konsternita, ĉiam iras en sian kamereton kaj preĝas tie, kaj la knabineto ekgenuis sur la teron kaj preĝis, ke ŝin Dio elkondulku el la arbaro.
	Jen subite ŝi aŭdas strangan sonon. Ĝi murmuris kaj sonis al ŝi en la oreloj pli kaj pli forte, pli klare kaj pli distingeble. La knabino ne sciis, kio okazas kun ŝi, kiaj sonoj tio estas. Ŝi komencis tremi kaj plori de timo, ŝi volis kuri - kaj jen, vidu! kuras al ŝi el la arbaro sur la vojeto blanka ŝafo, post ĝi la dua, la tria, la kvara, la kvina kaj la sesa kaj pli multe da ili, ĉiam pli multe, ĝis estas ĉe la fonto la tuta ŝafaro. Ĉiu ŝafo havis sur la kolo sonorileton, la sonoriletoj sonoras kaj la knabineto aŭdas ilin. Ĝi estas la ŝafoj de la patro - jen kuras blanka hundo de la ŝafgardisto - kaj jen alvenas Barta, ŝafgardisto. . . La knabineto ekkrias: «Barta!» kaj kuras al li. Ekĝojis Barta, aŭdante, ke la fraŭlino parolas kaj aŭdas; kaj li prenis ŝin sur la brakojn kaj rapidis al la farmdomo, de kiu ili ne estis malproksime. Estis tie la sinjorino de Tury tuta malĝojega; oni ne sciis, kien la filineto al iIi subite perdiĝis el la kastelo kaj kio okazis al ŝi.
	Oni sendis en la arbaron, kien oni nur povis, la patro ankaŭ serĉis, kaj la sinjorino atendis en la blanka farmdomo. Vi povas imagi, kiom la panjo ĝojis, kiam Barta alportis al ŝi la filinon, kaj krom ĉio, resanigitan. Kiam ankaŭ la patro revenis kaj la filino ĉion diris al ili, decidis la gepatroj, ke ili konstruos ĉe tiu fonto je danko al Dio preĝejeton. Kaj tion ili ankaŭ faris. Tiu preĝejeto, kiun vi vidas tie, estas la sama kaj tiu fonto ĉe ĝi, estas la sama fonto, ĉe kiu la knabino trinkis kaj preĝis kaj ĉi tie en tiuj arbaroj ŝi erarvagis. Sed la knabineto jam longe, longe estas mortinta, la gesinjoroj de Tury mortis, Barta mortis, kaj la kastelo de Tury estas ruinigita.
	"Kaj kio okazis kun la ŝafoj kaj la hundo?" demandis Vilem.
	"Nu, la hundo mortis, la maljunaj ŝafoj ankoraŭ, la junaj elkreskis kaj havis denove ŝafidojn. Kaj ĉies sorto en la mondo estas la sama, karaj infanoj: unu malaperas, la alia venas."
	La infanoj turmis la okulojn en la valon. Ili imagis vidi la rajdantan kavaliron, la erarvagantan knabineton -- kaj jen vidu! subite ekrajdas el la arbaro sinjorino sur bela ĉevalo, rajdante tra la valo malsupren, post ŝi stalestro. La sinjorino havas malhelan kamizoleton, longa bruna jupo pendas al ŝi trans piedingojn malsupren, sur la kapo ŝi havas nigran ĉapeleton, de kiu flirtas verda vualo ĉirkaŭ la bukloj, nigraj kiel plumoj de frugilego.
	"Avineto, avineto, kavalirino, rigardu!" ekkriis la infanoj.
	"Ho, kion vi pensas, ĉu ekzistas iaj kavalirinoj? Ĝi estas sinjorino princino," diris la avineto, ekrigardinte tra la fenestro malsupren.
	La infanoj preskaŭ ĉagreniĝis, ke ĝi ne estis kavalirino, kiel ili pensis.
	"La sinjorino princino rajdas al ni supren?" vokis ĉiuj.
	"Kiu scias, kion vi vidas; kiamaniere la ĉevalo algrimpus ĉi tien," diris la avineto.
	"Efektive, Orland grimpas kiel kato; nur rigardu?" vokis Jan.
	"Lasu min trankvila, eĉ vidi mi ne volas tion. La superuloj havas strangajn distraĵojn," diris al si la avineto, retenante la infanojn, por ke ili ne kliniĝadu el la fenestro.
	Longe ĝi ne daŭris, la princino estis supre. Facilmove ŝi deglitis de la ĉevalo, ĵetis la longan jupon trans la brakon kaj eniris en la altanon.
	La avineto leviĝis, kun respekto ŝin bonvenigante. "Ĉu ĝi estas familio de Prosek?" demandis la princino, observinte vizaĝojn de la infanoj.
	"Jes, moŝta sinjorino, ĝi estas," respondis la avineto.
	"Ci estas certe ilia avineto."
	"Mi estas, moŝta sinjorino, patrino de ilia patrino."
	"Ci povas ĝoji, ci havas sanajn genepetojn. Sed, ĉu vi, infanoj, ankaŭ obeas la avineton?" demandis la princino la infanojn, kiuj la okulojn de ŝi ne deturnadis.
	Je ŝia demando mallevis la infanoj la okulojn, flustrante: "Ni obeas."
	"Nu, ankoraŭ ĝi iras kun ili. Iufoje certe - sed kion fari, ni ja ankaŭ ne estadis pli bonaj," diris la avineto.
	La princino ekridetis. Vidante sur la benko stari korbeton kun fragoj, ŝi demandis, kie ilin la infanoj kolektis.
	La avineto tuj admonis Barunka'n, dirante: "Iru, knabineto, prezentu al ŝia princina moŝto. Ili estas freŝaj, la infanoj ilin hodiaŭ vojire kolektis, eble ili konvenos al gusto de la moŝta sinjorino. Kiam mi estis juna, mi ankaŭ ŝatis manĝi tiujn fruktojn; sed de la tempo, kiam mortis al mi infaneto, mi eĉ ne metis ilin en la buŝon.
	"Kaj kial?" demandis la princino, prenante de Barunka la korbeton kun fragoj.
	"Tio estas kutimo ĉe ni, moŝta sinjorino: se mortis al la patrino la infano, ŝi manĝas ĝis festo de Johano Baptisto nek ĉerizojn nek fragojn. Tiam, kiel oni diras, iradas Mario Virgulino en ĉielo kaj disdonadas tiujn fruktojn al la malgrandaj infanetoj. Sed, kies patrino ne estis abstemia kaj ekmanĝis tiujn fruktojn, al tiu diros Mario Virgulino: «Vidu, etulo, por ci malmulte restis, cia patrino formanĝis tion al ci.» Pro tio abstemias la patrinoj manĝon de tiuj fruktoj. Nu, kaj se ili abstemias ĝis Johano, ili abstemias post Johano ankaŭ," aldonis la avineto.
	La princino tenis en la fingroj fragon, dolĉan kaj ruĝan kiel ŝiaj belaj lipoj; sed ĉe la parolo de la avineto, ŝi pretervole remetis ĝin en la korbeton, dirante: "Mi ne povas nun manĝi kaj vi, infanetoj, havus nenion por vojiro."
	"Ho, ĝi faras nenion, sinjorino princino; nur manĝu aŭ prenu ilin hejmen, eĉ kun la korbeto, ni kolektos aliajn por ni," rapide rifuzis Barunka, forpuŝante la transdonatan korbeton.
	"Mi akceptas do vian donaceton," diris la princino, ridetante la naivan knabinon; "sed morgaŭ venu por la korbeto en la kastelon kaj la avineton kunvenigu, ĉu vi komprenis?"
	"Ni venos, ni venos," jesis la infanoj sammaniere, kiel ili tion faradis, kiam ilin la sinjorino patrino estis invitanta en la muelejon.
	La avineto volis ion kontraŭdiri, sed tio plu me sukcesis. La princino facile riverencetis antaŭ la avineto, ekridetis al la infanoj kaj eliris el la altano. Transdoninte la korbeton al la stalestro, ŝi sursaltis Orlandon kaj malaperis inter la arbaĵo kiel bela fantomo.
	"Avineto, mi ĝojas iri en la kastelon! La paĉjo diras, ke la princino havas tie belajn bildojn," diris Barunka.
	"Kaj oni rakontas, ke estas tie papago, kiu parolas. Atendu, avineto, kiom vi miros?" ekvokis Jan, gapante al si en la manojn.
	Sed malgranda Adelka ekrigardis sur sin kaj diris al la avineto: "Sed tiam mi ne iros en tiu ĉi vesto, vere, avineto?"
	"Ho, pro sinjoro reĝo, mi eĉ ne atentis pri tiu knabino. Ci estas bela, kion ci faris?" lamentis la avineto, vidante, kiel malpurigita estas la infano.
	"Mi ne estas kulpa, Jan ekpuŝis min kaj mi falis en fragojn," senkulpigadis sin la malgranda.
	"Vi du, ĉiam nur katumadas. La sinjorino princino certe ne tro bele juĝis pri vi, ŝi diros, ke vi estas diabletoj. Sed nun iru, ke ni venu al la gearbaristoj. Sed mi diras al vi, vi knaboj, se vi refoje petolados, kiel vi ĝin kutimas fari, neniam plu mi kunprenos vin," avertis la avineto.
	"Ni bone kondutos, avineto," asertadis la knaboj. 
	"Ni vidos!" diris al si la avineto, paŝante post la infanoj arbaran vojeton al la arbaristejo.
	Ili ne iris malproksimen kaj ektroviĝis en foliarbaĵo, tra kiu ili vidis jam la blankan farmdomon kaj la arbaristejon antaŭ si. Antaŭ la domo estis verda vastloko, barita kaj surplantita de tilioj kaj hipokaŝtanarboj, sub kiuj estis kelke da benketoj kaj tabletoj, fiksitaj en la tero. Sur herbo promenis pavoj, pri kiuj la avineto diradis, ke ili havas anĝelan plumaron, diablan krion kaj ŝtelistan paŝon, aro da ŝprucmakulaj mukokulaj numidoj; blankaj kunikloj sidis en la herbo kaj streĉadis la orelojn, ĉe ĉiu brueto timene diskurinte. Bela kapreolino kun ruĝa kolrubando kuŝis sur sojlo kaj kelke da hundoj vagis sur korto. Apenaŭ la infanoj ekkriis al ili, la hundoj ĝoje ekbojis, alsaltis al la infanoj, komencis rondkuradi kaj pro ĝojo preskaŭ faligis ilin teren. Ankaŭ la kapreolino je voko de Adelka alvenis kaj per sia saĝa okulo tiel aminde rigardis la knabineton, kvazaŭ ĝi volus diri: "Ah, ĝi estas ci, kiu alportadas al mi la bonajn glutpecojn, mi bonvenigas cin!" Adelka
devis tion al ŝi sur la okuloj vidi, ĉar rapide ŝi metis la manon en poŝeton kaj donis al la kapreolino pecon da bulko, kiun tiu prenis, postkurante poste la knabineton.
	"Kion signifas tia tumulto, vi bando!" vokis de ie voĉo, kaj post momento eliris el kamero la arbaristo en malpeza verda surtuto kaj kun hejma ĉapeto sur la kapo. "Ho, kiaj karaj gastoj!" li ekvokis, vidante la avineton. "Ni bonakceptas - eniru nur. . . Hektor, Diana, Amina, fortreniĝu! Oni ne povas ja aŭdi propran vorton!" li briske ekkriis al la hundoj.
	La avineto eniris en la domon, super kies enirejo estis granda cerva kornaro. En antaŭĉambro pendis kelke da pafiloj, sed sufiĉe alte, por ke ilin la infano ne povu atingi. La avineto tre timis pafilon, eĉ kiam ĝi ne estis ŝargita, kaj kiam ŝin la sinjoro arbaristo ridis, ŝi diradis: "Kiu povas scii, kio al li okazos, diablo ne dormas!"
	"Vere!" diradis la arbaristo. "Se Dio permesas, eĉ pioĉo ekpafas."
	La avineto pardonis la sinjoron arbariston, ke li ofte incitetas ŝin, nur se li ne trouzadis en ŝia ĉeesto la nomon de Dio kaj se li ne malbenis. Tion la avineto ne povis aŭdi. Tuj ŝi ŝtopis al si la orelojn, dirante: "Nu, por kio ĝi estas bezona, tiu ne gargarita fibuŝo - estus preskaŭ bezone, aspergi ĉion post via parolo."
	La sinjoro arbaristo amis la avineton, pro tio li atentis dum ŝia ĉeesto, ne uzi nomon de diablo, kiu, kiel li diradis, kontaŭvole enmiksiĝas al li en la parolon.
	"Kaj kie vi havas la sinjorinon baptopatrinon?" demandis la avineto, kiam ili eniris en ĉambron kaj neniu estis tie.
	"Nur sidiĝu, tuj mi alvokos ŝin. Vi scias ja, ŝi ĉiam nur kiel kovkokino inter kokidoj restadas," diris la arbaristo, irante alvoki la edzinon.
	La knaboj stariĝis ĉe ŝranko, en kiu brilis pafiloj kaj ĉasponardoj, la knabinoj ludis kun la kapreolino, kiu enkuris kun ili en la ĉambron, sed la avineto, esplorinte unurigarde la tutan plaĉan, pure aranĝitan ĉambron, parolis al si: "Tio estas vero, oni venu ĉi tien en festo aŭ en vendredo, ĉiam estas ĉio kiel vitro." Kaj kiam falis al ŝi en la okulon ŝpinaĵo, kiu kunligita kaj per marko provizita kuŝis ĉe forno sur benko, ŝi alpaŝis pli proksimen kaj esploris ĝin.
	En tiu momento malfermiĝis la pordo kaj en ĝin enpaŝis sinjorino, ankoraŭ sufiĉe juna, en pura hejmrobo kaj kun blanka kufeto sur la kapo; sur la brako ŝi portis malgrandan blondharan knabineton. Kore ŝi bonakceptis la avineton kaj la infanojn, kaj sur ŝia hela, afabla vizaĝo estis videble, ke ŝi vere havas ĝojon. "Mi surŝprucigadis tolon. Mi havas ĝojon, nunjare ĝi estos blanketa kiel batisto," diris la edzino de la arbaristo, motivante sian foreston.
	"Jen oni vidas diligentecon," diris la avineto; "unu peco sur blankigejo kaj ĉi tie oni denove preparas la alian por teksisto. Tiu ĉi toleto estos kiel pergamento. Nur ke li ĝin al vi bone faru kaj ne trompu vin. Ĉu vi estas kontenta je via teksisto?"
	"Vi scias ja, kara avineto, ke ĉiu trompas," diris la edzino de la arbaristo.
	"Ho, vi virinoj, mi volonte scius kiel povus vin la teksisto trompi? vi havas ja ĉion elkalkulita," ridis la arbaristo. "Sed sidiĝu tamen kaj ne staru!" li admonadis la avineton, kiu ne volis de la ŝpinaĵo foriri.
	"Eh, estas ja sufiĉe da tempo," diris la avineto prenante je la mano malgrandan Aninka, kiun estis la sinjorino arbaristedzino stariginta al benko, por ke ŝi ne falu, ĉar ŝi komencadis nur paŝeti.
	Kiam la dommastrino forpaŝis de la pordo, aperis post ŝia dorso du brunvizaĝaj knaboj, unu blondhara laŭ la patrino, la alia nigrohara laŭ la patro. Ili alkuris energie en la pordon, sed kiam la patrino komencis paroli kun la avineto, ili subite ne sciis, kiel kaj kion diri al la infanoj, ili ekhontis kaj kaŝiĝis post la jupojn de la patrino.
	"Nu, vi sovaĝuletoj," komencis la patro, "kia kondutmaniero ĝi estes kaŝiĝi malantaŭ la patrinon, kiam vi estas salutontaj la gastojn? Tuj prezentu la manon al la avineto."
	La knaboj volonte aliris al la avineto, prezentante al ŝi la manojn. La avineto metis en ilin pomojn: "Jen vi havas kaj ludu kaj la venontan fojon ne hontu; tio ne decas por knaboj, teni faldojn de la patrino," admonadis la avineto. La knaboj mallevis la okulojn kaj rigardis la pomojn.
	"Kaj nun tuj eksteren!" ordonis la patro. "Montru al la infanoj la gufon kaj ĵetu al ĝi la garolon, kiun mi hodiaŭ estis pafmortiginta; montru al ili la junajn hundidojn kaj la junajn fazanojn. Sed ne kuradu inter tiu birdaro kiel akcipitroj, aŭ mi vin -"
	Tiun ĉi pluaĵon la infanoj plu ne aŭdis, ĉar apenaŭ la patro diris: "Tuj eksteren!" jam ĉio amase rapidegis el la pordo.
	"Ĝi estas kurego," ridis la arbaristo; sed estis videble, ke tiu kurego plaĉas al li.
	"Infanoj estas infanoj, juna sango!" diris la avineto.
	"Nur se tiuj knaboj ne estus tiom sovaĝaj. Sed kredu, avineto, ke tutan tagon mi estas ekscitata de timo. Kaj ili nur serĉas danĝeron, grimpas sur arbojn, transkapiĝadas, ŝiras pantalonojn - terure rakonti. Mi dankas Dion por tiu bona knabino - kun ŝi mi pasigas agrablan horon," diris la sinjorino arbaristedzino.
	"Kial vi miras, sinjorino baptopatrino: laŭ patrino filinon, laŭ patro filon oni rekonas," proverbis la avineto.
	La dommastrino kun rideto transdonis la filineton al la edzo, ke li ŝin iom braklulu. "Nur por ke mi povu alporti ion por manĝi, tuj mi revenos," ŝi aldonis.
	"Bona virino," diris la arbaristo, kiam ŝi eliris el pordo, "estus kulpo fari al ŝi doloron. Nur se ŝi senĉese ne timus, ke tiuj buboj mortigos sin. Kion valoras knabo, se ne estas en li fajro?"
	"Ĉio troa malutilas, sinjoro-baptopatro. Se oni permesus al ili ĉion, ili estus kapablaj marŝi sur la kapoj," diris la avineto, kvankam ŝi ne direktiĝadis ĉiam laŭ tiuj vortoj.
	Ne daŭris longe, kaj en la pordon eniris la mastrino kun plenaj manoj. Sur kverkligna tablo ektroviĝis blanka buŝtuko, majolikaj teleroj, tranĉiloj kun teniloj el kapreola kornaro; aperis tie fragoj, ovaĵoj, kremo, pano, mielo kaj biero.
	La mastrino prenis al la avineto la spindelon el la mano, dirante: "Nun ĉesu ŝpini, avineto, kaj prenu. Tranĉu la paneton kaj ŝmiru. La butero estas hodiaŭ farita, la biero ne baptita. La ovaĵoj ne estas tro eminentaj, mi rostis ilin hodiaŭ nur je okaza sukceso; sed se io venas neatendite, ĝi havas bonan guston. Fragojn ni ne manĝas, sed la infanoj estos kontentaj, se mi surverŝos ilin per kremo." Tiel invitis la sinjorino arbaristedzino kaj
tranĉis ĉe tio panpecon post panpeco, ŝmiris per butero kaj surgutigadis la mielon.
	Subite la avineto, kvazaŭ pri io rememorinte, frapis sin sur la frunton, dirante: "Ĝi estas maljuna forgesema kapo! Vidu, mi eĉ ne ekpensis, ke mi diru al vi, ke ni parolis en altano kun sinjorino princimo."
	"Ne mire, ĉar oni estas per krio de tiuj infanoj tute konfuzita," diris la sinjorino arbaristedzino. Sed ŝia edzo tuj demandis, kion diris al ili la sinjorino princino.
	"Ne rakontu, avineto, antaŭ kiam mi revenos," petis la arbaristedzino; "mi devas unue kontentigi la infanojn, ke ili iom ripozu."
	Dume la infanoj trakuris ĉion, kie nur io estis; la knaboj de la arbaristo, Franek kaj Bertik, estis ĉie la unuaj kaj ĉion klarigadis al ili. Ĵus ili staris antaŭ la domo sur herbo kaj malgranda Amina montradis antaŭ ili sian arton, saltante trans bastonon kaj alportante en la buŝo la objektojn antaŭĵetitajn, kiam subite aperis sur sojlo la patrino, vokante ilin al posttagmeza manĝeto. Ili ne lasis sin dufoje voki. "Sidiĝu sub arbojn, manĝu kaj ne malpurigu vin tro!" ŝi admonadis ilin, dismetante al ili la manĝaĵojn sur tabletojn. La infanoj sidiĝis kaj ĉirkaŭ ili stariĝis la hundoj fiksante la okulojn sur iliajn vizaĝojn.
	Kiam la sinjorino arbaristedzino revenis en la ĉambron, ŝi petis la avineton, ke ŝi rakontu pri la sinjorino princino. La avineto rakontis ĉion laŭvorte, kiel kaj kiamaniere ĝi okazis en la altano.
	"Mi ĉiam tion diradas, ke ŝi havas bonan koron," aŭdiĝis la arbaristedzino. "Kiam ajn ŝi alveturas ĉi tien, ĉiufoje ŝi demandas, kion faras la infanoj kaj la malgrandan Anuska ŝi ekkisas sur la frunton. Kiu amas la infanojn, estas bona homo. Sed tiu servistaro vastigas pri ŝi kalumniojn, kvazaŭ ŝi, mi ne scias kia, estus."
	"Faru bonon al diablo, per infero li reservos al ci," aŭdiĝis la avineto.
	"Jes, jes, avineto," diris la arbaristo, "ĝi estas vera proverbo. Ĝi estas mia opinio, ke ni eĉ ne bezonus pli bonan estrinon deziri, se ŝi ne havus tiujn oficistojn ĉirkaŭ si; tiuj instigas kaj trompas ŝin. Kaj tiu kanajlaro taŭgas por nenio alia en la mondo, ol por ŝteli al Dio la tempon. Kiam mi tion ĉion, kara avineto, en la mondo observas, mi pensas multfoje: mil tondroj frakasu vin! Ĉu tio ne kolerigas, kiam oni ekpensas, ke tia kreteno, kiu nenion scias, por nenio taŭgas, ol por stari post veturilo kiel ligna marioneto kaj en salono fisidadi - ke tiu havas la samon kiel mi, ke li pli multe valoras ol mi, kiu devas dum pluvo travadadi la koton kaj la neĝon en la arbaroj, tage kaj nokte kun ŝtelĉasistoj interbatiĝadi kaj por ĉio esti responda kaj ĉion prizorgadi. Mi ne havas kaŭzon por plendi, mi estas kontenta; sed kiam venas al mi tia arogantulo ĉi tien kaj nazgrimacas je mi: tiam mi, je mia honoro. . . sed senutile koleri." Kaj la sinjoro arbaristo prenis la glason kaj ektrinkis por forgesi la koleron.
	"Sed ĉu la sinjorino pri ĉio scias, kio okazas? Kaj kial ne kuraĝas iu kaj kial li ne diras tion al ŝi, se oni traktas lin maljuste?" demandis la avineto.
	"Eh, diablon, kiu ŝatas bruligi siajn fingrojn? Mi multfoje parolas kun ŝi kaj mi povus diri tion eĉ alian, sed mi ĉiam pensas: Franek, silentu, ke ĝi ne transglitu sur cin. Kaj fine ŝi ne bezonus tion kredi al mi; ŝi demandas tiujn pli superajn, kaj jen vi havas - ĉio vana. Ili tenas unu kun la alia, ĝi estas nedividebla mano. Mi parolis kun ŝi antaŭ kelke da tagoj; ŝi promenis en la arbaro kun tiu fremda princo, kiu estas ĉe ŝi. Ili renkontis ie Viktorka'n kaj ili demandis min pri ŝi; la princino ektimis ŝin.
	"Kaj kion vi diris al ŝi?" demandis la avineto.
	"Nu, kion mi estis dironta. Mi diris ke ŝi estas freneza sed ke ŝi al neniu faras malbonon."
	"Kaj kion ŝi rediris?"
"Ŝi sidiĝis en herbon kaj la princo sidiĝis al ŝiaj piedoj; poste ili ordonis al mi, ke mi sidiĝu apud ili kaj ke mi rakontu al ili pri la freneza Viktorka kaj kiamaniere ĝi okazis, ke ŝi fremeziĝis."
	"Kaj ci volonte rakontis, vere?" ekridetis lia edzino. "Ci scias, edzino, kiu ne ŝatus servi al bela sinjorino. Kaj kvankam nia princino ne estas plu tiel juna, tamen ŝi estas diable ĉarma sinjorino. Cetere kion fari, mi devis rakonti."
	"Vi estas ŝerculo, sinjoro baptopatro; du jaroj jam pasis, de kiam mi vivas tie ĉi kaj kiam vi promesas al mi, ke vi al mi detale rakontos, kiel ĝi okazis kun Viktorka - sed ĝis nun mi ne scias tion, nur supraĵe, intermiksite. Mi ne estas bela sinjorino, mi ne povas al vi ordini - do verŝajne mi ĝin neniam ekscios, ĉu ne vere?" 
	"Oh, avineto, vi estas al mi pli kara ol la plej bela sinjorino en mondo! Se plaĉas al vi aŭskulti, mi rakontos al vi tiun historion, se vi volas, tuj."
	"Se la sinjoro baptopatro volas, li scias silkan kusenon submeti, tio estas vero," ekridetis la avineto. "Se ĝi konvenos al la sinjorino baptopatrino, mi prenos vin je vorto. Maljuna homo similas infanon kaj la infanoj, kiel vi mem scias, volonte aŭskultas rakontaĵojn." 
	"Mi ne estas ankoraŭ maljuna kaj mi ankaŭ plenre aŭskultadas," respondis la sinjorino arbaristedzino. "Rakontu nur, paĉjo, rakontu agrable ni pasigos la tempon."
	"Panjo, mi petas cin, donu al ni ankoraŭ panon, ni havas plu eĉ ne peceton," eksonis en la pordo la voĉo de Bertik.
	"Tio ne estas ebla, kien ĝin tiuj infanoj estus metintaj!" miris la avineto.
	"Unu duonon ili formanĝis, la alian ili donis al la hundoj, al la kapreolino kaj al la sciuroj. Ĝi estas ĉiam tia. Ho, mi havas kun ili inferon," ekĝemis la arbaristedzino, ree tranĉante la panon.
	Dum la sinjorino arbaristedzino distribuadis ekstere la panon inter la infanojn kaj la malgrandan filineton, ŝi estis transdonanta je zorgo de vartistino, plenigadis al si la sinjoro arbaristo pipon.
	"Mia mortinta edzo, Dio savu lian animon, havis ankaŭ la saman kutimon: antaŭ ol li komencis ion rakonti, devis esti la pipo preparita," parolis la avineto kaj reflekto de dolĉa rememoro ekbrilis al ŝi en la okulo.
	"Mi ne scias, sed ŝajnas al mi, kvazaŭ la viroj estus interkonsentintaj: ĉiuj havas tiun malbelan kutimon," diris la arbaristedzino, ekaŭdinte en la pordo la vortojn de la avineto.
	"Nu, ne afektu, kvazaŭ ci estus malkontenta; ci mem alportadas ja al rni la tabakon el la urbo," diris la arbaristo ekbruligante al si la pipon.
	"Eh, kia helpo; se ni volas ke vi afable rigardu min, ni devas ĉion eblan al vi fari. Do komencu rakonti!" diris la mastrino, sidiĝante kun spindelo apud la avineto.
	"Mi estas preta, do aŭskultadu!" Tion dirinte, elblovis la arbaristo la unuan fumnubeton supren al la plafono, krucmetis la krurojn, apogis sin oportune je la seĝo kaj komencis rakonti pri Viktorka.
	"Viktorka estas filino de kampisto el Zernov. Ŝiaj gepatroj estas jam longe entombigitaj, sed ŝiaj frato kaj fratino vivas ĝis hodiaŭ. Antaŭ dekkvin jaroj estis Viktorka knabino kiel frambo; malproksime kaj vaste neniu ŝin egalis. Vigla kiel kapreolino, laborema kiel abeleto - neniu povus pli bonan edzinon deziri. Tia knabino, kaj precipe, se ŝi havas parton de bieneto por atendi, ne restas, memkompreneble, sub kloŝo. Ankaŭ pri Viktorka vastiĝis famo tra la tuta ĉirkaŭaĵo, kaj la svatiĝontoj renkontiĝadis en pordo. Al la patro kaj al la patrino multa estus plaĉinta - kelkaj estis mastroj riĉaj kaj la filino venus, kiel oni diras, en plenon; sed ŝi ne volis tion kompreni. Nur tiun ŝi juĝis aminda, kiu plej bele dancis, kaj nur ĉe muziko.
	Multfoje tamen ĝi boris al la patro tra la cerbo, ke la filino tiel senceremonie forrifuzas fianĉojn; li urĝis je ŝi briske, ke ŝi por unu decidiĝu, aŭ ke li mem elektos por ŝi fianĉon kaj devigos ŝin, ke ŝi lin prenu. Sed la knabino komencis plori kaj petis, ke oni ŝin ne elpeladu el la domo, ke ŝi havas sufiĉe da tempo por edziniĝo, ĉar ŝi estas nur dudek jarojn, ke ŝi ne ĝuis la mondon kaj fine, ŝi diris, Dio scias, kun kiu ŝi edziniĝos kaj kiel ŝi fartos. La patro tre amis la knabinon, kaj kiam li aŭdis tian lamentadon ii ekkompatis ŝin. Kaj vidante ŝian belan vizaĝeton, li pensis: «Ci havas sufiĉe da tempo, ci trovos ankoraŭ sufiĉe da fianĉoj.» Sed la homoj ĉion tion tute alie klarigadis al si. Ili diradis al si, ke Viktorka estas fiera, ke ŝi atendas, ĝis oni alveturos por ŝi en kaleŝo; ili profetis, ke fiero antaŭiras la falon, kiu longe elektas, ke sin trompos, kaj similajn prognozojn.
	Tiutempe estis en la vilaĝo kompanio de ĉasistoj; kaj unu el ili komencis postiradi Viktorka'n. Se ŝi iris en preĝejon, li iris post ŝi, en la preĝejo li certe staris ne malproksime de ŝi, kaj anstataŭ rigardi altaron, li rigardis ŝin, se ŝi iris falĉi herbon, certe li aperis en proksimeco; mallonge: ŝi iru kien ajn, ĉie li sekvis ŝin kiel ombro. La homoj rakontis pri li, ke li ne havas bonan prudenton, kaj Viktorka, veninte inter la kamaradinojn, kaj se oni aludis lin, diradis: «Kial tiu soldato postiras min? Li eĉ ne parolas, kiel tiu mizantropo. Mi lin timas. Kiam mi sentas lin en proksimaĵo, kvazaŭ io rampus sur mi kaj pro liaj okuloj la kapo al mi turniĝas.»
	Tiuj okuloj, tiuj okuloj! Ĉiu diradis, ke ili nenion bonan anoncas. En nokto ili laŭdire eĉ lumis! Kaj tiuj nigraj brovoj, kiuj super ili kiel flugiloj de frugilego estis etenditaj kaj meze kuntuŝiĝis, tio estas evidenta signo, ke ĝi estas okuloj ensorĉpovaj. Iuj lin bedaŭris dirante: «Mia Dio! kiu estas kulpa pro tia manko, se li naskiĝis kun ĝi. Kaj tiaj okuloj influas nur sur kekajn homojn - ĉiu ne bezonas timi ilin. - Spite tion, -la najbarinoj, kiam ajn li ekrigardis iliajn infanojn, ektimis kaj tuj kuris por ekfroti ilin per blanka tuko; se iu infano en: la vilaĝo ekmalsanis, tuj ili diradis, ke ilin la nigra ĉasisto rigardinfektis. Fine kutimis la homoj tiun nubosimilan vizaĝon, eĉ inter la knabinoj aŭdiĝadis la opinioj, ke ĝi ne estus malbela; se ĝi estus pli afabla. Sed ilia ĝenerala opinio estis jena: "Kion fari kun tia strangulo? Dio scias, kiu kaj de kie li estas! Verŝajne li eĉ homo ne estas! Preskaŭ estas bezone fari antaŭ li signon de kruco kaj diri: Dio kun ni kaj malbono for! Li ne dancas ja, ne parolas, ne kantas - ni lasu lin.» Kaj ili lasis lin. Sed kion ĉio ĉi helpis! Ili facile povis diri: ni lasu lin, ĉar li ne iradis post ili; sed por Viktorka li estis personigita infero. 
	Jam ĝenis ŝin eliradi kien ŝi ĵus ne devis, nur por seniĝi por momento de tiuj okuloj, kiuj ŝin ĉie persekutis. Jam la muziko ĉesis ŝin ĝojigi, ĉar ĉiam el iu angulo en la ĉambro rigardis ŝin la nubosimila vizaĝo; ŝi jam ne vizitadis kun tia plezuro la ŝpinvesperojn, ĉar ŝi sciis certe, ke se li ne sidas interne, ekstere ĉe fenestro staras la nigra ĉasisto, kaj al la knabino haltadis la voĉo en la gorĝo kaj la fadeno al ŝi ŝiriĝadis. Tio turmentis ŝin. Ĉiu rimarkis ŝanĝon sur ŝi, sed neniu ekpensis, ke la ĉasisto povus esti per tio kulpa. Oni konsideris lin frenezulo, kaj oni pensis, ke lin Viktorka lasas nur pro tio post si iradi ĉar ŝi ĵus ne scias pri alia helpo.
	Sed foje diris Viktorka al la kamaradinoj: «Kredu tion al mi, knabinoj, se ĵus nun venus fianĉo por mi, li estu jam malriĉa aŭ riĉa, bela aŭ malbela, tuj mi prenus lin, nur se li estus el alia vilaĝo.»
	«Kio enrampis al ci en la kapon? Ĉu ci malpaĉiĝis hejme kun iu, ke ci tiel stultiĝis kaj ke al ci ne plaĉus plu ĉe ni?» aŭdiĝis la knabinoj.
	«Ne pensu tion pri mi. Sed mi ne povas ĉi tie elteni ĝis kiam estos ĉi tie tiu nigra soldato. Vi eĉ ne povas tion imagi, kiel min tiu trudema homo turmentas kaj koleras. Mi povas nek trankvile dormi, nek preĝi plu, ĉie min tiuj okuloj persekutas!» plendis kun ploro Viktorka al la knabinoj.
	«Sed mia Dio, kial ci ne malpermesas tion al li, ke li post ci iradu? Kial ci ne diras al li, ke ci ne povas lin toleri, ke li estas al ci salo en la okuloj?» konsilis al ŝi la junulinoj.
	«Ĉu mi ne faris tion? Kun li mi ja - ne parolis, kiel lin alparoli, se li sekvas min kiel ombro -, sed mi komunikis tion al li pere de lia kamarado.»
	«Nu, kaj ĉu li obeis?» demandis la knabinoj.
	«Ah, certe ne. Li diris al tiu kamarado, ke neniu povas lin komandi, ke li povas iri kien ajn li volas kaj al kiu li volas. Cetere, li diris, ke li ne diris al mi ankoraŭ, ĉu li amas min, do ke mi ne komunikigu al li, ke mi ne volas lin!»
	«Vidu, malĝentilulon!» koleris la knabinoj. «Kion li eble pensas pri si? Estus bezone nin venĝi pro tio.»
	«Nur ne komencu ion kun tia homo - li povus vin rigardensorĉi,» opiniis la pli prudentaj.
	«Eh, kion li povas al ni fari? Por tio li devus havi ion, kion ni porrtis sur la korpo, kaj tion neniu el ni donos kaj ni ankaŭ nenion akceptos de li; kiaj do timoj? Nur ci Viktorka nenion timu, ni cin ja akompanados kaj ni foje tamen repagos al tiu diablo,» kriis la pli kuraĝaj el la knabinoj.
	Sed Viktorka timeme rigardis ĉirkaŭ si kaj ne konsolita per ilia admono ŝi eksopiris: «Dio liberigu min de tiu kruco!»
	Tio, kion konfidis Viktorka al la knabinoj, ne restis sekreto kaj disportiĝis sufiĉe baldaŭ ĝis trans kampojn en la alian vilaĝon. Post kelke da tagoj aperis iu servema homo el la najbara vilaĝo en la domo de patro de Viktorka. Oni parolis pri tio kaj pri alia, pri negravaĵoj, ĝis li konfesis la koloron, sekve, ke lia najbaro plezure edzigus sian filon kaj ke la filo volas Viktorka'n; kaj ke ili petis lin, ke li faru svatiston kaj ke li informiĝu, ĉu ili povus veni por svatiĝi aŭ ne.
	«Atendu momenton, mi demandos Viktorka'n; ŝi diru al vi tion. Kio min koncernas, mi konas Sima'n kun lia filo Tonda kaj mi havas nenion kontraŭ tio; ili posedas solidan mastrumejon,» diris la patro al la svatisto kaj iris al la filino, por konsiliĝi kun ŝi.
	Tuj kiam ĝin Viktorka aŭdis, sen ĉia pripensado diris:
«Ili venu!»
	Al la patro tio ŝajnis stranga, ke ŝi tiel subite decidiĝis; kaj li demandis ŝin, ĉu ŝi konas Tonik'on, por ke ŝi senutile ne ĝenu ilin. Sed Viktorka restis ĉe sia vorto kaj diris ankoraŭ al la patro, ke ŝi bone konas Tonik'on de Ŝima kaj ke li estas bona knabo. 
	«Mi havas ĝojon el tio,» diris la patro; cetere kiel ci faris al ci, tiel ci havas. Do, en nomo de Dio ili venu.»
	Kiam la patro foriiris, por doni respondon al la svatisto, venis la patrino al Viktorka en la kameron, faris al ŝi signon de kruco kaj deziris al ŝi feliĉon. «Kio min ĉe tio pleje ĝojigas, estas ke ci ne venos al bopatrino nek al bofilino, ke ci mem estos mastrino,» aldonis la patrino.
	«Oh, panjo, mi lin prenus, se li havus du bopatrinojn,» respondis Viktorka.
	«Nu, tiom pli bone, se vi tiom amas unu la alian.»
	«Ho, ne tiel, panjo, mi estus ankaŭ al alia bona knabo la vorton doninta.»
	«Mi petas cin, kion ci parolas? sufiĉe da ili prezentiĝis ja kaj ci volis neniun.»
	«Tiame ne iradis post mi ankoraŭ tiu soldato kun tiuj malbonaj okuloj,» flustris Viktorka.
	«Ci ne havas ĉiujn kvin sentojn en ordo. Kion ci parolas pri soldato? Kial ci atentas pri li, li iradu kie li volas; lasu lin. Li cin tamen ne elpelos el la domo.»
	«Oh jes, panjo, li, nur li; mi turmentiĝas, ĉagreniĝas, nenie mi trovas trankvilon, ripozon!» ekploris la knabino.
	«Kaj kial ci jam longe ne diris tion al mi, mi estus irinta kun ci al baptanino forĝistedzino, tiu scias helpi de tiaj aferoj. Nur lasu tion, morgaŭ ni vizitos ŝin,» konsolis la patrino la filinon.
	La duan tagon iris la patrino kun la filino al la maljuna forĝistedzino. Ŝi laŭdire scias multe da aferoj, kiujn la aliaj homoj ne scias. Se io perdiĝis al iu, kiam bovinoj ne donas lakton, kiam iu rigardensorĉis iun - de ĉio helpas la forĝistedzino, ŝi scias ĉion diveni. Viktorka konfidencie ĉion rakontis al la forĝistedzino, kiel kaj kio al ŝi estas.
	«Kaj ci neniam parolis kun li, eĉ ne unu vorteton?» ekzamenis ŝin la forĝistedzino.
	«Eĉ ne vorteton.»
	«Ĉu li ne donis al ci aŭ ne sendis pere de soldatoj ion por manmĝi, pomon aŭ marcipanon?»
	«Nenion, baptanino, nenion; la ceteraj soldatoj ne simpatias kun li, li estas laŭdire tre fiera kaj sian tutan vivon li estas tia solulo. Ili rakontis tion ĉe ni.»
	«Li estas ja vera morosulo,» asertis kun certeco la forĝistedzino; «sed ci, Viktorka, nenion timu, mi helpos ja cin - ĝis nun ne estas ankoraŭ malbone. Mi alportos morgaŭ al ci ion kaj tion ci konstante portados ĉe ci. Kiam ci matene eliros el la kamero, neniam forgesu aspergi cin per benita akvo kaj diru: Dio kun mi, malbono for. Kiam ci iros sur kampoj, neniam rerigardu nek malantaŭ cin nek ĉirkaŭe; kaj eĉ se la soldato alparolus cin, neniel atentu, eĉ se li parolus kiel anĝelo. Li scias eĉ per la voĉo sorĉi - prefere tuj ŝtopu al ci la orelojn. Se ci ne fartos post kelke da tagoj pli bone, ni devos ekprovi ion alian: nur venu al mi denove.»
	Viktorka foriris pli kontenta kaj esperis, ke ŝi denove sentos sin sana kiel antaŭe. La duan tagon alportis al ŝi la forĝistedzino ion enkudritan en ruĝa saketo kaj ŝi mem pendigis tion al la knabino sur la kolon, ordonante, ne demeti tion, nek al iu montri. Vespere, kiam Viktorka falĉis herbon, ŝi rimarkis ja, ke ne malproksime staras iu apud arbo, ŝi sentis, ke la sango alfluas al ŝi en la vizaĝon - sed ŝi kuraĝigis sin kaj eĉ ne unufoje ŝi rigardis ĉirkaŭ si; estante kun la laboro preta, ŝi rapidis hejmen, kvazaŭ brulus post ŝi.
	La tria tago estis dimanĉo. La patrino bakis kukojn, la patro iris inviti sinjoron instruiston kaj kelke da maljumaj najbaroj, por ke ili posttagmeze venu kaj en la vilaĝo kunigadis la homoj la kapojn kaj diradis al si: «Ĉe la familio de Mikeŝ estos posttagmeze fianĉigo.»
	Posttagmeze venis en la korton tri viroj en festaj surtutoj, el kiuj du havis rosmarenon sur manikoj. La mastro bonakceptis ilin sur sojlo, kaj la servistaro, staranta post li, deziris: «Donu al vi Dio multe da feliĉo!» - «Donu ĝin Dio!» respondis la svatisto por la patro kaj la filo.
	La fianĉo la lasta transpaŝis la sojlon. Ekstere aŭdiĝis de loko al loko virinaj voĉoj: «Pura ĝi estas knabo, tiu Tonik; la kapon li portas kiel cervo. Kaj kian belan rosmarenvergon li havas sur manilko! Kie li ĝin eble aĉetis?» - Kaj viraj voĉoj al tio respondadis: «Al li estas facile altigi la kapon, ĉar li forkondukos el la vilaĝo la plej bonan knabinon, la plej bonan dancantinon, bonan mastrinon kaj al tio ankaŭ riĉan. Li bezonas nenion plu!» - Tiel kaj simile opiniis en la vilaĝo multaj gepatroj kaj koleris, kial ĝuste la transkampan elektis Viktorka, kial tiu aŭ alia ne estis al ŝi konvena, por kio tiu rapideco kaj tiuj kapricoj, kaj tio kaj alia, kiel ĝi estadas ĉe similaj cirkonstancoj.
	Ĉirkaŭ vespero estis la ceremonio finita. La sinjoro kantoro skribis edziĝkontrakton, la atestantoj kaj la gepatroj subskribis ĝin per tri krucetoj anstataŭ nomoj, kiujn devis la sinjoro kantoro alskribi, kaj Viktorka promesis per preno de mano al Tonik, ke post tri semajnoj ŝi estos lia edzino. La duan tagon venis kamaradinoj, por deziri al ŝi feliĉon, kaj kiam eliris Viktorka sur vilaĝplacon, ĉie oni salutis ŝin: «Dio donu al ci feliĉon, fianĉino!» Sed kiam la gejunularo komencis: «Domaĝe, ke ci estos for, kial ci foriras Viktorka?» - tiam larmoj aperis en ŝiaj okuloj.
	Dum kelke da tagoj estis Viktorka pli gaja, kaj kiam ŝi devis iri ekster la vilaĝon, ŝi iris sen angoro, kiu ŝin pezigadis, antaŭ ol ŝi ne havis ankoraŭ skapuliron de la forĝistedzino kaj ne estis fianĉino. Ŝajnis al ŝi, ke ĉia timo defalis de ŝi kaj ŝi dankis por tio al Dio kaj al la forĝistedzino, kiu ŝin estis tiel bone konsilinta. Sed ŝia ĝojo ne havis longan daŭradon.
	Unu tagon antaŭ vespero ŝi sidis kun la fianĉo en ĝardeno. Ili rakontis al si pri la estonta mastrumado kaj pri la edziĝfesto. Jen subite Viktorka eksilentis; la okulojn ŝi havis fiksitaj sur arbetaĵon antaŭ si kaj la mano tremis al ŝi. «Kio estas al ci?» demandis ŝin la fianĉo mirigita.
	«Rigardu inter tiujn branĉetojn kontraŭe, ĉu ci nenion vidas tie?» flustris Viktorka.
	La fianĉo ekrigardis, dirante: «Mi vidas nenion, kaj kion ci vidis tie?»
	«Al mi ŝajnis, ke la nigra soldato rigardis min,» flustris la fianĉino ankoraŭ pli mallaŭte.
	«Nu, atendu, ni faros finon al tio ekkriis Tonik. Kaj eksaltinte li traserĉis ĉiun anguleton en la ĝardeno: sed vane - li vidis neniun. «Sed tamen mi ne pardonos tion al li! Kaj se li ankoraŭ nun konstante rigardados cin, mi kvitiĝos kun li!» koleris Tonik. 		
	«Komencu kun li neniujn disputojn, Antonin, mi petas cin pri tio; ci scias: soldato estas soldato. Mem mia patro estis en Cervená Hura, kaj eĉ donus ion por tio, se tiea oficiro translokus la soldaton el nia vilaĝo. Sed li diris, ke li ĝin ne povas fari, eĉ se li volus; cetere ĝi estas, li diris, neniu kulpiĝo, se viro rigardas knabinon. La patro aŭdis tie inter soldatoj, ke laŭdire tiu soldato estas el tre riĉa familio, ke li propravole aliĝis al la soldataro kaj ke li povas ree eksiĝi, kiam ajn li volos. Ci kaŭzus al ci malagrablaĵon, se ci komencus ion kun tia.» - Tiel diris Viktorka al Tonik, kaj li promesis al ŝi, ke li plu ne okupiĝos pri la soldato.
	Sed je Viktorka venadis ree de la vespero tre malfacilegaj momentoj kaj kvankam ŝi kun fido premis la skapuliron al la koro, kiam ajn la fatalaj okuloj estis proksime, ĝi tamen ne ĉesis maltrankvile batadi. Viktorka iris refoje al la forĝistedzino por konsiliĝi. «Mi ne scias, eble ĝi estas jam puno de Dio sur min metita, ke tio neniom helpas, kion vi donis al mi. Mi vin tamen en ĉio obeis,» plendis Viktorka.
	«Ĉesu nur knabino, ĉesu, mi ja atutos lin - eĉ se li estus la antikristo mem. Sed pli frue mi devas havi de li du objektojn. Antaŭ ol mi ilin havigos al mi, evitu lin kiel nur eble. Preĝu al anĝelo gardanto kaj por tiuj animoj en purgatorio, por kiuj neniu preĝas. Se ci iun savos, ĝi porpetos por ci.»
	«Sed tio estas la plej malbona, baptanino, ke mi eĉ ne povas plu preĝi kun trankvila menso!» ploris la knabino.
	«Vidu, knabino, vidu, kial ci tiel longe ĝin lasis, ĝis cin tiu malbona potenco velkis? Nu, kun helpo de Dio, ni venkos tiun diablon.»
	Viktorka kolektis ĉiujn siajn fortojn kaj preĝis fervorege; kaj kiam volis la pensoj alien forkuri, tuj ŝi pensis pri torturoj de Sinjoro, pri Mario Virgulino, nur ke tiu malbona potenco foriĝu. Ŝi defendis sin unu tagon, du tagojn; sed la trian tagon ŝi ekiris sur la plej malproksiman parton de la patra kampo, sur trifoliejon. Al la ĉevalservisto ŝi ordonis, ke li baldaŭ alveturu post ŝi, ke ŝi rapidigos la falĉadon. Ŝi iris tien, kiel kapreolino elpaŝante, facilpaŝe, ĝis la homoj haltadis rigardante post ŝi, kiel bele ĝi konvenas al ŝi. Tiel ŝi iris tien - kaj hejmen alveturigis ŝin la ĉevalservisto sur verda trifoliaĵo palan kaj vunditan. Ŝi havis piedon bandaĝita per maldika blanka tuko kaj oni devis ŝin deporti de la veturilo kaj en la domon.
	«Dipatrino de Sankta Monto!» plendis la patrino -- «knabino, kio okazis al ci?»
	«Mi surpaŝis dornon, kaj ĝi eniĝis profunden, kaj de tio mi sentas min malbone. Enportu min en la kameron, mi kuŝiĝos,» petis Viktorka.
	Oni alportis ŝin sur liton kaj la patro tuj kuris al la forĝistedzino. La forĝistedzino alkuris kvazaŭ sur ĉevalo kaj kun ŝi aro da neinvititaj baptaninoj, kiel ĝi jam estadas. Unu konsilis tusilagon, la dua merkurialon la tria parolkuraci, la kvara fomenti; sed la forĝistedzino ne lasis sin erarigi kaj almetadis sur la ŝvelintan piedon terpoman amelon. Poste ŝi sendis ĉiujn for, deklarante, ke ŝi mem gardos Viktorka'n kaj ke ĉio baldaŭ estos denove en ordo.
	«Rakontu al mi do, knabino, kiel ĝi okazis? ci estas iel timigita. Kaj kiu bandaĝis al ci la piedon per tiu blanketa, delikata poŝtuko? Mi ĝin prefere kaŝis, por ke tiuj ĉikanulinoj ne rimarku ĝin,» diris la singardema forĝistedzino, pozante ŝian kruron sur la liton.
	«Kien vi ĝin metis, baptanino?» demandis rapide Viktorka.
	«Ci havas ĝin sub la kapkuseno.»
	Viktorka elprenis la poŝtukon, observis la sangajn makulojn sur ĝi, observis monogramon, kiun ŝi ne konis kaj ŝia vizaĝo ŝanĝadis koloron de paleco ĝis ruĝeco.
	«Knabino, knabino, ci ne plaĉas al mi; kion mi estas pri ci pensonta?»
	«Pensu pri mi, ke min Dio forlasis, ke mi estas perdita por eterne, ke neniu povas min helpi.»
	«Eble ŝi havas febron kaj deliras!» pensis la baptanino, metante la manojn sur la vangojn de Viktorka; sed tiuj estis malvarmaj kaj la manoj estis ankaŭ malvarmaj, nur la okuloj de la knabino brulis kiel fajro, estante turnitaj al la postulo, kiun ŝi per ambaŭ manoj tenis antaŭ si.
	«Aŭdu, baptanino,» ŝi komencis mallaŭte, «sed al neniu vi diru tion, ĉion mi rakontos al vi. Tiujn du tagojn mi ne vidis lin - vi scias ja, kiun mi pensas - sed hodiaŭ, hodiaŭ de mateno sonis al mi en la oreloj: Iru sur la trifoliejon - kvazaŭ ĝin iu al mi subflustradus. Mi sciis, ke ĝi estas ia tento, ĉar li plej ofte estadas tie proksime ĉe la kampo kaj sidadas sub arbo sur deklivo; sed tamen ĝi ne lasis min trankvila, ĝis mi prenis ŝultrotukon kaj falĉilon. Vojire mi ekpensis, ke mi estas mia propra malutilanto; sed en la oreloj ĉiam io flustris: Nur iru, iru sur la trifoliejon, kiu scias, ĉu li estos tie; kial ci timus, venos post ci Tomes. Tiel ĝi pelis min ĝis la kampo. Mi rigardas al la arbo, neniu tie. Nu, se li ne estas tie, estas gajnite, mi pensis, prenis falĉilon kaj volis falĉi. Jen mi ekpensis, ke mi provu mian fortunon: mi volis trovi kvarfolian trifolieton kaj ĉe tio mi pensis: Se ci trovos ĝin, ci estos kun Antonin feliĉa! Mi serĉas, serĉas, preskaŭ mi lasis la okulojn sur la trifoliaĵo - sed nenion mi trovis. Jen io tentas min, rigardi la deklivon, kaj kiun mi vidas tie sub la arbo - la soldaton. Rapide mi turniĝas por foriri, sed en tiu momento mi surpaŝis la dornaĵon kiu kuŝis ĉe la vojo, kaj mi vundis al mi la piedon. Mi ne ekkriis, sed de doloro mi perdis konscion kaj mi falis teren. Kvazaŭ en sonĝo mi vidis, ke min prenis iu en ĉirkaŭprenon kaj forportis, ĝis min poste vekis forta doloro. Ĉe rivereto genuis la soldato, trempis en ĝi sian blankam poŝtukon kaj volvis ĝin al mi ĉirkaŭ la piedo. Sinjoro Dio! Mi pensis, kio fariĝos kun ci? nun ci ne povas forkuri antaŭ tiuj okuloj. Plej bone, se ci ne rigardos ilin! Sufiĉe turmentis min la doloro, la kapo turniĝadis al mi - sed mi nek ekparolis, nek malfermis la okulojn. Li metis al mi sian manon sur la frunton kaj prenis min je la mano; frosto min trakuradis - sed mi silentis. Poste li lasis miajn manojn kaj komencis ŝprucigadi al mi akvon en la vizaĝon kaj levadis al mi la kapon. Kion mi estis faronta, tamen mi devis malfermi la okulojn. Ah, kara baptanino, tiuj liaj okuloj ekbrilis sur min kiel la dia suneto, mi devis kovri la miajn. Sed kion tio ĉio helpis, kiam li komencis al mi paroli! - Oh, vi estis prava, kara baptanino, ke li sorĉas eĉ per la voĉo. Senĉese resonas al mi en la oreloj lia voĉo, liaj vortoj, kiam li estis al mi diranta, ke li amas min, ke mi estas lia feliĉego, lia ĉielo!»
	«Kiaj pekaj vortoj! Jen estas videblaj diablaj insidoj. Kiu homo ekpensus pri tiaj paroloj? Malfeliĉa knabino, kion ci pensis, ke ci kredis lin?» plendis la baptanino.
	«Dio, kiel ne kredi, kiam li diras al vi, ke li amas vin!»
	«Eh, sensencaĵo: kio alia - nur mistifikado. Li volas cin senigi de prudento.»
	«Mi ĝin ankaŭ diris al li; sed li per Dio kaj animo asertis antaŭ mi, ke li amis min jam la unuan fojon min ekvidinte, kaj ke li nur pro tio evitis ĉiun parolon kun mi kaj amkonfeson, ĉar li ne volis min alligi al sia malfeliĉa sorto, kiu lin ĉie persekutas kaj kiu ne permesas al li, ke li ĝuu sian feliĉon. Oh, mi eĉ ne scias plu, kion ĉion li al mi diris - ĝi estis preskaŭ plorinda. Mi ĉion kredis al li. Mi diris al li, ke mi timis lin kaj ke mi pro nura timo iĝis fianĉino, mi diris al li, ke mi portas sur la kolo skapuliron, kaj kiam li petis, mi donis ĝin al li,» diris Viktorka.
	«Ho, ci mia Savinto,» plendis la forĝistedzino; «ŝi donis al li la benitan skapuliron, ŝi donis al li objekton varmigitan sur sia korpo! Ci jam estas en lia povo - eĉ Dio ne helpos cin el liaj ungegoj - li jam tutege ensorĉis cin.»
	«Li diris, ke tiu sorĉo estas amo - kaj ke mi ne kredu al alia,» aŭdiĝis siavice Viktorka.
	«Jes, jes, sensencaĵo - amo . . . Mi dirus al li, kio estas amo. Sed jam estas ĉio vana. Kion ci estis nur farinta? li estas ja vampiro! Li nun suĉos la sangon el cia korpo: kiam li elŝuĉos ĉion, li mordsufokos cin kaj cia animo eĉ post la morto ne trovos trankvilon. Kaj kiom ci povis esti feliĉa!»
	Viktorka konsterniĝis pro la vortoj de la baptanino; sed post momento ŝi diris: «Jam estas ĉio vana - mi lin sekvos, kaj eĉ se li min en inferon gvidus. . . Jam ĉio vana. Kovru min, mi frosttremas!» ŝi diris post mallonga silentado. - La forĝistedzino surĵetis sur ŝin kusenojn, kie nur iaj estis, kaj al Viktorka estis ĉiam malvarme kaj ŝi ekparolis plu eĉ ne vorteton.
	La forĝistedzino vere amis Viktorka'n, kaj kvankam ŝi ekkoleriĝis je ŝi, ke ŝi fordonis la skapuliron, - tamen ŝin tre ĉagrenis sorto de la knabino, kiun ŝi konsideris perdita. Ĉion, kion estis Viktorka dirinta al ŝi, ŝi konfidis al neniu.
	De tiu tago kuŝis Viktorka kvazaŭ morta. Ŝi ne parolis, nur kvazaŭ en sonĝo nekompreneblajn vortojn, ŝi deziris nenion, ŝi atentis pri neniu. La forĝistedzino ne foriris de ŝi kaj per sia tuta arto ŝi penis helpi al la knabino. Sed nenio helpis! La gepatroj estis ĉiun tagon pli malĝojaj, kaj la fianĉo foriradis ĉiun tagon pli trista. La forĝistedzino skuadis la kapon kaj pensis: «Ĉi tio ne devenas de nenio. Kiel ĝi povus esti, ke neniu el tiuj rimedoj, kiuj jam al multaj aliaj helpis, ŝin helpu? Sed tiu soldato ŝin ensorĉis - kaj tiel ĝi estas!» - Tiaj estis ŝiaj pensoj tage kaj nokte. Kiam ŝi poste foje en nokto hazarde elrigardis el kamerfenestro kaj vidis en ĝardeno stari apud arbo vualitan viron, kies okuloj al ŝi turnitaj lumis kiel ardaj karberoj - ŝi almenaŭ je savo de sia animo asertis tion - tiam ŝi tiom pli estis certa, ke ŝia konjekto estas reala.
	Do ŝi havis grandan ĝojon, kiam alportis Mikes sciigon en la domon, ke la ĉasistoj ricevis ordonon al formarŝo. «Kio min tuŝas, ĉiuj povus resti ĉi tie; sed ĉar tiu unu foriros, mi estas pli kontenta, ol se iu elpagus al mi cent florenojn. Tiun al ni diablo ŝuldis. Ĉiel ŝajnas al mi, ke de tiu tempo, kiam li ĉe ni estas, ne estas plu Viktorka tia, kia ŝi estis, kaj ke li tamen ion faris al ŝi!» diris la patro kaj la patrino kaj la forĝistedzino jesis. Sed la forĝistedzino esperis, ke post forigo de tiu diabla potenco, ĉio finiĝos bone.
	La soldatoj foriris. La saman nokton estis tiom malbone al Viktorka, ke la forĝistedzino volis sendi iun por venigi pastron; ĉirkaŭ mateno estis al ŝi pli bone kaj poste ĉiam pli kaj pli bone, ke ŝi mem post kelke da tagoj forlasis la liton. La forĝistedzino atribuis, kompreneble ĉe si mem, la plibonigon al tio, ke Viktorka seniĝis de la diabla potenco: sed tamen ŝi preferis aŭdi, kiam la homoj rakontis: «Tiu forĝistedzino, ŝi estas mirakla doktorino; se ŝi ne estus, Viktorka ne marŝus plu.» Kaj kiam ŝi tion tiel ĉie aŭdis, ŝi mem fine ekkredis, ke ŝi per sia arto savis la knabinon.
	Sed ne estis ankoraŭ gajnite. Viktorka iradis ja, ŝi iris eĉ sur la korton, sed al ĉiu ŝi ŝajnis esti fremda. Ĝis nun ŝi ne parolis, neniun ŝi atentis kaj ŝia rigardo estis nebula. Sed la forĝistedzino konsolis ĉiujn, ke ĝi pasos kaj ŝi ne trovis plu necesa, maldormi ĉe ŝi; fratino Marenka, dormis kun ŝi en la kamero denove kiel antaŭe.
	La unuan nokton, kiam estis la knabinoj solaj, sidiĝis Marenka al Viktorka sur la liton kaj per flatema voĉo - ŝi estas tre bona knabino - ŝi demandis ŝin, kial ŝi estas tiel strangkonduta kaj ĉu io mankas al ŝi? Viktorka ekrigardis ŝin kaj diris nenion.
	«Vidu, Viktorka, mi tre volus ion diri al ci, sed mi ne kuraĝas, por ke ci ne estu malbona.»
	Viktorka nee skuis la kapon kaj diris: «Rakontu nur Marenka.»
	«Vespere, antaŭ ol la soldatoj foriris -» komencis Marenka; sed apenaŭ ŝi findiris, ekprenis ŝin Viktorka je la mano, rapide demandante: «La soldatoj foriris? kaj kien?»
	«For - kien, tion mi ne scias.»
	«Danke Dion!» ekĝemis Viktorka kaj remetis sin en kusenojn.
	«Do aŭskultu, Viktorka, sed nur ne koleru je mi; mi scias, ke ci ne povis toleri ĉeeston de tiu nigra soldato kaj ke ci rigardos min malafable, ke mi parolis kun li.»
	«Ci parolis kun li?» refoje rapide releviĝis Viktorka.
	«Nu, kiel mi povis tion rifuzi, kiam li tiel min petis. Sed mi eĉ ne unufoje ekrigardis lin - mi timis lin. Li ofte ĉirkaŭiradis la domon, sed mi ĉiam forkuris, ĝis kiam li surprizis min en la ĝardeno. Li donadis al mi ian spicaĵon kaj li petis, ke mi kuiru ĝin al ci, ke ci fartos pli bone; sed mi diris al li, ke mi nenion akceptos de li - mi timis, ke li ne sendu al ci amaranton. Kiam mi ne volis kaj ne volis preni la spicaĵon, li diris: «Do almenaŭ tion ci faru al mi kaj diru al Viktorka, ke mi foriras, sed ke mi neniam forgesos pri mia promeso. Ŝi ankaŭ ne forgesadu pri la sia - ke ni revidos nin!» Tion mi promesis al li kaj nun mi komunikas tion al ci. Sed ci nenion timu, li ja ne revenos plu kaj ci povos esti trankvila,» opiniis Marenka.
	«Bone, Marenka, bone, ci estas bona knabino; dankon por la komuniko. Nun iru dormi, iru!» diris Viktorka aŭdinte tion kaj mankaresis ŝian rondformam brakon. Marenka ordigis al ŝi la kusenon sub la kapo, deziris bonan nokton kaj kuŝiĝis.
	Kiam mateme vekiĝis Marenka, estis la lito de Viktorka jam malplena. Ŝi pensis, ke eble ŝi iris en la ĉambron al sia kutima laboro; sed Viktorka estis nek en la ĉambro kaj en la korto ŝi ankaŭ ne estis. Al la gepatroj tio ŝajnis stranga, ili tuj sendis al la forĝistedzino, ĉu eble ŝi iris kun ŝi; sed eĉ tie ŝi ne estis. «Kien ŝi do perdiĝis?» demandis unu la alian, traserĉante ĉiun angulon. Ankaŭ kuris la ĉevalservisto al la fianĉo. Kiam ŝi nenie estis, kiam ankaŭ la fianĉo el najbara vilaĝo venis kaj ankaŭ ne sciis pri ŝi: tiam konfesis nur la forĝistedzino la koloron, dirante: «Mi pensas, ke ŝi forkuris post la soldato!»
	«Tio ne estas vero!» kriis la fianĉo.
	«Vi eraras!» opiniis la gepatroj; «ŝi ja ne povis lin toleri, kiel ĝi povus esti?»
	«Nu, ĝi jam estas tiel kaj ne alie!» asertis la forĝistedzino kaj rakontis parte, kion estis Viktorka konfidinta al ŝi. Ankaŭ Marenka komencis rakonti, kion ŝi estis vespere komunikanta al la fratino kaj kiam oni fine aldonis unu al alia, rezultis al ĉiuj, ke Viktorka sekvis la soldaton, ne povante rezisti al sekreta diabla forto, kiu super ŝi regis. «Ŝin ni ne kulpigu, ŝi ne povis kontraŭstari, nur en tio ŝi estas kulpa, ke ŝi ne konfidis ĉion pli frue al mi, ĝis kiam mi povis ankoraŭ helpi. Sed nun estas malfrue, li ensorĉis ŝin - kaj ĝis kiam li volos, ŝi devas lin sekvi. Kaj eĉ se vi mem ŝin sekvus kaj alkondukus ŝin hejmen, ŝi denove devas iri linsekve.» Tiel decidis la forĝistedzino.
	«Mi tamen iros post ŝi, staru jam la afero kiel ajn. Eble mi igos ŝin reveni; ŝi estadis ĉiam tiel bona knabino,» opiniis la patro.
	«Mi iras kun vi, patro!» ekvokis Tonik, kiu aŭskultis ĉion kvazaŭ en ekstazo.
	«Ci restos hejme!» sendisputeble malpermesis la kampisto. «Kiam oni estas en kolero, oni ne konsiliĝas kun prudento; eĉ
povus facile ektroviĝi en malvarmeto *) aŭ en blanka surtuto **). Al kio ĝi kondukus; ci suferis sufiĉe ankaŭ kun ni la lastan tempon, ne faru al ci pli grandan doloron. Cia edzino ŝi ne povas plu esti, tion ellasu el la kapo. Se ci volas atendi unu jaron je Marenka, mi donos ŝin al ci; ŝi estas bona knabino. Volonte mi havus cin kiel filon, sed mi cin ne devigos; faru kion al ci la prudento ordonas.» Ĉio ploris; sed la patro konsolis ilin: «Ne ploru, ĝi neniel helpos; se mi me alkondukos ŝin reen, ni devas ŝin rekomendi al Dio.»
	*) en malliberejo. 
	**) fariĝi kontraŭvole soldato, ĉar tiutempaj aŭstriaj soldatoj portis blankajn surtutojn.. R. de tr.
	La patro kunprenis por la vojiro kelke da rejnaj florenoj por elspezo, ordonis al la domloĝantoj, kio estas farota, kaj ekiris. Vojire li ĉie demandis, ĉu oni vidis tian kaj tian personon, kaj priskribis la filinon de la kapo ĝis la kalkano; sed neniu vidis similan. En Josefov oni diris al li, ke la ĉasistoj formarŝis en Hradec'on; sed en Hradec oni diris al li, ke tiu nigra soldato aliĝis al alia taĉmento kaj ke li eĉ volis eksiĝi. Kien li venis, tion ne povis diri la ĉasisto - ĝi estis la sama, kiu estis garnizone en la mastrumejo de Mikes, - sed tion li afirmis, ke Viktorka'n neniu vidis. Multaj konsilis al li, ke li iru al ofico, ke tio estos la plej bona; sed la kampisto ne volis ekrilati kun oficoj. «Kun ofico mi volas nenion trakti,» li diris, «mi ne volas, ke oni ŝin al mi alkonduku eskorte kiel vagistinon kaj ke la homoj montradu ŝin per la fingroj. Tiun honton mi ne faros al ŝi. Ŝi estu kie ajn, ĉie ŝi estas en la manoj de Dio; sen lia volo defalos de ŝia kapo eĉ ne haro. Se ŝi estas revenonta, ŝi revenos, se ne, fariĝu volo de Dio. Trumpetanoncadi mi ne lasos ŝin tra la mondo.»
	Tiel li decidiĝis. La ĉasiston li petis, ke li al Viktorka, se li vidus ŝin aŭ ion sciiĝus pri ŝi, komuniku, ke li, patro, ŝin serĉis, kaj se ŝi volus hejmen, ke li havigu al ŝi por bona vorto kaj por mono homon, kiu ŝin alkondukus hejmen. La ĉasisto ĉion promesis al li - li ja pasigis ĉe li bonajn tempojn - kaj la kampisto revenis hejmen, trankviligita en sia konscienco, ke li faris, por kio sufiĉis liaj fortoj.
	Ĉiuj ploris pro Viktorka, oferis por mesoj kaj por preĝado; sed kiam pasis duonjaro, tri kvaronoj da jaro, kaj ankoraŭ eĉ sciigeto pri ŝi ne estis aŭdita, oni rememoradis ŝin kvazaŭ ŝi mortus. Tiel pasis jaro. . .
	Unu tagon alportis ŝafgardistoj en la vilaĝon novaĵon, ke ili vidis en la sinjora arbaro virinon, kiu estas ĝuste tiel granda kaj tiajn nigrajn harojn havas, kiel Viktorka. La servistaro de Mikes tuj kuris en la arbaron kaj trakuris ĝin trae kaj trae, sed pri simila persono estis eĉ ne postsigneto. Mi estis tiame ĉi tie unuan jaron asistento ĉe mia antaŭulo, mia mortinta bopatro. Kompreneble ni ankaŭ aŭdis pri tio, kaj la ĉefo diris al mi, kiam mi iris la duan tagon en la arbaron, ke mi observu ĉirkaŭon kaj atentu pri tia persono. Kaj efektive mi ankaŭ vidis la saman tagon sur deklivo, ĝuste super la kampo de Mikes sub du abioj, kies branĉoj interplektiĝas, sidi liberharan virinon. Mi konis antaŭe Viktorka'n, sed en tiu ruinigita, sovaĝigita formo nur malfacile mi povis ŝin rekoni. Sed ĝi estis ŝi! Ŝia vesto havis elegantan fasonon kaj devis estadi bela; sed nun ĝi estis tute disŝirita. Laŭ ŝia figuro mi rekonis, ke ŝi estas - patrino. Mallaŭte mi forŝteliris de mia posteno kaj rapidis al mia ĉefo. Tiu iris ĝin anonci em Zernov'on. La gepatroj treege ploris kaj prefere ili vidus ŝin sub tero. Sed kion fari. Ni decidiĝis, ke ni serĉos, kien ŝi iras kaj kie ŝi dormas, por ke ni ŝin malsovaĝigu.
	Unu tagon vespere ŝi venis en Zernov'on ĝis al la mastrumejo de la patro en la ĝardenon. Ŝi sidiĝis sub arbon, la genuojn ŝi ĉirkaŭprenis per ambaŭ brakoj, la mentonon ŝi apogis sur ili, kaj tiel ŝi sidis, fikse rigardante sur unu lokon. La patrino volis al ŝi alpaŝi, sed ŝi rapide leviĝis, transsaltis la palisaron kaj malaperis en la arbaro. Mia ĉefo diris, ke oni metu al ŝi manĝaĵon kaj ian vestaĵon en la arbaron sub la abiojn, ke ŝi eble rimarkos tion kaj la gepatroj Mikes tuj alportis, kion ili juĝis necesa. Mi mem ĝin metis tien. La duan tagon mi iras ekrigardi; el la manĝaĵoj mankis nur pano, kaj el la vestaĵoj jupo, toljako kaj la ĉemizo. Ĉio cetera estis tie ankoraŭ eĉ la trian tagon. Mi forprenis ĝin, por ke ĝin iu ne kompetenta ne forportu.
	Longan tempon ni ne povis trovi la lokon, kie ŝi noktas, ĝis fine mi elspionis, ke ĝi estas sub tri abioj en groteto. Verŝajne ĝi estis iame ŝtonminejo. La enirejo estis per arbetaĵo tiel kaŝita, ke ĝin la nekoninto eĉ ne trovus kaj ŝi ĝin baris ankoraŭ per picebranĉoj. Unufojon mi enrampis tien. Unu aŭ du homoj havas tie spacon por si. Viktorka havas tie nenion krom iom da seka branĉaĵo kaj musko. La konatoj kaj la parencoj kaj precipe ŝia patro kaj Marenka, kiu jam estis fianĉino de Tonik, embuskatendis ŝin diversloke kaj deziris kun ŝi paroli kaj volonte ili alkondukus ŝin en la domon; sed ŝi tre evitadis la homojn kaj dum tago oni povis ŝin malofte vidi.
	Kiam refoje ŝi venis unu vesperon sidiĝi al la domo, alpaŝis al ŝi mallaŭte Marenka kaj petis ŝin per sia flatema voĉo: «Venu, Viktorka, venu kun mi dormi en la kameron, jam longe ci ne dormis kun mi; mi kaj ĉiuj sopiris je ci. Venu kun mi!» Viktorka ekrigardis ŝin, lasis sin preni je la mano kaj lasis sin konduki ĝis en vestiblon. Sed subite ŝi resaltis kaj estis for. Post tio oni ne vidis ŝin dum kelke da tagoj ĉe la domo.
	Foje en nokto mi embuskatendis ĉasaĵon sur la deklivo super Stare Belidlo. La luno lumis kiel en tago. Jen mi vidas eliradi Viktorka'n el la arbaro. Kiam ŝi iras, ŝi portas la manojn sub la brusto kunmetitaj unu trans la alian, la kapon al tero klinitan kaj kuras tiel facilmove, ke ŝajnas, kvazaŭ ŝi la teron ne tuŝadus. Ĝuste tiel ŝi forkuradis el la arbaro kaj rekte al la kluzo. Mi ŝin vidadis jam tiame de tempo al tempo sidi ĉe akvo aŭ sur la deklivo sub la granda kverko, kaj sekve mi tuj ne atentis pri tio. Sed kiam mi bone ekrigardis, mi vidas, ke ŝi ion forĵetas en akvon, kaj mi aŭdas ŝin tiel sovaĝe ekridi, ke la haroj al mi stariĝis. Mia hundo komencis terure ĝemboji. Mi tremis tiame de teruro. Sed Viktorka sidiĝis poste sur ŝtipon kaj kantis. Mi komprenis eĉ ne vorton, sed la melodio estis la sama kiel tiu ĉe lulkanto, kiun la patrinoj kantas al la infanoj:
				Mola estas la lulilo,
				dormu, mia karulin',
				dormu dolĉe kaj trankvile,
				vin ja gardos la patrin'.
	Tiu melodio resonadis en la nokto tiel plende, ke mi pro angoro apenaŭ eltenis stari sur la loko. Du horojn ŝi sidis kaj kantis. De tiu tempo ŝi estas ĉiuvespere ĝis nokto ĉe la kluzo kaj kantas tiun lulkanton. La duan tagon matene mi rakontis tion al mia ĉefo, sed li tuj divenis, kion ŝi verŝajne ĵetis en la akvon. Kaj fakte estis tiel. Kiam ni refoje vidis ŝin, ŝia figuro estis ŝanĝita. La patrino kaj la ceteraj teruriĝis; sed kion fari. Nescio ne faras pekojn!
	Iom post iom ŝi kutimis iradi eĉ al nia pordo, ordinare, kiam ŝin malsato devigis. Sed kiel hodiaŭ ŝi faras tion, same eĉ tiame: ŝi venis, stariĝis silente ĉe la pordo kaj daŭrigis stari. Mia edzino - tiame ŝi estis ankoraŭ knabino - tuj donis al ŝi ion por manĝi, ŝi senvorte prenis tion kaj kuris en la arbaron. Kiam mi iras tra la arbaro kaj renkontante ŝin, la panon al ŝi donas, ŝi prenas ĝin; sed se mi volus kun ŝi paroli, ŝi forkuras kaj akceptas nenion. La florojn ŝi precipe amas. Se ŝi ne portas bukedon en la mano, ŝi havas ĝin post la toljako; sed se ŝi vidas infanon aŭ kiam ŝi venas ien, ŝi disdonas ilin. Ĉu ŝi konscias, kion ŝi faras, kiu povas tion scii! Mi mem volonte volus scii, kio okazas en tiu ŝia erariĝinta kapo; sed kiu ĝin povus klarigi? - ŝi kredeble neniam! - 	Kiam solenis Marenka kaj Tonik edziĝfeston kaj forveturis al preĝejakto en Cervená Hura'n, alkuris Viktorka - Dio scias, ĉu hazarde aŭ ŝi sciis pri tio - en la domon. Ŝi havis florojn en antaŭtuko. Apenaŭ ŝi venis al sojlo, ŝi disĵetis la florojn je la korto. La patrino komencis plori, alportis al ŝi eksteren kukojn kaj kion oni havis bona en la domo; sed ŝi turniĝis kaj forkuris.
	La patro tre suferis pro tio, ĉar li amis ŝin. La trian jaron li mortis. Mi estis ĵus en la vilaĝo. La edzino de Tonik kaj li mem plorante demandis min, ĉu mi vidis Viktorka'n. Ili volonte alkondukus ŝin en la domon, sed ili ne sciis kiamaniere. La patro ne povis, kiel oni diris, la lastan fojon elspiri, kaj ĉiuj opiniis, ke ŝi retenas lian animon. Mi revenis en la arbaron, esperante ŝin revidi, kaj mi pensis, ke mi tion diros al ŝi, ŝi komprenu min aŭ ne. Ŝi sidis sub la abioj. Mi iras preter, kvazaŭ nenio estus okazinta kaj nur negrave, por ŝin ne timigi, mi diras: «Viktorka, cia patro mortas, ci povus iri hejmen.»
	Ŝi ne reagas, kvazaŭ ŝi ne aŭdus. Do mi pensas, ke ĉio estas vana, kaj mi iras en la vilaĝon, por komnuniki tion al ili. Mi parolas ankoraŭ kun Marenka sur la sojlo, kiam la ĉevalservisto vokas: «Jen venas Viktorka efektive en la ĝardenon!»
	«Tonik! elkonduku la baptanojn kaj kaŝu vin, ke ni ne timigu ŝin!» diris Marenka kaj iris en la ĝardenon.
	Post momento ŝi kondukis silente Viktorka'n en la ĉambron. Tiu ĉi ludis per primolo kaj ŝiaj belaj, sed senbrilaj nigraj okuloj eĉ ne suprenleviĝis de ĝi. Marenka kondukis ŝin kiel blindulinon. En la ĉambro estis silento. Ĉe unu flanko de la lito genuis la patrino; ĉe la piedoj unu sola filo; la maljuma havis la manojn krucmetitaj sur la brusto, liaj okuloj estis turnitaj al la ĉielo. Ili agoniis. Marenka alkondukis Viktorka'n ĝis al la lito mem: La mortanto turnis la okulojn al ili kaj feliĉa ekrideto ekflirtis sur lia vizaĝo. Li volis levi la manon, sed ne povis: Viktorka eble pensis, ke li ion volas kaj ŝi metis al li la primolon en la manon. Ankoraŭ unufoje ekrigardis ŝin la malsanulo, eksopiris kaj estis morta. Ŝi faciligis al li la lastan horon. La patrino komencis ploregi kaj kiam Viktorka aŭdis tiom da voĉoj, sovaĝe ekrigardis ĉirkaŭ si kaj elkurinte el pordo malaperis.
	Mi ne scias, ĉu ŝi estis iam ankoraŭ interne de sia naskiĝa domo. Daŭre de tiuj dekkvin jaroj, de kiam ŝi loĝas ĉi tie en la arbaro, mi aŭdis ŝin unufoje paroli. Ĝis morto mi ne forgesos tion. - Foje mi iris malsupren al la ponto. Sur la ŝoseo veturis kastelaj serĉistoj kun ligno, sur herbejo mi vidas paŝi Orkapulon skribiston el la kastelo. Knabinoj moknomis lin tiel, ĉar ili ne volis memori lian germanan almozon, parte pro tio, ke li havis tre belajn, sufiĉe longajn orkolorajn harojn. Laŭ deveno li estis Germano. Li iris trans la herbejon kaj ĉar estis varme, li demetis ĉapon kaj iris liberhare.
	Jen subite, kvazaŭ ŝi estus de ĉielo falinta, elkuras de ie subite Viktorka, kaptas lin je la haroj, komencas lin ŝiri kaj ŝancelas lin, same kvazaŭ li estus marcipana figuro. La Germano kriis el tuta gorĝo. Mi flugas malsupren de la deklivo; sed Viktorka furiozis, mordis lin je la manoj, kriis per voĉo plena de furiozo: «Nun mi cin havas en povo, ci serpento, ci diablo! Mi cin disŝiros! Kien ci metis mian filinon, ci diablo? Diablo, redonu ŝin al mi!» kaj ŝi tiel furioziĝis, ke ŝi nur raŭkis, ke oni eĉ kompreni ne povis ŝin. La Germano ne komprenis ŝin, li estis preskaŭ senkonscia. Sed eĉ ni ambaŭ, ni neniel trankviligus ŝin, se ne estus la servistoj. Vidante la interbatiĝon, ili alkuris sur la herbejon kaj nur tiam ni elŝiris la kompatindan skribiston el ŝiaj manoj. Sed kiam ni volis ŝin kunpreni, ŝi elŝiriĝis al ni ĉiuforte kaj kuris al la arbaro; de la arbaro ŝi ĵetadis sur nin ŝtonojn kaj malbenadis ĝis la firmamento tremis. Poste mi ŝin kelke da tagoj eĉ ne vidis.
	La Germano malsaniĝis de tio kaj li tiom timis Viktorka'n, ke li prefere foriris de ĉi tie. La knabinoj elridis lin, sed kio plu: kiu forkuras, gajnas kaj eĉ sen li prosperos greno sur la kampoj. Ni ankoraŭ ne eksopiris je li.
	Kaj nun, avineto, jen vi havas la tutan historion pri Viktorka, kiel mi ĝin aŭdis, parte de la mortinta forĝistedzino, parte de Marenka. Kio alia okazis, kiu scias tion; sed laŭ ĉio, devis malbone okazi, kaj kiu havas tiun animon sur la konscienco, malfacile tion portas."	
	La avineto viŝis al si la postplorajn vangojn kaj diris kun afabla ekrideto: "Do, mi dankas vin; kortuŝanta historio. Tion oni devas diri, ke la baptopatro scias rakonti kiel skribemulo; oni aŭskoltus lin kaj aŭskultadus kaj oni tute forgesus, ke la suno estas trans la montoj." Ĉe tio montris la avineto la ombrojn, kiuj etendiĝadis en la ĉambro kaj kunmetadis la spindelon.
	"Atendu momenton, mi ŝutos grenon al kortbirdaro, por ke mi povu vin akompani de la monteto," petis la edzino de la arbaristo, kaj la avineto volonte atendis.
	"Kaj mi iros kun vi ĝis la ponto, mi devas iri ankoraŭ en la arbaron," diris la arbaristo, leviĝante de la tablo.
	La sinjorino arbaristedzino kuris por greno kaj post malgranda paŭzo aŭdiĝis en la korto laŭta vokado: "Put, put, put!" Je tiu ĉi vokado kunflugadis la kortbirdaro de ĉiuj flankoj. La plej unua estis aro da paseroj kvazaŭ tiu ĉi vokado koncernus ilin. La arbaristedzino ankaŭ diris: "Nu, vi estas la plej unuaj." Sed ili eĉ ne atentis pri tio.
	La avineto staris sur la sojlo kaj tenis la infanojn ĉe si, por ke ili ne timigu la kortbirdojn, kiujn ŝi kun videbla plezuro rigardis. Kiom multe da kortbirdaro! Blankaj kaj grizaj anseroj kun anseridoj, anasoj kun anasidoj, nigraj anasoj turkinoj, belaj kokinoj hejme kulturitaj kaj tirolaj kokoj altkruraj, plumtufaj kun malordigita plumaro sur la kolo, pavoj, numidoj, meleagrinoj kun meleagro, kiu blekis kaj sin ŝveligadis, kvazaŭ li estus tre grava, kolomboj ordinaraj kaj plumtrenantaj - ĉio interpuŝiĝadis je unu amaso, avidis la grenon, piedpremis siajn kalkanojn; unu saltadis trans la alian, subrampis kaj trapuŝiĝis, kie ĝi nur estis ebla; kaj la paseroj, friponoj, havante plenajn stomakojn, saltadis sur la dorsoj de la malsaĝaj anseroj kaj anasoj. Ne malproksime sidis kunikloj; malsovaĝita sciuro rigardis la infanojn de hipokaŝtanarbo, tenante la voston super si kiel la kaskon; kaj sur la palisbarilo sidis kato rigardante, per avida okulo la paserojn; la kapreolino lasis sin grati de Barunka sur la kapo, sed la hundoj sidis silente ĉirkaŭ la infanoj, ĉar la sinjorino arbaristedzino tenis en la mano vergeton. Sed kiam nigra virkoko persekutis la anseridon kiu prenis al li la grajnon sub la beko kaj tiu ĉi forkurante pasis preter la buŝo de Hektor, tiu ĉi tamen ne povis sin reteni, ke li ne volu buŝkapti ĝin.
	"Vidu maljunan azenon, kiel li volas ludeti. Jen ci havas memoraĵon!" ekkriis la mastrino kaj skurĝis lin per la vergeto.
	Ekhontis Hektor antaŭ siaj junaj kolegoj pro tiu puno kaj kun mallevita kapo li fortrenis sin en la koridoron. Sed la avineto diris: "Ĉu povus esti la filo pli bona ol la patro." Hektor estis nome filo de Sultán, kiu mordbuĉis al la avineto tiom da belaj anseridoj.
	La nutrado estis finita kaj la kortbirdaro foriris en siajn restejojn. La infanoj ricevis do Frantik kaj Bedrich belajn pavplumojn, la sinjorino arbaristedzino donis al la avineto ovojn por kovmeto de la tirolaj kokinoj kaj metis Anuska'n sur la brakon, la sinjoro arbaristo ĵetis la pafilon trans la ŝultron, alvokis Hektor'on kaj ĉiuj eliris el la gastama domo. La kapreolino iris ankaŭ kun ili kiel hundeto.
	Sub la monteto deziris la sinjorino arbaristedzino bonan nokton al ĉiuj kaj iris returnen kun la infanoj kaj ĉe la ponto prezentis la sinjoro arbaristo al la avineto sian sunbrunigitan dekstran manon kaj iris en la arbaron. Jan longe rigardis post li, poste li diris al Barunka: "Kiam mi estos ankoraŭ iom pli granda, mi irados kun sinjoro Beyer kaj mi ankaŭ irados atendi en embusko ĉasaĵon."
	"Sed tiam oni devas kun ci ankoraŭ iun sendi; ci timas ja arbarfeinojn kaj fajrovirojn!" ridis lin Barunka.
	"Eh, kion ci scias," koleris Jan; "kiam mi estos pli granda, mi ne timos!"
	Sed la avineto irante preter la kluzo, rigardis la muskokovritan trunkŝtipon kaj rememorinte pri Viktorka, ŝi eksopiris: "Kompatinda knabino!"

 
VII.
	La duan tagon antaŭ tagmezo eliris la avineto kun la infanoj el pordo.
	"Dece kondutu," ordonis la patrino, akompanante ilin trans sojlon; nenion tuŝadu en la kastelo kaj al la sinjorino princino kisu ĝentile la manon."
	"Ni tion ja iel aranĝos," asertis la avineto.
	La infanoj estis kiel floroj, kaj la avineto ankaŭ havis festan veston: kariofilkoloran jupon, la antaŭtukon blankan kiel glacion, damaskan jakon lazurkoloran, kufon kun «kolombineto» kaj ĉirkaŭ la kolo granatojn kun la talero. Sub la brako ŝi kunportis ŝultrotukon.
	"Por kio vi kunprenas la ŝultrotukon? ne pluvos, ĉielo estas klara," opiniis sinjorino Prosková.
	"Oni estas kvazaŭ senbraka, se oni ne havas ion por teni; ĝi estas jam kutimo, ke mi ion kunportu," diris la avineto.
	Ili turniĝis ĉirkaŭ la ĝardeneto sur mallarĝan vojeton.
	"Nun iru unu post la alia, por ke viaj pantalonoj ne malsekiĝu en herbo. Ci, Barunka, iru antaŭe, mi gvidos Adelka'n, ŝi ne scias atenti la vojon!" ordonis la avineto, prenante Adelka'n, kiu kun granda plezuro sur ŝin rigardis, je la mano.
	En la fruktoĝardeno saltadis la «Nigra», kokino de Adelka: ĝi estis unu el la kvar, kiujn la avineto alveturigis al la infanoj el la montara vilaĝo. La avineto ĝin tiom malsovaĝigis, ke ĝi bekmanĝis el la manoj de la infanoj kaj ĉiufoje, kiam ĝi ellasis oveton, ĝi alkuris al Adelka por peco da bulko, kiun por ĝi la knabino rezervis de sia matenmanĝo.
	"Iru al panjo, Nigra, mi lasis tie por ci la bulkon; mi iras al la sinjorino princino!" vokis Adelka al la kokineto. Sed tiu, kvazaŭ ne komprenante, kuregis al ŝi kaj volis ŝin per la beko tiri je la vesto.
	"Ĉu ci ne vidas, malsaĝa, ke mi havas blankan veston? Ŝŝŝa!" forpeladis ŝin la knabineto; sed la kokineto ne volis foriri, ĝis kiam ĝin la avineto frapis sur flugilojn per la ŝultrotuko.
	Ili refoje iris pecon da vojo pluen. Jen, ho ve! nova akcidento minacis la blankan veston. De la deklivo sin pelas ambaŭ hundoj, transvadas la kanalon, sur la bordo iom forskuas de si la akvon kaj unusalte estas ĉe la avineto.
	"Ho, vi malbenitaj, kiu mendis vin? Tuj fortreniĝu!" koleris la avineto, minacante al ili. La hundoj, aŭdante la koleran voĉon de la avineto kaj vidante la streĉitan brakon kun la ŝultrotuko, haltis, pensante, kion ĝi signifu. La infanoj ankaŭ insultis ilin, kaj Jan levis ŝtoneton, volante sur ilin ĵeti; sed la ŝtoneto falis en la kanalon. La hundoj, kutimintaj alporti la ĵetitajn al ili objektojn el la akvo, konjektis, ke la infanoj volas nur iel ludeti kun ili kaj kuris plenĝoje en la akvon; tamen post momento ili estis refoje ekstere kaj komencis gaje rondkuradi ĉirkaŭ la infanoj. La infanoj kriis kaj kaŝadis sin malantaŭ la avineton; la avineto ne sciis plu konsilon. "Mi iros hejmen kaj krialvokos Betka'n," opiniis Barunka.
	"Ne revenu, tio laŭdire ne alportas feliĉon por la vojiro," diris la avineto.
	Jen feliĉokaze alvenas la sinjoro patro kaj tiu forpelis la hundojn. "Kien vi rapidas: al edziĝfesto aŭ al festeno?" li demandis, turnante la flartabakujon inter la fingroj.
	"Neniu festo, sinjnoro patro, nun ni iras sole en la kastelon," respondis la avineto.
	"En la kastelon? jen io. - Kion tie?" miris la sinjoro patro.
	"La sinjorino princino nin invitis," elpuŝis la infanoj kaj la avineto tuj rakontis, kiel ŝi renkontiĝis kun la sinjorino princino en la altaneto.
	"Aĥ, tia ĝi estas!" diris la sinjoro patro, preninte dozon da flartabako. "Nu iru do. Adelka poste diros al mi, kion ŝi vidis tie. Kaj ci, Jenik, se cin la sinjorino princino demandos, kien la fringo per la nazo sidiĝas? Ci ne scias tion, ĉu ne vere?"
	"Ŝi ja ne demandos," opiniis Jan kaj kuris antaŭe, por ke lin la sinjoro patro plu ne koleru. La sinjoro patro ekrikanis, salutis la avineton kaj iris al la kluzo.
	Ĉe la gastejo ludis la infanoj de Kudrna: ili faradis mueliletojn kaj Cilka braklulis.
	"Kion vi faras ĉi tie?" demandis ilin Barunka.
	"Nenion!" ili respondis, observante la paradvestitajn infanojn.
	"Miru, mi iras en la kastelon," komencis Jan.
	"Hm, kiom ĝi valoras," malŝate rebatis Vavrinek.
	"Kaj ni vidos tie papagon," diris siavice Vilem.
	"Kiam mi nur estos granda, mi ĝin ankaŭ vidos, la patro diris al mi, ke mi iros en la mondon," refoje al tio respondis la petolema Vavrinek. Sed la alia knabo, Václav kaj Cilka diris: "Se ni povus ankaŭ iri tien por rigardi!"
	"Nu, ne plendu, mi alportos ion al vi," diris al ili Jan, "kaj mi rakontos al vi, kia ĝi estis tie."
	Fine tamen venis la avineto kun la infamoj al la parko, kie jam atendis ilin sinjoro Prosek.
	La princa parko estis por ĉiu malfermita, ĝi ne estis tro malproksime de Stare belidlo, sed la avineto kun la infanoj nur malofte eniris tien, precipe, kiam tie estis la posedantoj. Ŝi admiradis kvankam*) la belgustan aranĝon de ĉio, la belegajn florojn, la ekzotikajn arbojn, la fontanojn kaj la orskvamajn fiŝetojn en la lageto: sed tamen ŝi iris prefere kun la infanoj sur herbejon aŭ en arbaron. Tie ili povis sentime ruliĝadi sur la mola, verda tapiŝo, tie ili povis flari al ĉiu floreto kaj ankaŭ ŝiri ilin por bukedoj kaj kronoj. En la kampo kreskis ja nek oranĝarboj, nek citronarboj, sed ĉi tie kaj tie staris branĉlarĝa merizarbo aŭ sovaĝa pirarbo; ili estis plenkovritaj de fruktoj kaj ĉiu povis ŝirrikolti laŭvole. En la arbaro estis abunde da fragoj, mirteloj, fungoj kaj migdalgustaj aveloj. Ne estis tie fontanoj, sed kun plezuro haltis la avineto kun la infanoj ĉe la kluzo. Ili rigardis, kiel la ondoj sur la kluzo rapidege malsuprenfluas, suprensaltinte je milionoj da gutoj pecetigitaj refalas, ankoraŭ unufoje en la ŝaŭmanta kaldrono transruliĝas kaj nur poste kunigitaj en unu fluo pluen senbrue rapidas. Super la kluzo ne estis orskvamaj fiŝetoj, kutimintaj je pecetoj da bulko, sed kiam la avineto iris preter, ŝi ŝovis la mamon en la pendpoŝon, donis al Adelka en antaŭtuketon la panerojn, kaj tuj kiam ilin la infanoj ĵetis en la akvon, elnaĝis el profunda akvokavaĵo multe da fiŝoj. Plej proksimen al la supraĵo alnaĝis arĝentobrilaj plotoj kaj avide kaptadis la panerojn, inter ili trapasadis sagrapide perkoj kun streĉita dorso, iom apude interŝoviĝis gracia bramo kun longaj buŝharoj; oni ankaŭ povis vidi ventrodikajn karpojn kaj platkapajn lojtojn.
*) kvankam en tiu ĉi senco estis uzita ankaŭ de Zamenhof en "Hamleto"
	Sur la herbejo renkontiĝadis la avineto kun homoj, kiuj tuj salutis: "Estu laŭdita Jesuo Kristo!" aŭ: "Dio donu bonan tagon!" La haltintaj demandis: "Do, kien avineto? Kiel vi fartas? Kion oni faras ĉe vi?" kaj ŝi tuj ion sciiĝis de ili.
	Sed en la kastelo? Tie estis tute alia vivo! Jen kuris livrevestita servisto, jen ĉambristino en silkaĵo, jen sinjoro kaj refoje sinjoro, kaj ĉiu portis la kapon pli supren, ol ĝi al li elkreskis kaj fierpaŝis kiel la pavoj, kiuj nur rajtas promeni sur la herbobedo. Se iu el ili salutis la avineton, li diris nur senatente:
	"Guten Morgen!" aŭ "Bonjour!" kaj la avineto ruĝiĝis kaj ne sciis, ĉu ŝi diru "Ĝis eterne!" aŭ: "Donu ĝin Dio!" Ŝi ĉiam hejme diradis: "Tie en la kastelo estas vera Babilono!" Antaŭ la kastelo sidis du livrevestitaj servistoj, ĉe ĉiu flanko de la pordo unu; tiu maldekstre havis la manojn kunmetitaj en dolĉa "far niente" sur la genuoj kaj la dekstra havis la manojn kunmetitaj sur la brusto kaj rigardis al Dio en la fenestrojn. Kiam sinjoro Prosek venis al ili, ili salutis lin germane, ĉiu kun alia akcento. La antaŭĉambro estis pavimita per blankaj marmoraj tabuletoj, meze staris belguste elfarita bilardo. Laŭlonge de la muroj staris sur verdmarmoraj postamentoj blankaj gipsaj statuoj, reprezentantaj mitologiajn personojn. Kvar pordoj kondukis en apartamenton de la princino. Ĉe unu sidis en fotelo ĉambristo en nigra frako kaj dormis. En tiun ĉambron kondukis sinjoro Prosek la avineton kun la infanoj. La ĉambristo aŭdante susurom ekmoviĝis; sed vidante sinjoron Prosek, li salutis kaj demandis, kia afero venigas la sinjoron en la kastelon.
	"La sinjorino princino deziris, ke ŝin hodiaŭ vizitu mia bopatrino kun infanoj. Mi petas, sinjoro Leopold, anoncu ilin," diris sinjoro Prosek. Sinjoro Leopold suprentiris la brovojn, ekŝultrumis, dirante: "Mi ne scias, ĉu ŝi volos ilin akcepti; ŝi estas en sia kabineto kaj laboras. Sed mi povas ilin anonci."
	Li leviĝis kaj malrapidpaŝe eniris en la pordon, ĉe kiu li sidis. Post momento li revenis kaj lasante la pordon malferrmita, li moŝtfavore kaposignis, ke ili eniru.
	Sinjoro Prosek iris reen kaj la avineto kun la infanoj eniris en luksan salonon. En la infanoj reteniĝis la spiro kaj iliaj piedetoj forglitadis sur la planko, glata kiel glacio. La avineto estis kvazaŭ en ekstazo; ŝi demandis sin mem, ĉu ŝi surpaŝu la broditajn tapiŝojn. "Eterna domaĝo!" ŝi diris al si. Sed kion fari, ili kuŝis ĉie kaj la sinjoro ĉambristo ankaŭ paŝadis sur ili.
	La ĉambristo kondukis ilin tra koncertsalono kaj biblioteko ĝis la kabineto de la princino; poste li revenis al sia fotelo, murmurante en la lipharojn: "La moŝtsinjoroj havas strangajn kapricojn, oni servu ĉi tie al vulgara maljunulino kaj al la infanoj."
	En la kabineto de la princino estis helverdaj tapetoj, per oro broditaj, la samaj estis ankaŭ la pordokartenoj kaj tiuj ĉe unu sola fenestro, kiu estis preskaŭ egale granda kiel la pordo. Sur la muroj pendis multe de diversgrandaj bildoj, plejparte portretoj. Kontraŭ la fenestro estis kameno el griza, nigre kaj blanke striita marmoro kaj sur ĝi staris du florvazoj el japana porcelano kaj en ili estis belegaj floroj, per kies bonodoro estis la kabineto saturita. Ambaŭflanke estis etaĝeroj el multekosta ligno, belguste faritaj kaj sur ili estis elmetitaj diversaj objektoj, altvaloraj parte pro artista laboro, parte pro multekosteco, kaj mineralaĵoj, kiel: belaj konkoj, koraloj, ŝtonoj kaj similaj. Tio estis senescepte memoraĵoj el vojaĝoj kaj donacetoj de karaj personoj. En unu angulo apud la fenestro staris statuo de Apolono el marmoro de Carrare, en alia angulo simpla, sed tre bonguste farita skribtablo. Ĉe la tablo en fotelo tegita per malhelverda veluro, sidis la princino en blanka matenrobo. Ĵus ŝi formetis la plumon, kiam la avineto kun la genepetoj enpaŝis en la pordon.
	"Estu salutita Jesuo Kristo!" ŝi diris, respekte kliniĝante.
	"Por eterne! Estu bonvenantaj, maljunulineto kaj ankaŭ la infanoj."
	La infanoj estis plene miregigitaj, sed la avineto ekpalpebrumis je ili kaj ili tuj iris kisi al la sinjorino princino la manon. Ŝi kisis ilin sur la frunto kaj kapmontrante belan seĝeton, tegitan per veluro kaj per oraj franĝoj ornamitan, invitis la avineton, ke ŝi sidiĝu.
	"Mi dankas, sinjorina moŝto, mi ne estas starolaca," hezitetis la avineto kaj vere nur pro tio, ke ŝi timis sur seĝeton eksidi, por ke ĝi ne forglitu kun ŝi aŭ ne trarompiĝu. Sed la sinjorino princino decide admonis:
	"Nur sidiĝu, maljunulineto!" kaj la avineto, malfaldinte sian blankan ŝultrotukon sur la seĝo, singarde sidiĝis, dirante: "Por ke ni ne forportu la dormon de la sinjorina moŝto."
	La infanoj staris senbrue, sed iliaj okuloj saltadis de unu objekto al la alia. La princino ekrigardis ilin kaj demandis ilin kun rideto: "Ĉu plaĉas al vi ĉi tie?"
	"Jes," kapjesis ĉiuj samtempe.
	"Ho, mi kredas, ĉi tie ili povus petoli kaj rondkuradi kaj ili ne lasus sin longe peti, por resti ĉi tie," diris la avineto.
	"Kaj al ci ne plaĉus ĉi tie?" demandis la princino la avinetom.
	"Estas ĉi tie kiel en la ĉielo, sed tamen mi ne volus loĝi ĉi tie," kapneis la avineto.
	"Kaj kial ne?" demandis la princino kun miro.
	"Kion mi farus ĉi tie? Mastrumejon vi ne havas ĉi tie, kun plumoj kaj la radŝpinilo mi ne povus ĉi tie dismetiĝi - per kio mi okupiĝus?"
	"Kaj ĉu ci ne volus senzorge vivi kaj dum la maljuneco ripozi?"
	"Ĝi estos ja pli aŭ malpli frue, ke la suno super mia kapo elirados kaj subirados kaj mi senzorge dormos. Sed ĝis kiam mi vivas kaj Dio min sana konservas, decas, ke mi laboru. La mallaborulo multe kostas, eĉ se oni ne pagas al li, kaj tute sen zorgoj estas neniu homo: iun premas tio, la alian io alia, ĉiu portas sian krucon - nur ke ĉiu ne subfalas sub ĝi," diris la avineto.
	En tiu momento disigis blanka maneto la pezan pordokurtenon kaj inter ĝi aperis ĉarmoplena vizaĝo de juna knabino, ĉirkaŭvolvita de helaj, kaŝtankoloraj harruloj.
	"Ĉu estas permesite?" ŝi demandis per milda voĉo.
	"Nur eniru, Hortensie, ci trovos agrablan societon, respondis la princino.
	En la kabineton eniris komteso Hortensie, adoptitino de la princino, kiel oni rakontis. Ŝia figuro estis malkorpulenta, ankoraŭ ne evoluinta. Ŝi estis vestita per blanka, simpla vesto, la pajlan, rondforman ĉapelon ŝi portis sur la brako, bukedon da floroj ŝi tenis en la mano. "Aĥ, kiaj amindaj infanetoj!" ŝi ekvokis; "ili certe estas tiuj de Prosek, de kiuj ci alportis al mi la bonajn fragojn?"
	La princino afirmis.. La komteso kliniĝis, donis al ĉiu infano po unu rozo, unu ŝi donis al la avineto, unu al la princino kaj la lastan ŝi enŝovis malantaŭ sian zonon.
	"Ĝi estas same freŝa burĝoneto, kiel vi, moŝtfraŭlino," diris, la avineto, alflarinte al la rozeto. "Dio ŝin al vi, moŝta sinjorino konservu!" ŝi aldonis, turninte sin al la princino.
	"Tio estas ankaŭ mia plej arda deziro," diris la princino kaj kisis la helan frunton de la amata adoptitino.
	"Ĉu mi povas por kelka tempo forkonduki la infanetojn?" demandis la komteso la princinon kaj la avineton.
	La princino faris jesan signon, sed la avineto opiniis, ke ili ĝenos la moŝtan fraŭlinon; la knaboj ke estas kiel ĉashundoj kaj ke Jan estas tiu ĉefa.
	Sed Hortensie, ekridetinte donis ambaŭ manojn al la infanoj demandante ilin: "Ĉu vi volas iri kun mi?"
	"Ni volas, ni volas!" ekĝojis la infanoj kaj tuj ekkaptis ŝiajn manojn.
	Riverencinte antaŭ la princino kaj la avineto, ŝi malaperis kun ili en la pordo. La princino prenis poste de sur la tablo arĝentan sonorileton kaj eksonorigis. Post momento aperis en la pordo la ĉambristo Leopold. La princino ordonis al li, ke li preparigu en la salono matenmanĝon kaj transdonis al li paketon da leteroj por plua prizorgo. Leopold riverencis kaj foriris.
	Dum la princino parolis kun la ĉambristo, ĉirkaŭobservis la avineto la portretojn, pendantajn sur la fronta muro de la kabineto. "Mia bona Dio!" ŝi diris, kiam la ĉambristo foriris, "kiaj kuriozaj kostumoj kaj vizaĝoj. Tiu ĉi sinjorino estas tiel vestita, kiel la mortinta Halasková, donu al ŝi Dio ĉielon. Ŝi ankaŭ portis sin sur altaj kalkanumoj, havis pufajn jupojn, talion, kvazaŭ per vipo tratranĉitan kaj sur la kapo kufon. Ŝia edzo estis en Dobruska konsilanto kaj kiam ni de tempo al tempo venis tien al preĝejfesto, ni vidadis ŝin en la preĝejo. Niaj knaboj nomis ŝin "papava pupo", ĉar ŝi aspektis en tiuj jupoj kaj kun la pudrita kapo, kvazaŭ kiam oni suprenfaldas al papavo la kalikfolietojn. Oni rakontis, ke tio estas franca modo."
	"Tiu sinjorino estas mia avino," diris la princino. 	
	"Nu, kial ne? ŝi estas bela sinjorino," respondis la avineto.
	"Tiu dekstre estas la avo, maldekstre la patro," daŭrigis la princino, montrante ilin.
	"Belaj homoj; la moŝta sinjorino ne malkonfesos la patron. Kaj kie estas la sinjorino patrino?"
	"Tie mia patrino kaj fratino," diris la princino, montrante la du portretojn super la skribtablo.
	"Belaj sinjorinoj, kun plezuro oni rigardas ilin," opiniis la avineto. "Sed la fratino similas nek la patron, nek la patrinon; tio jam kelkfoje estadas, ke la infanoj similas al iu antaŭulo, el Dio mem scias kiu generacio. Sed jen, tiu juma sinjoro estas al mi konata; sed mi ne povas rememori de kie."
	"Tio estas la rusa imperiestro Aleksandro," rapide respondis la princino; "tiun ci ne konis."
	"Oh, ke mi ne konis lin? mi staris ja dudek paŝojn de li. Li estis bela homo. Ĉi tie li estas pli juna, sed mi tamen rekonis lin. Li kaj imperiestro Jozefo estis paro de belaj homoj."
	La princino montris sur la kontraŭan muron, kie pendis portreto, busto en natura grandeco.
	"Imperiestro Jozefo!" kunfrapis la manojn la avineto, "kvazaŭ li estus al li el la okulo elfalinta. Ni vidu, kiel vi havas ilin ĉi tie kune. Tion mi ne pensis, ke mi ekvidos hodiaŭ la imperiestron Jozefon. Dio donu al li eternan gloron, li estis bona sinjoro, precipe por malriĉa popolo. Jen, tiun ĉi taleron li donis al mi propramane," diris la avineto, iom eltirinte el malantaŭ la brustotuko la taleron.
	Al la sinjorino princino ekplaĉis la simpla sincereco de la avineto kaj la trafaj esprimdiroj, kaj ŝi petis ŝin, ke ŝi rakontu, kiamaniere kaj kie donacis al ŝi la imperiestro tiun moneron. La avineto ne lasis sin peti kaj rakontis al la sinjorino princino tion, kion ni jam aŭdis en la muelejo. La sinjorino kore tion ridis.
	Kiam la avineto daŭrigis la observadon de la ĉambro, jen ŝi vidas portreton de reĝo Frederiko. "Aĥ, jen la prusa reĝo," ŝi ekvokis. "Tiun potentaton mi bone konis. Mia mortinta edzo, Jiri, servis en prusa armeo kaj mi pasigis en Silezio dekkvin jarojn. Pli ol unufoje li elvokigis Jirik'on el la vico kaj rekompencis lin. Li amis grandajn virojn kaj mia Jiri estis la plej alta viro en la tuta regimento kaj kreskfigura kiel virgulino. Mi ne atendis, ke mi rigardos al li en la tombon. Tia homo, kiel roko, kaj jam longe li estas en eternejo - kaj mi ankoraŭ estas ĉi tie!" ekĝemis la maljunuletino kaj larmo deruliĝis sur la sulkoplena vango.
	"Ĉu cia edzo falis en batalo?" demandis la princino.
	"Rekte ne, sed li mortis de pafovundo. Kiam eksplodis tiu ribelado en Polujo kaj la prusa reĝo kune kun rusa armeo invadis tien, partoprenis ankaŭ nia regimento. Mi kuniris eĉ kun la infanoj, mi havis du kaj la tria naskiĝis al ni en la tendaro. Ĝi estas Johanka, kiu estas nun en Vieno, kaj kredeble pro tio ŝi estas tiel kuraĝa, ke ŝi devis de la naskiĝo ĉion kutimadi kiel soldato. Ĝi estis malfeliĉa milito. Tuj el la unua interpuŝiĝo oni alportis al mi Jirik'on sur portiloj. Kanonkuglo forŝiris al li la kruron, kiun oni devis al li fortranĉi. Mi flegis lin, kiom la fortoj sufiĉis. Kiam li iom resaniĝis, oni sendis lin reen en Neisse. Mi havis ĝojon kaj esperis, ke li resaniĝos, ke oni lin kiel kriplulon ne retenados kaj ke ni povos reveni en Bohemujon. Sed la espero trompis min. Subite li komencis konsumiĝadi kaj estis nek konsilo nek helpo - li devis morti. Kie nur ia groŝo estis, mi donis ĝin por medikamentoj, kaj tamen ĝi neniel helpis. Tiame mi pensis, ke mi seniĝos de la prudento, ke la koro krevos al mi pro malĝojo. Sed la homo multe eltenas, moŝta sinjorino.
	Restis al mi tri georfoj, da mono eĉ ne helero, nur kelke da vestoj. En la sama regimento, kie Jiri deĵoris, estis ĉefserĝento iu Lehotsky kaj li estis la plej kara amiko de Jiri; tiu protektis min, havigis al mi teksilon, kiam mi diris, ke mi farus lankovrilojn, kaj ĉion ceteran, kion mi al tio bezonis. Dio rekompencu lin pro tio! Bone taŭgis al mi tio, kion mi dum juneco de la mortinta bopatrino ellernis. La laboraĵo trovis bonan debiton kaj mi baldaŭ repagis la ŝuldon al Lehotsky kaj ankoraŭ mi honeste vivtenis min kun la infanoj. Mi devas diri, ke estis en tiu urbo bonaj homoj, sed tamen mi treege hejmsopiris, de tiu tempo kiam Jiri ne ekzistis plu, mi sentis min tiel forlasita kaj izola kiel pirarbo sur kampo. Ŝajnetadis al mi, ke tamen estus al mi pli bone hejme ol en fremdlando kaj mi konfidis miajn pensojn al Lehotsky. Sed li konsilis ne fari tion kaj asertadis, ke mi certe ricevos ian pension kaj ke la reĝo zorgos pri miaj infanoj. Por tio mi dankis al li, sed mi decidis, ke mi poste tamen nur hejmen revenos. Ankaŭ malhelpis al mi la germana lingvo. Ĝis kiam ni estis en Kladsko, estis al mi pli bone, tiam mi estis kvazaŭ hejme - tie oni parolis pli multe boheme ol germane; sed en Neisse jam superis la lingvo germana kaj mi neniel povis ellerni la germanan lingvon.
	Apenaŭ mi iom helpis al mi, venis superakvego. Ĝi estas malbona elemento, tiu akvo, kiam ĝi ekfurioziĝas, kaj oni antaŭ ĝi eĉ sur ĉevalo ne povas forkuri. Ĝi venis tiel rapidege, ke la homoj apenaŭ la vivon savis. Mi kolektis rapide, kio estis la plej valora, metis la ligvalizon sur la dorson, la plej junan infanon en ĉirkaŭprenon, la du pli aĝajn mi prenis je la manoj kaj tiamaniere mi kun ili estis forkuranta, vadante ĝis la maleoloj tra la akvo. Lehotsky venis por helpi nin kaj elkondukis en supran urbon, kie nin bonaj homoj akceptis sub la tegmenton.
	Disportiĝis tuj en la urbo, ke mi preskaŭ de ĉio estis senigita kaj la bonaj homoj tuj rapidis min helpi, ankaŭ mem la generalo min alvokigis kaj diris al mi, ke mi ricevados jare kelke da taleroj kaj konstantan okupiĝon pro reĝa favoro; ke la knabo vizitados militinstituton, kaj ke mi povas doni la knabinojn en reĝan instituton por virinoj. Tio min tute ne ĝojigis kaj mi petis, ke ili donu al mi prefere kelke da florenoj kontante, se ili volas al mi montri sian favoron, kaj ke mi iros hejmen en Bohemujon. La infanoj restos ĉe mi, mi diris, mi ilin edukos laŭ mia religio kaj en mia lingvo. Sed tion ili ne volis al mi permesi kaj ili diris al mi, ke se mi ne restos tie, mi ricevos nenion. "Se nenion, do nenion, Dio ne lasos min ja morti de malsato," mi pensis kaj danke rifuzis ĉion proponitan de la sinjoro reĝo.
	"Sed mi pensas, ke ciaj infanoj estus trovintaj tie bonan prizorgon," kontraŭdiris la princino.
	"Povas esti, moŝta sinjorino, ke ili fariĝus por mi fremduloj. Kiu estus instruinta ilin tie ami sian patrujon kaj sian gepatran lingvon? Neniu. Ili estus ellernintaj fremdan lingvon, fremdajn morojn kaj fine ili tute forgesus pri sia sango.. Kiel mi povus preni la respondecon pri tio antaŭ Dio? Ne, ne, kiu devenas el bohema sango, li restu ĉe bohema lingvo. - Mi petis pri permeso foriri, kolektis kelke da tiuj vestoj, kiuj al mi restis, prenis la infanojn kaj adiaŭis la urbon, kie mi pasigis tiom da maldolĉaj kaj ankaŭ feliĉaj tagoj. La mastrinoj donis al la infanoj plenajn antaŭtukojn da bakaĵo kaj al mi ili donis kelke da taleroj por vojiro. Dio repagu al tiuj bonaj homoj je la infanoj tion, kion bonan ili al mi faris. La komplezema Lehotsky akompanis min mejlon da vojo kaj portis Johanka'n. Mia foriro malĝojigis lin, ĉe ni estis lia Praha. Ni ambaŭ ploris ĉe la adiaŭo. Ĝis kiam li estis en Neisse, li iradis preĝi sur la tombon de Jirik «Patro nia», ili amis sin kiel samgepatraj fratoj. En franca milito li pereis, Dio donu al li trankvilan ripozon."
	"Kaj kiamaniere ci revenis kun la infanoj en Bohemujon?" demandis plue la princino.
	"Mi multe suferis, moŝta sinjorino, dumvoje. Mi ne konis la vojojn, kaj tial ni senutiligis multe da tempo pro erarvagado. La piedojn ni havis plenajn de sangaj kaloj, la infanoj kaj mi ankaŭ kaj multfoje ni ploris de malsato, laciĝo kaj doloro, kiam ni longe ne povis veni en iun vilaĝon. Feliĉe mi almigris kun ili en montojn de Kladsko, kaj tie mi jam estis kvazaŭ hejme. Mi devenas el Olesnice, de silezia limo, sed la moŝta sinjorino sen tio ne scias, kie estas Olesnice. Sed kiam mi estis alproksimiĝanta al la hejmo, tiam falis al mi peza ŝtono sur la koron. Mi pensis, ĉu mi trafos ankoraŭ la gepatrojn vivaj, kaj kiel ili min eble akceptos. Ili donis al mi belan doton, kaj mi estis revenanta preskaŭ kun nudaj manoj kaj alkondukanta tri georfojn. Kion ili kredeble diros al mi? Tio sonis al mi la tutan vojiron en la oreloj.. Mi ankaŭ timis, ĉu malĝoja ŝanĝo ne okazis daŭre de la du jaroj, dum kiuj mi ne aŭdis pri ili."
	"Kaj ĉu vi neniam skribis al ili, almenaŭ cia edzo, se ne ci?" miris la princino.
	"Tiu kutimo ne estas inter ni, ke ni sendadu al ni leterojn.. Ni rememoras pri ni, ni preĝas unu por la alia, kaj ĉe okazo, kiam ni renkontiĝas kun konata homo, ni sendos komunikon, kiel tiu aŭ alia fartas. Pri ia folieto oni ne scias, en kies manojn ĝi venos kaj kie ĝi ektroviĝos. Mia patro skribis kelkfoje leterojn al soldatoj naskiĝdevenaj el nia vilaĝo, kiuj estis garnizone ie malproksime trans la limo, kiam la gepatroj volis ekscii, ĉu ili vivas ankoraŭ aŭ ne, aŭ kiam ili volis al ili sendi kelke da florenoj. Sed kiam ili poste revenis, ili diradis, ke ili ricevis nenion. Kaj, tiel ĝi estas, moŝta sinjorino, letero de plebejo ĉiam ie perdiĝos."
	"Tion ne pensu, maljunulineto," interrompis al ŝi la parolon la princino, "ĉiu tia letero, estu de kiu ajn, devas veni en la manojn de tiu, al kiu ĝi estas adresita. Neniu alia rajtas ĝin reteni nek malfermi, je tio estas granda puno."	
	"Tio estas bela aranĝo, kaj mi kredas la moŝtan sinjorinon, sed kion ĉio ĉi helpas, ni tamen prefere konfidas nin al bona homo. Sur tian peceton da papero ne estas tamen eble ĉion detale surskribi, oni volonte demandus ankoraŭ pri tio kaj tio, kaj oni ne povas; sed kiam venos ekzemple negocisto aŭ la migrantoj, tiuj jam diros ĉion juste kaj laŭvorte. Mi ankaŭ estus pli multe sciiĝinta pri nia familio, sed ĉar estis la maltrankvilo, malmulte da homoj alvenadis.
	Vesperiĝis, kiam mi venis kun la infanoj en la vilaĝon, estis somero kaj mi sciis, ke en tiu tempo ili manĝas. Mi iris de malantaŭ tra la fruktoĝardenoj, por ke min ne renkontu la homoj. El nia bieno elkuris la hundoj kaj bojis al ni. Mi vokis ilin, sed ili tiom pli bojis. La larmoj surverŝis min, tiom mi estis kortuŝita. - Mi, stulta, ne ekpensis, ke pasis dekkvin jaroj, post kiam mi foriris el la hejmvilaĝo kaj ke ĝi ne estas la samaj hundoj, kiujn mi nutradis. -- En la fruktoĝardeno estis elplantitaj multe da junaj arboj, la barilo estis rebonigita, sur la garbejo estis nova kovro, sed la pirarbon sub kiu mi kun Jiri sidadis, trafis sendito de Dio (fulmo), ĝi havis la supron forfrakasita. Ĉe la apuda mastrumdomo nenio ŝanĝiĝis; mia patro loĝis en ĝi post morto de Novotná pensimaniere. Tio estis la sama Novotná, kiu faradis la lankovrilojn, kaj mia mortinta edzo estis ŝia filo. Ĉe la dometo estis malgranda ĝardeneto, la mortinta havis ĉiam bedon da petroselo, bulbo, kelke da tufoj de krispa mento, salvion kaj aliajn florojn bezonajn ĉe mastrumado; ŝi amis la spicon same kiel mi. Jiri plektofaris al ŝi el vergoj la barilon ĉirkaŭ tiu ĝardeneto... Ĝi estis ankoraŭ la sama barilo, sed la ĝardeneto estis denskovrita de herbo, nur iom da bulboj tie estis. El budo elrampis maljuna hundo duone blinda. «Chlupácek, ĉu ci konas min?» mi vokas al ĝi, kaj ĝi komencis sin froti al mi ĉirkaŭ la piedoj. Mi pensis, kela koro krevos al mi pro malĝojego, kiam min tiu muta estaĵo konis kaj bonvenigis. La kompatindaj infanoj rigardis min; kial mi ploras, mi scie ne diris al ili, ke mi iras al ilia avino, mi pensis, ke, se ili tamen kolerus je mi, ke la infanoj tion ne sciu. Kaspar, la plej aĝa, diris: «Kial ci ploras, patrino, ĉu ni ne ricevos ĉi tie noktejon? Sidiĝu kaj ripozu, ni atendos, kaj mi portos al ci la ligvalizon. Ni ne havas malsaton," Johanka kaj Terezka afirmis, ke ili ne havas malsaton, kvankam mi iris kelke da horoj tra arbaro kaj trafis neniujn domojn. «Ne infanoj,» mi diras, «jen en tiu domo naskiĝis via patro, kaj jen apude naskiĝis via patrino, kaj ĉi tie loĝas viaj geavoj. Ni preĝdanku Dion, ke li feliĉe alkondukis nin ĝis ĉi tien, kaj ni petu lin, ke ni trovu ĉi tie patran akcepton.» Ni preĝis «Patro Nia», poste mi iris al pordo de la dometo. La patro kaj la patrino ĉesis mastrumi kaj vivis kondiĉ-pensie, la bienon posedis la frato, tio estis al mi konata. Sur la pordo estis ankoraŭ surgluita bildeto, kiun estis alportinta Jiri al la patrino el Vamberice, Mario Virgulino kaj la dekkvar helpantoj. Vidante ilin, kvazaŭ ŝtono estus falinta al mi de la koro. «Vi vidis min forirantan, vi refoje bonvenigas min,» mi pensas, kaj kun plena fido mi eniris en la ĉambron. La patro, la patrino kaj maljuna Betka sidis ĉe la tablo, manĝis supon el unu plado - ĝi estis anĉká), mi scias tion, kvazaŭ ĝi estus hodiaŭ. «Salutita estu Jesuo Kristo!» mi salutas. - «Por eterne,» ili respondis. - «Mi petas vin, mastro, pri noktkuŝejo por mi kaj la infanoj. Ni iras de malproksime, ni estas malsataj kaj marŝolacaj,» mi parolas, sed mia voĉo tremis. Ili ne rekonis min. Estis duonlume en la ĉambro. «Formetu la ŝarĝaĵon kaj sidiĝu al la tablo,» diris la patro kaj formetis la kuleron. «Betka,» ordonis la patrino, «iru kuiri ankoraŭ iom da supo. Dume sidiĝu, patrino, kaj tranĉu al vi la panon kaj donu al la infanoj. Poste ni kuŝigos vin en subtegmenton. De kie vi venas?» - «De Silezio el Neisse,» mi diras. - «Tie estas nia Madlena,» ekvokis la patro. - «Mi petas vin, persono, ĉu vi ne aŭdis pri ŝi?» demandis la patrino kaj alpaŝis pli proksime al mi. «Madlena Novotná, ŝia edzo estas soldato. Ŝi estas nia filino, kaj jam du jarojn ni ne aŭdis, kio okazas kun ŝi. Mi havas konstante malbelegajn sonĝojn; foje mi sonĝis, ke elfalis al mi la dento, kaj ĝi doloris min, kaj mi ĉiam pensas nur pri tiu filino kaj la infanoj, ĉu nenio okazis al Jirik, ĉar tiuj bataloj konstante daŭras; mem Dio scias, kial oni ne preferas trankvilon.»
	- Mi ploris, sed la infanoj, aŭdinte la avinon tiel paroli, ektiretis min je la jupo kaj demandis: «Panjo, ĉu ĝi estas niaj geavoj?» Apenaŭ ili tion diris, tuj rekonis min la patrino, ŝi prenis min ĉirkaŭ la kolo, kaj la patro prenis la infanojn en ĉirkaŭprenon, kaj nur nun ni rakontadis al ni reciproke ĉion pasintan. Betka kuris tuj por la frato kaj la fratino, por la gebofratoj, kaj ne daŭris longe, kunvenis la tuta vilaĝo kaj ne nur miaj parencoj kaj samaĝuloj min bonvenigis, sed ĉiu, kvazaŭ mi estus ĉies propra fratino. «Bone ci faris, reveninte hejmen kun la infanoj,» diris la patro, estas vero, ĉie estas tero de Dio, sed propra patrujo estas al ĉiu la plej kara, kaj al ni la nia, kaj tiel ĝi devas esti. Ĝis kiam donas al ni Dio la panon, nek ci nek ciaj infanoj havos mizeron, eĉ se ci ne povus labori. Tio cetera, kio cin trafis, estas peza bato, sed eĉ tion ci formetu sur la supran breton.**) Pensu: «Kiun Dio amas, tiun li per kruco ŝarĝas.»
*) ancka estas supo el lakto miksita kun faruno kaj ovoj. 
**) Nacia popoldiro signifanta: ne zorgu plu pri tio aŭ forgesu ĝin. (R. de tr.)
	Tiel mi estis reakceptita inter ilin kaj kvazaŭ ilia infano. La frato volis al mi cedi ĉambreton, sed mi preferis resti kun la gepatroj en la dometo, kie iame loĝis Jiri. La infanoj baldaŭ estis kvazaŭ hejme, kaj la gepatroj havis pro ili sufiĉe da ĝojoj. Ni sendadis ilin diligente en lernejon. Dum mia juneco ne sciis la knabinoj skribi, sufiĉe, se ili scipovis iom legi, kaj ankoraŭ ĝi estis nur urbknabinoj. Kaj tamen ĝi estas nur domaĝo kaj peko, se oni havas donacon de sankta spirito kaj lasas ĝin sen rentumo. Sed se ne estas por tio okazo, oni ne povas al si helpi. Mia mortinta edzo estis homo mondsperta, eĉ skribi li sciis, mallonge dirite, tiu taŭĝis por ŝarĝveturilo sed ankaŭ por kaleŝo. Kaj tiel ĝi estas bone; ĉiu povus esti tia.
	Mi faris lankovrilojn kiel antaŭe kaj belajn groŝojn mi gajnis. Tiame estis malbonaj tempoj, militoj kaj malsanoj kaj sufiĉe da malsato. Buŝelo da sekalo kostis cent ĝuldenojn en bankbiletoj. Tio estas dirinda! - Sed Dio nin amis, kaj ni ĉion sufiĉe bone travivis. Estis tiom mizere, ke la homoj iradis kun mono en mankavoj, ne povante ion aĉeti. Nia patro, tio estis homo, kian oni plu ne trovos, tiu helpis ĉiam al ĉiu, kie kaj kiel li nur povis; al li ankaŭ ĉiu venis, kiam li ne sciis kien sin turni. Kiam venadis malriĉaj najbaroj petante: «Cedu al ni buŝelon da sekalo, mi havas eĉ ne greneron por baki la panon,» li diradis: «Ĝis kiam ni havas, volonte mi donos, kiam mi ne havos, donos alia,» kaj tuj devis la patrino mezuri la grenon en la sakojn. Sed la monon li ne akceptis, ho ne. - «Ni ja estas najbaroj,» li diradis, «se ni ne helpos nin reciproke, kiu nin helpu. Kiam la bona Dio benos viajn rikoltojn, repagu al mi per greno, kaj ni estos kvititaj.» Kaj tiel ĝi estis. - Por tio havis la patro miloblan «Dio repagu vin»; la patrino, se unu tagon venis neniu almozpetisto, irus lin serĉi sur disvojon, ĝi estis ŝia plezuro. Kial ili ankaŭ ne helpu al la homoj, ni satmanĝis, havis vestojn, kial ni ne estus donacintaj al aliaj el la superfluo? Tio ne estas ankoraŭ tiom granda merito, estas nur kristana devo, sed se oni forprenas de sia buŝo por doni, jen estas bela virto. Sed eĉ kun ni ĝi venis tiel malproksimen, ke ni manĝis unufojon dum tago, por ke ankaŭ aliaj homoj havu ion por manĝi. Nu, eĉ tion ni supervivis, kaj refoje eklumis la suno. En la lando estis paco, estis ĉiam pli kaj pli bone.
	Kiam Kaspar absolvis la lernejon, li volis lerni la teksarton kaj mi ne malhelpis lin. La metiisto estas sia sinjoro. Ellerninte ĝin li devis en la mondon. Jiri ĉiam diradis, ke metiisto, kiu nur post bakforno sidas, valoras neniom. Post kelke da jaroj li revenis, establis en Dobruska, kaj li bone statas. La knabinojn mi kutimigadis al ĉia hejmlaboro por povi ilin okupi en bona servo; sed jen alveturis mia kuzino el Vieno en la vilaĝon, Terezka ekplaĉis al ŝi, kaj la kuzino deziris kunpreni ŝin kaj zorgi pri ŝi. Ĝi estis malfacila por mi, sed mi pensis, ke mi nebone farus, malhelpante ŝin en la feliĉo, se ŝi intencas iri en la mondon. Kaj Dorotka estas bona virino, ili havas solidan mastrumejon en Vieno kaj neniujn infanojn! Ŝi zorgis pri Terezka kiel patrino, kaj belan doton ŝi donis al ŝi, kiam ŝi estis edziniĝanta. Nur tio min iom ĉagrenis, ke tiu knabino elektis Germanon, sed nun mi ne pensas plu pri tio, Jan estas tre bona kaj inteligenta homo, nun ni jam bone komprenas unu la alian. Nu, kaj la genepetoj, ili estas miaj. - Anstataŭe de Terezka iris en Vienon Johanka. Plaĉas al ŝi tie kaj laŭdire ŝi bone fartas. - Tiu junularo havas jam alian prudenton; mi neniam volis forlasi la hejmon kaj precipe ne iri inter fremdan popolon.
	Post kelke da jaroj mortis al mi la gepatroj, en ses semajnoj sinsekve. Trankvile ili iris for de la mondo, kvazaŭ kiam oni estingus kandelon; Dio ne lasis ilin turmentiĝi kaj ili ne bezonis sopiri unu je la alia; ili vivis kune sesdek jarojn. Mole ili sternis al si, mole ili dormos. Dio donu el ili eternan gloron!"
	"Kaj ĉu ci ne sopiris la ĉeeston de la infanoj, kiam ĉiuj tri al ci foriris?" demandis la princino.
	"Ah, moŝta sinjorino, sango ne estas akvo. Tiame mi multfoje ploradis, sed al la infanoj mi diris nenion por ne malklarigi al ili la feliĉon. Kaj neniam mi estis sola, infanoj ne ĉesas naskiĝadi kaj tiel oni havas ĉiam ion por zorgeti. Kiam mi vidadis ilin ĉe la najbaroj elkreskadi de la lulilo kaj kaĉo, ŝajnis al mi, ke ili estas miaj propraj. Oni devas havi bonan koron al aliaj, tiam oni estas ankaŭ amata. - Ili multe estis petintaj min, ke mi alveturu Vienon; oh, mi scias, ke mi tie estus trovinta bonajn homojn kiel aliloke kaj ke mi estus tie bone kaŝita, sed ĝi estas ja granda distanco kaj maljuna homo ne taŭgas por vojaĝo, oni estus kiel vaporo super la poto. Dio povus pri mi rememori kaj ni tamen volonte lasus la ostojn en la hejma tero. - Sed, moŝta sinjorino, mi komencis ĉi tie rakontadi, kvazaŭ mi estus hejme ĉe ŝpinado; senkulpigu nian familiarecon," aldonis la avineto, fininte sian rakontadon kaj leviĝis de la seĝeto.
	"Cia rakontado, maljunulineto, estis al mi tre agrabla, ci eĉ ne scias, kiel danka mi estas al ci por ĝi," diris la princino, metinte la manon sur la ŝultron de la avineto. "Sed nun venu kun mi al matenmanĝo, mi pensas, ke la infanoj ankaŭ akiris apetiton al manĝado." Tion dirinte, ŝi elkondukis la avineton el la kabineto en la salonon, kie estis preparitaj kafo, ĉokolado kaj diversaj fremdaĵoj. - La ĉambristo atendis la signon, laŭ ordono de la princino li tuj kuris por venigi la komteson kaj la infanojn post kelkaj momentoj ĉio rapide alkuris, la komteso petolis kiel infano kun ili. - "Rigardu, avineto, kion donis al ni fraŭlino Hortensie!" ĉiuj samtempe vokis, montrante diversajn multekostajn donacetojn. - Ho, ho, de post mia naskiĝo, mi ne vidis tion; sed ĉu vi ankaŭ bonmore dankis?"
	La infanoj jesis.
	"Sed kion diros Mancinka kiam ŝi ekvidos tion, kaj Cilka kaj Václav?" demandis la avineto.
	"Kiu estas do tiu Mancinka kaj Cilka kaj Václav?" demandis la princino, volonte volante scii finon kaj la komencon de ĉio.
	"Tion mi diros al ci, kara princino, mi scias ĝin de la infanoj," rapide diris la komteso. "Mancinka estas filino de muelisto, kaj tiu Cilka kaj Václav estas infanoj de iu gurdisto, kaj li havas ankoraŭ kvar. Barunka rakontis al mi, ke ili manĝas katojn, sciurojn kaj kornikojn, ke ili havas nenion por manĝi kaj neniujn vestojn, ke la homoj naŭzas ilin."
	"Ĉu pro tio ke ili estas malriĉaj!" demandis la princino, "aŭ ke ili manĝas katojn kaj sciurojn?"
	"Pro tio," afirmis la avineto.
	"Nu, sciuro ne estas malbona manĝaĵo, mi mem ĝin gustumis," opiniis la princino.
	"Oh, moŝta sinjorino, estas diferenco, manĝi ion pro plezuro aŭ de malsato. - La gurdisto havas donace de Dio sanan stomakon; la infanoj, kompreneble, ankaŭ multe bezonas, kaj tion ĉion li estas gajnonta per tiu muziko. Tio estas malfacila, malmulte por meti sur sin, malmulte en sin kaj la domo malplena kiel manplato."
	Dum la parolo sidiĝis la princino al la tablo, Hortensie sidigis la infanojn ĉirkaŭ si kaj la avineto devis ankaŭ alsidiĝi.
	La komteso volis enverŝi al ŝi kafon aŭ ĉokoladon, sed la avineto dankis, dirante, ke ŝi trinkas nek la kafon, nek tion alian.
	"Kaj kion ci matenmanĝas?" demandis la princino.
	"De post infaneco mi estas kutiminta matenmanĝi supon, plej ofte kiselon*), tion ni en montoj ŝatas. Kiselon kaj terpomojn al matenmanĝo, al tagmanĝo refoje terpomojn kaj kiselon, kaj al vespermanĝo la samon; en dimanĉo peceton da avenpano. Tio estas nutraĵo de malriĉa popolo en montoj Krkonose dum tuta jaro kaj oni dankas Dion, se oni ne sentas mankon de tio, sed ofte okazas, ke oni havas eĉ ne branon por manĝi. En la pli ebenaj regionoj ĉiu havas jam iom da pizo, da pli blanka faruno, da brasiko kaj aliajn aĵojn, ankaŭ pecon da viando de tempo al tempo; tiuj vivas jam abunde. Sed la manĝaĵojn de grandsinjoroj ne devas simpla homo kutimi, tiam li baldaŭ ektroviĝus en mizero. Ankaŭ malmulte da forto donus al li tiuj frandaĵoj."
	"Oh ci eraras, maljunulineto, tiaj manĝaĵoj estas tre fortodonaj; kaj se tiuj homoj povus havi ĉiutage pecon da viando kaj bonan trinkaĵon, mi pensas, ke ĝi donus al ili pli multe da forto, ol ĉiuj manĝaĵoj, kiujn ili dum la tuta tago formanĝas," diris la princino.
	"Nu, ni vidu, oni ĉiam ellernas ion novan; mi ĉiam pensis, ke la grandaj sinjoroj estas pro tio tiel palaj kaj multfoje ankaŭ malgrasaj, ĉar ili manĝas tiajn frandaĵojn, kiuj donas neniun forton."
	La princino ekridetis, diris nenion, sed ŝi disponigis al la avineto malgrandan pokaleton plenigitan per dolĉa vino, dirante: "Trinku, maljunulineto, tio utilos al cia stomako."
	La avineto levinte la pokaleton, diris: "Je sano de la moŝta sinjorino," kaj trinkis iomete; ankaŭ ŝi akceptis pecon da bakaĵo, por ne ofendi la gastamecon.
	"Kio estas en tiuj konkoj, kiujn manĝas la sinjorino princino?" demandis mallaŭte Jan Hortension.
	"Ĝi estas maraj bestetoj kaj ili nomiĝas ostroj," diris laŭte la komteso.
	"Tion Cilka ne manĝus," opiniis Jan.
	"Diversaj manĝaĵoj kaj gustoj estas en la mondo, kara Jan," respondis la fraŭlino.
*) speciala supo farita el fermentita pasato. (R. de la tr.)
	Dum tiu parolo, Barunka, sidanta apud la avineto, ŝovis al ŝi ion en la pendpoŝon kaj flustris: "Kaŝu tion, avineto, ĝi estas mono; la fraŭlino donis ĝin al mi por la infanoj de Kudrna kaj mi povus eble perdi ĝin."
	Sed la sinjorino princino ekaŭdis, kion Barunka flustris, ŝia okulo fiksiĝis kun neeldirebla ĝojo sur ĉarma vizaĝo de la komteso.
	La avineto ne povis sian ĝojon kaŝi en la koro, per kortuŝita voĉo ŝi diris: "Dio repagu tion al vi, moŝta fraŭlino."
	La fraŭlino ekruĝiĝis kaj ekminacis je Barunka per fingro; nun siavice Barunka ekruĝiĝis.
	"Kiom da ĝojoj estos!" diria la avineto; nun ili povos aĉeti al si vestojn!"
	"Kaj ni aldonos ion al tio, por ke ili ankaŭ alimaniere povu al si helpi," opiniis la princino.
	"Vi farus bonan akton, moŝta sinjorino, se vi helpus al tiuj homoj, sed ne per almozo," diris la avineto.
	"Kaj kiel do?" demandis la princino.
	"Tiel, ke Kudrna havu dum tempo de sia bona konduto garantiitan laboron, kaj mi pensas, ke ĝi estus ĉe li konstanta, ĉar li estas honesta kaj klopodema. Dio repagu al Vi por ĉio; sed almozo, moŝta sinjorino, helpas al tiaj homoj nur por tempo. Oni aĉetos tion kaj ion alian, kelkfoje eĉ senbezonan objekton, se estas mono en la manoj, kaj kiam oni tion formanĝas kaj disŝiras, oni denove estas en mizero, kaj ne kuraĝas veni la duan fojon. Sed se li havas ĉiutage sian difinitan salajron jen estas helpite al li kaj al la moŝta sinjorino ankaŭ, ĉar ŝi akiras laboreman laboriston aŭ fidelan serviston, kaj krom tio faras la moŝta sinjorino bonan faron."
	"Ci estas prava, maljunulineto; sed kian okupon mi donos al li, al la muzikanto?"
	"Ah, moŝta sinjorino, tion oni facile trovos. Mi scias, ke li ŝatus esti gardisto aŭ administranto de garbejoj. Kaj kiam li iradus
sur la kampoj, li povus kunporti la gurdon; sen tio li irante sur kampoj, ludas dumvoje al si, por, kiel li diras, distriĝi... Li estas gaja ŝerculo," aldonis la avineto kun ekrideto.
	"Do ni zorgos pri li," diris la princino.
	"Ci mia kara, amata princino!" ekvokis la komteso kaj leviĝis, por kisi al la princino la belegan manon.
	"Nur ĉe bonaj homoj staras anĝeloj!" diris la avineto; ekrigardinte la princinon kaj ŝian adoptitan filinon.
	La princino por momento eksilentis, poste ŝi mallaŭte parolis: "Ke ŝin Dio donis al mi, por tio mi neniam ĉesos danki lin," kaj pli laŭte ŝi aldonis: "Tian amikon, kiu dirus al mi ĉiam la veron tiel senartifike kaj sincere, kiel ci, maljunulineto, mi dezirus havi."
	"Ho, moŝta sinjorino, se vi volos, vi trovos lin.	Amikon oni pli facile trovas ol konservas."
	"Ci do pensas, ke mi ne scius lin ŝati?"
	"Kial mi pensus tion pri la moŝta sinjorino? Ĝenerale okazas tiel. Iufoje estadas agrabla, sincera interparolo, sed spontane ĝi ŝajnas maloportuna - kaj la amikeco forpasas."
	"Refoje ci estas prava. Sed de hodiaŭ ci havas la rajton, kiam ajn veni al mi kaj diri al mi kion ajn, mi ĉiam volonte aŭskultos ĝin, kaj se ci venos kun peto kaj se ĝi estos nur iom al mi ebla, estu certa, ke mi plenumos ĝin."
	Tiel diris la princino, leviĝinte de la tablo. La avineto volis al ŝi kisi la manon, sed ŝi kliniĝis, kisis la avineton sur la vangojn kaj ne permesis, ke ŝi kisu al ŝi la manon.	La infanoj kolektis siajn belajn donacetojn, sed ili eĉ ne volis foriri de la kara komteso.
	"Venu ankaŭ al ni, moŝta fraŭlino!" ekvokas la avineto, prenante de ŝi Adelka'n el la manoj.
	"Venu, venu, fraŭlino Hortensie!" petis la infanoj; "ni ree kolektos por vi fragojn."
	"Mi venos certe," ekridetis la fraŭlino.
	"Ni dankas por ĉio, moŝta sinjorino, kaj Dio estu kun vi ĉi tie!" adiaŭis la avineto.
	"Adiaŭ!" respondis la princino, kaj la fraŭlino iris kun ili trans la sojlon.
	La ĉambristo, venante por forporti la manĝilaron, nazgrimacis kaj pensis: "Stranga kaprico de tia sinjorino, amuziĝi kun vulgara avino."
	Sed la princino ataris ĉe la fenestro kaj postrigardis la forirantojn, ĝis kiam estis videblaj la blankaj vestoj de la knabinoj kaj la blanka «kolombineto» de la avineto, ekaperantaj inter verdaĵo. Poste forirante en la kabineton, ŝi flustris al si: "Feliĉa ĝi estas virino!"
VIII.
	Sur sinjora herbejo da floroj abundkolore, en mezo de la herbejo limo, sur la limo da timianeto kvazaŭ sternite. En la timianeto, kvazaŭ sur kuseneto, sidas Adélka. Ŝi observas la malgrandan kokcinelon, kiu tien kaj reen kuras sur ŝia antaŭtuketo; de sur la antaŭtuketo sur la kruretojn, de sur la krureto sur verdan boteton. "Ne forkuru, malgranda, restu ĉe mi, mi ja nenion faros al ci," diras la knabineto al la kokcinelo, prenante ĝin inter la fingrojn kaj remetante ĝin sur siajn genuetojn.
	Ne malproksime de Adélka sidas kaŭre ĉe formikejo Jan kaj Vilém. Ili observas la svarmadon de formikoj ĉirkaŭ si.
	"Rigardu, Vilém, kiel ili kuras, kaj vidu, tiu ĉi formiko perdis la oveton, kaj jen, la alia ĝin prenis kaj kuras kun ĝi en la formikejon."
	"Atendu, mi havas pecon da pano en la poŝo, mi donos al ili paneron por vidi, kion ili faros poste." Li prenis el la poŝo la panon kaj peceton da ĝi li metis sur la vojon. "Rigardu, rigardu, kiel ili amasiĝas ĉirkaŭ ĝi kaj pensas, kiel ĝi kredeble tiel subite	aperis ĉi tie. Kaj jen, rigardu, kio plu! ili ŝovas tiun peceton pluen kaj pluen. Ĉu vi vidas, kiel ili kunkuras de ĉiuj flankoj? Sed kiel nur la aliaj scias, ke io estas ĉi tie?"
	En tiu momento ili estis interrompitaj el sia observado per klara voĉo, kiu demandis: "Kion vi faras ĉi tie?"	
	Ĝi estis la komteso Hortensie, kiu alrajdis sur blanka ĉevaleto preskaŭ ĝis ili, ne estinte de ili aŭdita.
	"Mi havas kokcinelon!" diris Adélka, montrante la fermitan pugnon al la komteso, kiu estis desaltinta de la ĉevalo kaj alpaŝinta al ŝi.
	"Montru ĝin al mi!"
	Adélka malfermis la maneton, sed tiu estis malplena. "Oh! ĝi forkuris!" nubiĝis la knabineto.
	"Atendu, ĝi ne forkuris ankoraŭ, sed ĝi volas," diris la fraŭlino kaj zorge prenis la kokcinelon de sur la nuda braketo de la knabino. "Kaj kion ci faros kun ĝi?" ŝi demandis plue Adélka'n.
	"Mi lasos ĝin forflugi. Atendu, kiel ĝi flugos, rigardu!" Adélka metis la kokcinelon sur la manplaton, suprenlevis la manon, dirante: "Flugis al Dio kokcineleto, flugis al Dio, jen kia fakto -"
	"Disverŝis tie poton da lakto!" pludiris Vilém, frapinte delikate la manon de Adélka.
	"Atendu, kial ci puŝhelpis ĝin?" koleris Adélka.
	"Ke ĝi pli frue forflugu," ridis la knabo kaj turninte sin al Hortensie, li prenis ŝin je la mano, parolante: "Venu, fraŭlino Hortensie, venu rigardi, mi donis al formikoj peceton da pano kaj kiom multe da ili estas sur ĝi!" li aldonis kun gesto de granda mirado.
	La komteso metis la manon en poŝeton de sia nigra velura jaketo, eltiris pecon da sukero kaj donis ĝin al Vilém, dirante. "Jen, metu ĝin al ili en herbon kaj vi post momento vidos, kiom da ili interpuŝiĝos sur ĝi. Ili amas dolĉaĵojn."
	Vilém obeis, kaj kiam li vidis, ke en mallonga tempo alkuras la formikoj de ĉiuj flankoj, mordetas la sukeron kaj ke ili forportas erojn kiel punktoj malgrandajn en la formikejon, sian domon, ĝi ŝajnis al li absurda kaj li demandis la komteson: "Sed diru al mi, fraŭlino, kiel tion la formiketoj scias, ke estas io bona ĉi tie kaj kion iIi faras kun la ovetoj, ke ili senĉese elportas kaj reportas ilin?"
	"Tio estas iliaj infanetoj kaj tiuj, ilin portantaj, estas iliaj infanistinoj kaj vartistinoj. Kiam la suno lumas kaj estas varma tago, ili elportas ilin el la mallumaj kameretoj sunloken, por ke ili travarmiĝu kaj pli prospere kresku," instruetis la komteso. 
	"Kaj kie estas iliaj panjoj?" demandis Adélka.
	"Ili estas en la dometo, sidas kaj metas ovetojn, por ker formiketoj ne elmortu. Kaj la paĉjoj paŝas ĉirkaŭ ili, rakontas al ili diversaĵojn kaj ĝojigas ilin, ke ili ne enuu; la ceteraj formikoj, kiujn vi vidas ĉi tie, estas laborformikoj."
	"Kaj kion ili laboras?" demandis Jan.
	"Ili alportas la nutraĵon, konstruas kaj riparas la dometon, zorgas pri larvoj, la kreskantaj infanetoj kaj purigas la domon; kiam mortis iu formiko, ili forportas ĝin; ili atentas, ke la malamikoj ilin ne surfalu kaj kiam ĝi okazas, ili defendas kontraŭ ili sian komunan civiton. Ĉion ĉi devas fari la laborformikoj."
	"Kaj kiel ili komprenas sin reciproke, ne sciante paroli?" miris la infanoj.
	"Kvankam ili ne scipovas tian lingvon, kiel la pli inteligentaj kreaĵoj aŭ la homoj mem, tamen ili komprenas unu la alian. Vi vidis, kiel la unua, kiu trovis la sukeron tuj kuris komuniki tion al la ceteraj kaj kiel ili kunkuradis; vi vidas, kiel unu kun alia haltas, tuŝas sin per la antenoj, kvazaŭ ili dumokupe volus interparoli, kaj tie kaj aliloke staras grupeto da ili, ĉu oni scias, pri kio konsiliĝante."
	"Kaj ĉu ili havas en tiuj amasetoj ankaŭ ĉambrojn kaj kuirejon?" demandis Adélka.
	"Kuirejon ili ne bezonas, ĉar ili ne kuiras, sed ili havas en la amasetoj kameretojn por la infanetoj kaj panjoj, ĉambregojn por la laborformikoj; la domon ili havas dividita je kelke da etaĝoj kaj interne koridorojn el unu etaĝo en la alian."
	"Sed kiamaniere ili ĝin konstruas, ke ĝi ne disŝutiĝas?" demandis denove la infanoj.
	"Ili konstruas ja firme kaj se pli forta potenco ne malbonigas tion al ili, tiam la konstruaĵo facile ne ruiniĝas. Murojn ili faras kaj ĉevronojn kaj ĉion el etaj ligneroj, trunketoj, abiaj pingloj, sekaj folietoj, herbo kaj argilo, kiun ili rondformas je malgrandaj globetoj kaj se ĝi estas seka, ili malseketigas ĝin en la buŝo per salivo, traknedas kaj aplikas ĝin sammaniere kiel masonistoj la brikojn. Ili plejvolas konstrui ĉe pluveto kiam la tero estas malseketa."
	"Sed kiu do instruis tion al la bestetoj?" demandis Vilém.
	"Jam Dio donis al bestetoj tian naturan instinkton, ke ili scias jam de junaĝo kiel sin nutri, ke ili scias, kio estas por ilia saviĝo bezona, ankaŭ iuj bestetoj havigas por si la bezonaĵojn kaj aranĝas la loĝejojn per tiaj artifikoj kaj sprito, ke ĝi preskaŭ similas homan intelekton. Kiam vi vizitados la lernejon kaj komprenos la librojn, vi sciiĝos multon pri bestetoj kaj ties vivmaniero, same kiel mi tion sciiĝis," finis la komteso.
	Dum tia parolo venis la avineto kun Barunka, portante plenajn antaŭtukojn da floroj kaj plenbrakojn da spicoj, kiujn ili ŝirkolektis sur la herbejo. La infanoj tuj rakontis al la avineto, kion estis rakontinta al ili la komteso pri formikoj; sed tiu demandis la avineton, por kio ŝi portas ĉiujn ĉi spicojn.
	"Oh, moŝta fraŭlino, ĝi estas kumino kaj iom da kariofilo. La kuminon oni sekigas kaj la semojn oni aldonas hejme en la manĝaĵojn kaj panon, la trunketojn en la banakvon por infanoj; la kariofilo plenefike servas, se iun doloras en la gorĝo; oni gargaras per ĝi. La najbaraj homoj scias, ke mi ĉiam havas iom da tiu spico kaj sekve ili sendas por ĝi. Estas bone havi tian medikamenton en la domo; eĉ se oni ne bezonas ĝin por si mem, ĝi taŭgas por aliaj."
	"Kaj ĉu ne estas apoteko ĉi tie en la urbeto?" demandis la komteso.
	"En la urbeto ne, sed unu horon da vojo de tie. Sed kiom ĉio ĉi helpas, eĉ se ĝi vere estas en la urbeto; la latina kuirejo estas kara - kaj kial ni kare aĉetus tion, kion ni mem scipovas kuiri?"
	"Do la kuracisto skribas al vi recepton kaj diras, kiel vi tion kuiru?"
	"Oh, neniel, moŝta fraŭlino, kien oni venus, se oni ĉe ĉiu malgranda malsaneto havus kuraciston. Li loĝas distance de unu horo, duontagon ĝi daŭras, antaŭ kiam oni ĝisatendas lin; dume oni povus iaf'oje morti se ne estus hejma helpo. Kaj kiam li venis, kiom da ĉio devas esti : tuj diversaj medikamentoj, plastroj kaj hirudoj kaj tio kaj alia, ke oni fine perdas la kapon kaj la malsanulo nur kapitale malsaniĝas : Mi, moŝta fraůlino, neniom kredas ilin kaj se io mankas al mi, aŭ al la infanoj, sufiĉas por tio mia spicaĵo. Sed tamen mi diras al la homoj, se ili malsaniĝas: "Venigu la kuraciston?" Sed, se Dio sendas gravan malsanon, ne utilas al la kuracistoj ilia scienco kaj ili lasas tion al la naturo, ke ĝi mem al si helpu. . . Tamen Dio restas la plej bona kuracisto; se oni vivu, oni resaniĝas ankaŭ sen kuracisto, se oni mortu ne helpas eĉ la tuta apoteko."
	"Kaj vi portas en la antaŭtuko nur spicaĵon?" demandis la komteso.
	"Oh ne, fraŭlino Hortensie," rapide respondis Barunka; "en la antaŭtukoj ni portas florojn por kronoj. Morgaŭ estas festo de Dia Korpo kaj mi kun Manĉinka estos mirtokronaj knabinetoj."
	"Kaj mi ankaŭ, mi iros kun Héla," aldonis Adelka. "Kaj ni estos kandelportantoj!" ekkriis la knaboj.
	"Kiu estas tiu Héla?" demandis la komteso.
	"Héla estas filino de sinjorino baptanino el la urbo, el tiu granda domo, sur kiu estas leono," respondis Adelka.
	"El la gastejo, ci devas diri," instruetis la avineto la infaneton.
	"Ĉu ci ankaŭ partoprenos la procesion?" demandis Barunka la komteson.
	"Certe, mi iros!" afirmis tiu ĉi kaj sidiĝinte en la herbon, helpis al Barunka kaj al la avineto ordigi la florojn.
	"Ci, fraŭlino, ĉu ci neniam estis mirtokrona knabineto ĉe festo de Dia Korpo?" demandis Barunka.
	"Neniam; sed kiam mi ankoraŭ estis en Florenco, mi estis unufoje mirtokrona knabino ĉe festo de Madono; mi portis la rozan kronon de la Madono."
	"Kiu estas tiu Madono?" demandis refoje Barunka.
	"En Italujo oni nomas Marion Virgulinon Madono," respondis la komteso.
	"La moŝta fraŭlino devenas el Italujo? Tio estas tie, kie estas niaj soldatoj?" demandis la avineto.
	"Jes, sed en tiu urbo, el kiu mi devenas - en Florenco - ili ne estas. Sed tie oni plektas el rizpajlo la belajn ĉapelojn kiujn vi havas. Tie kreskas sur kampoj rizo kaj majzo, sur deklivoj dolĉfruktaj kaŝtanarboj kaj olivujoj, tie estas cipresaj kaj laŭraj arbaretoj, belaj floroj, sennuba, lazura firmamento."
	"Aĥ, mi scias jam!" interrompis ŝian parolon Barunka; "ĝi estas tiu urbo, kiun ci havas pentrita en cia kabineto, ĉu ne fraŭlino? En mezo estas larĝa rivero kaj super la rivero terase leviĝas la urbo. Aĥ, avineto, tie estas belaj domoj kaj preĝejoj! Sur la dua bordo estas nur ĝardenoj kaj dometoj. Ĉe unu dometo ludas knabineto kaj apud ŝi sidas maljuna sinjorino -- tio estas fraŭlino Hortensie kun sia edukantino. Ĉu ne vere, fraŭlino, ci rakontis tion al ni, kiam ni estis en la kastelo?"
	La fraŭlino ne tuj respondis. Ŝi estis enpensiĝinta; ŝiaj manoj kuŝis senmove sur la genuoj. Nur post kelka tempo ŝi ĝemeksopiris el profunde: "Oh bella patria! 0h cara amica!" kaj ŝiaj belaj okuloj malseketiĝjs.
	"Kion ci diris, fraŭlino Hortensie?" demandis ŝin scivole Adelka, karesavide al ŝi alpremiĝante.
	Hortensie apogis sian kapon je la kapeto de la knabineto kaj ne retenadis la larmojn, kiuj defluis de sur ŝia vizaĝo sur ŝian robon.
	"La moŝtfraŭlino rememoris sian patrujon kaj siajn amikojn," diris la avineto. "Vi, infanoj, ankoraŭ ne scias, kio ĝi estas, se oni devas forlasi la lokon, kie oni elkreskis. Eĉ se oni poste bone statas, tamen oni ne povas ĝin forgesi. Vi tion ja ankaŭ foje spertos. La moŝtfraŭlino certe havas tie parencojn?"
	"Mi havas en la mondo neniujn parencojn, pri kiuj mi scius," respondis 1a komteso malĝoje. "Mia bona edukintino, la amikino Giovanna vivas en Florenco ; ŝin kaj mian patrujon mi ofte eksopiras. Sed la princino, mia bona patrino, promesis al mi, ke mi baldaŭ vizitos tiun lokon."
	"Kaj kiel vin trovis, moŝtfraŭlino, la princino tiom malproksime?" demandis la avineto. 
	"La sinjorino princino konis bone mian patrinon, ili estis amikinoj. Mia patro estis en la batalo ĉe Leipzig grave vundita kaj reveninte en sian vilaon en Florenco, li mortis pro tiu vundo post kelke da jaroj. Giovanna ofte rakontadis tion al mi. La patrino tre afliktiĝis pro tio kaj mortis ankaŭ. Min, etan orfinon ili restigis tie. Kiam la sinjorino princino sciiĝis pri tio, ŝi elveturis tien kaj ŝi estus min kunpreninta, se Giovanna ne estus aminta min kiel patrino. Ŝi lasis min ĉe ŝi. La kastelon kun ĉio kio en ĝi, ŝi konhdis al ŝi; ŝi min edukis kaj pri ĉio instruis. Kiam mi elkreskis, prenis min la sinjorino princino al si. Oĥ, mi ŝin tre amas, samgrade kiel mi amus mian panjon!"
	"Ankaŭ vin amas ja la sinjorino princino ne alie, ol kiel sian propran filineton," diris la avineto. "Mi tion bone vidis, kiam mi estis en la kastelo kaj tio tre plaĉis al mi ĉe tiu sinjorino. Jes, por ke mi ne forgesu diri ion al la moŝtfraŭlino pri la familio de Kudrna. Kiam Barunka transdonis al ili la monon de vi, ili preskaŭ pro ĝojo saltadis al plafono; sed kiam la patro ricevis la oficon de gardisto de sinjoraj kampoj kaj estis por li destinitaj duoblaj nutraĵkvantoj, estis tia mirado kaj ĝojo, ke oni ne povas tion eldiri. Ĝis morto ili ne ĉesos preĝi por la sinjorino princino kaj la moŝtfraŭlino."
	"Nur al ci ili estu dankaj, avineto, al cia bona vorto," respondis la fraŭlino.
	"Oĥ, moŝtfraŭlino, kion ĉio helpus, se la bona vorto ne estus falinta sur bonan teron, ne rezultus el ĝi beno!" diris la avineto.
	La florbukedoj estie ordigitaj, la avineto kun la infanoj ekiris al 1a hejmo:
	"Kaj mi iros kun vi ĝis la disvojo," diris la fraŭlino, preninte je brido la ĉevaleton, kiu ĝis nun sin paŝtetadis. "Se vi volas, knaboj, mi sidigos ĉiun el vi por peco da vojo sur la ĉevalon?"
	La knaboj eksaltis de ĝojo kaj Jan estis en momento sur la dorso de la ĉevalo.
	"Oĥ, li estas moŝteto opiniis la avineto, vidante, kiom kuraĝe Jan kondutas. Vilém ŝajnigis ankaŭ sentimecon, sed li ruĝiĝis ĝis la oreloj, kiam lin la fraŭlino surseligis kaj nur kiam Jan ridis lin, li kuraĝigis sin. Ankaŭ la malgrandan Adelka'n sidigis la komteso sur la ĉevaleton, sed ŝi iris apud ŝi kaj subtenis ŝin; la knabineto havis ĝojon, sed la knaboj ridis ŝin, ke ŝi sidas supre kiel kokineto, kiel simieto kaj kiu scias, kiel ili krivokis al ŝi; ke fine la avineto devis tion al ili malpermesi.
	Sur la disvojo sursaltis nun la komteso mem sian blankan ĉevaleton, lasis subenfali la bluan jupon trans la piedingojn, fiksis al si la nigran ĉapeleton, faris ankoraŭ unufoje per vipeto signon al la infanoj kaj kiam ekaŭdis la ĉevaleto laŭtan ordonon: "Avanti!" ĝi suprenflugis kun ŝi tra la aleo kiel hirundo. Kaj la avineto kun la infanoj malgrandpaŝe iris al Staré Bělidlo.
	La sekvantan tagon estis belega vetero, la firmamento kvazaŭ elbalaita. Antaŭ la domo staras kaleŝo, en la kaleŝo staras Jan kaj Vilém en blankaj pantalonetoj, ruĝaj kamizoletoj, florkronojn sur la manoj. Sinjoro Proŝek ĉirkaŭiradas la belajn ĉevalojn, manfrapetas iliajn brilajn femurojn, fingrokombas la abundan kolhararon kaj observas per ekspertizista okulo iliajn korpojn kaj jungilojn. De tempo al tempo li aliras al la domo, vokante en la fenestrojn: "Ĉu vi ankoraŭ ne estas pretaj? Rapidigu vin tamen!"
	"Tuj, paĉjo, tuj!" resonas voĉoj el interne. Tiu "tuj" daŭras ankoraŭ sufiĉe longan tempon, sed fine elkuras el la domo la knabinoj, inter kiuj ankaŭ Manĉinka, post ili sinjorino Proŝková, la avineto, Bětka kaj Vorŝa.
	"Zorgu pri ĉio, dediĉu atenton al la kortbirdaro!" ordonas la avineto.
	Sultán volas karesalpremiĝi al Adélka, flaras al la florkronoj, kiujn ŝi portas en la mano, sed ŝi suprenlevas ambaŭ manojn kaj la avineto ĝin forpelas, dirante: "Ĉu ci ne vidas, malsaĝa, ke Adélka estas mirtokrona knabino!"
	"Kiel anĝeletoj ili estas," diras Bětka al Vorŝa, kiam la, knabinoj sidiĝas en la veturilon.
	Sinjoro Proŝek sidiĝas sur la kondukbenkon apud la kuĉero Václav, prenas la kondukŝnurojn en la manojn, ekŝmacas per la lango, la ĉevaloj fiere suprenĵetas la kapojn kaj la veturilo, kvazaŭ de vento forportata, forveturis al la muelejo. La hundoj ekkuris post ĝi, sed kiam la sinjoro ekminacis al ili, ili revenis, ĉagrene kuŝiĝis sur la peronon sunloken kaj fine ronkbrue ekdormis.
	"Kia belo en la urbeto!" Sur la dometoj arbobranĉoj, la tuta parterarkaĵo ĉirkaŭ la placo similas arbareton. Sur la ŝoseo kaj sur ĉiuj vojoj estas sternita verda kano. Je kvar flankoj de la placo altaroj, unu pli bela ol la alia. Meze, kie estas statuo de sankta Johano Nepomucena estas sub verdaj tilioj preparita haŭbizo ĉirkaŭ kiu staras aro da junuloj.
	,,El tio oni pafados!" montras sinjoro Prošek al la infanoj.
	"Sed mi timos!" diris zorgvoĉe Adélka.
	"Oh, kial ci timus, ĝi ekbruos nur tiom, kiom la poto falinta de breto," konsolis ŝin Mančinka.
	Tiajn falbruojn aŭdadis Adélka ofte hejme, kaj tio ŝin sekve retrankviligis.
	Antaŭ granda domo, sur kiu pendis ŝildo kun leono kaj granda vinberaro, la kaleŝo haltis. Sur la perono montriĝis baptano Stranický, demetante kun milda saluto veluran ĉapeton kun longa kvasto. La sinjorino baptanino en brokata talivesto ne malpli milde. ridetis al la venintoj kaj kiam malgranda Héla volis sin kaŝi malantaŭ ŝi, ŝi prenis ŝin je la mano, Adélka'n je la alia, starigis ilin apud si dirante: "Nu, montru kiel ĝi konvenas al vi!"
	"Kiel dunaskitoj," esprimis sian opinion la avineto. La knabinetoj ekokulumis unu je la alia, kaj poste refoje honteme mallevis la kapojn.
	Sinjoro Stranický prenis sinjoron Prošek sub la brako kaj returninte sin al la domo, invitis la ceterajn lin sekvi: "Antaŭ kiam komenciĝos la procesio, ni rakontos al ni ion ĉe glaso da vino," li aldiris gaje.
	Sinjorino Prošková iris, sed la avineto restis kun la infanoj ekstere, dirante al la sinjorinoj: "Vi havas ĉiam sufiĉe da tempo, irante kun la moŝtsinjoroj, sed mi poste ne plu penetrus tra la homoj en la preĝejon. Mi restos ĉi tie ĉe la infanoj." Ŝi daŭrigis kun ili stari sur la perono.
	Post nelonge aperis ĉe stratangulo du knaboj en ruĝaj kamizoloj, post ili refoje du kaj du, kaj Jan ekkriis: "Ili venas jam!"
	"Adélka kaj ci Helenka," admonis la avineto, "kiam vi iros procesie, atentu ankaŭ la vojon, ke vi ne falu. Ci, Barunka, observu ilin. Vi, knaboj, iru dece, por ke vi ne faru akcidenton per la lumiloj. Kaj ankaŭ preĝu ĉe altaroj en la preĝejo, ke la bona Dio ĝoju pri vi!"
	Dum tiu admono venis instruisto kun la lernejaj infanoj.
	"En nomo de Dio mi salutas vin, sinjoro instruisto; mi venigis al vi ankoraŭ iom da junularo, havu ankoraŭ pri tiuj malgrandaj paciencon!" alparolis la avineto la maljunan instruiston.
	"Estas ja bone, sinjorino avineto, mi havas ĉi tie ĉiujn specojn, grandajn, malgrandajn," ridis la instruisto, vicigante la knabojn al knaboj, la knabinojn al knabinoj.
	La avineto restis en la preĝejo ĉe 1a pordo inter maljunaj najbarinoj, la infanoj stariĝis vice ĉirkaŭ la altaro. Oni komencis sonorigi la trian fojon, la popolo amasiris en la preĝejon, la sakristiulo alportis al la kandelportantaj knaboj ekbruligitajn tripiedajn kandelojn, la malgranda sonorileto eksonis, la pastroj alpaŝis al al altaro - la meso komenciĝis. La knabinetoj interfingrigis la manojn kaj longe fikse rigardis la altaron; tamen sufiĉe satrigardinte, ili turnis la kapojn maldekstren, dekstren, kaj jen iliaj rigardoj renkontiĝis kun aminda vizaĝo de la komteso, kiu sidis supre en la oratorio. Ili devis je ŝi ekridi, ne estis alie eble. Sed malantaŭ la komteso sidis la patrino kaj la patro staris tie kaj tiu severe signis al la knabinoj, ke ili returniĝu al la altaro. Adélka ne komprenis tion, ŝi ridis ankaŭ je la paĉjo, ĝis ŝin Barunka ektiretis je la vesto kaj fiustris: "Rigardu la altaron!"
	La suprenlevado estis finita. La pastro prenis per la manoj la sanktan hostion, la popolo komencis ĥore: "Ŝafido dia Kristo estu indulga!" kaj la sonoriloj glorsone sonoris al tio. 
	Antaŭe iris la infanoj, la kandelportantoj kun brulantaj tripiedaj kandeloj, florkronitaj knabinetoj, sternante vete la florojn sur la vojo. Post ili la pastraro, la urbestraro, la honorinduloj de la tuta ĉirkaŭaĵo kaj poste la urbanoj kaj la simpla popolo; inter tiuj iris la avineto. Standardoj de diversaj gildoj brususuris super la kapoj de la homoj, parfumo de incenso miksiĝis kun freŝa odoro de verdbranĉaĵo kaj de disĵetitaj floroj, la sono de la sonoriloj eĥis en la aero. Tiuj, kiuj ne povis partopreni la procesion, stariĝis sur la peronoj kaj al la fenestroj, por almenaŭ ĝin vidi.
	Kia plezuro por la okuloj, tiu abundkolora procesio. Kiom da kostumoj! kia pompo! Jen paradvestitaj infanoj, jen multekosta ornato, jen sinjoro en moderna frako, jen honesta najbaro en kvindekjara surtuto, jen junulo en brodita kamizolo patro en surtuto longa ĝis kalkanoj. Sinjorinoj simple, sed elegante vestitaj apud aliaj ŝarĝitaj senguste per juveloj. Urbaninoj en puntaj kaj eĉ or- kaj arĝentbroditaj kufoj, kampistinoj en amelrigidaj kufoj kaj blankaj ŝultrotukoj, knabinoj kun florkronoj kaj ruĝaj kaptukoj.
	Kiel ĉiu rekonis laŭ la ŝildo, ke la domo de sinjoro Stanický estas gastejo, tiel estis la vesto de tiuj homoj elmontra insigno de ilia opinio kaj parte ankaŭ de ilia profesio. Facile estis distingebla kapitalisto kaj metiisto de oficisto, agronomo de nalgranda kampisto, kaj laŭ la kostumo estis videbla, kiu restas fidela al la malnovaj moroj kaj kiu vidas la mondon modernan kiel la avineto diradis.
	Antaŭ la altaroj penis la avineto veni ĉiam proksimen al la infanoj, ke ŝi estu helpopreta se io okazus. Sed ĉio bone finiĝis, kvankam Adélka ĉe ĉiu ekpafo skuiĝis kaj post ĉiu unua pafo ŝtopis al si la orelojn kaj fermis la okulojn.
	Post la ceremonioj prenis la avineto la infanojn kaj kondukis ilin en la gastejon, kie jam la kaleŝo atendis. Kristino ankaŭ iris el la preĝejo kaj la avineto tuj proponis al ŝi kunveturi. "La niaj restos ĉi tie ĝis posttagmeze ni havas sufiĉe da loko," ŝi aldonis.
	"Volonte mi veturus kun vi, kaj volonte mi irus ankaŭ kun la ceteraj knabinoj," respondis Kristla kaj ŝia rigardo enflugis en grupon da junuloj, kiuj staris en la tombejo, atendante la knabinojn por ilin hejmen akompani.
	Unu inter ili estis kiel abio kreskinta, havis tre belan vizaĝon kaj plaĉan eksteraĵon. Ŝajnis, ke li rigardserĉas iun kaj kiam - hazarde - renkontiĝis liaj okuloj kun tiuj de Kristla, ili ambaŭ ruĝiĝis.
	La avineto rekondukis Helenka'n al la sinjorino baptanino, kaj la sinjorino baptanino retenis tuj la infanojn kaj ankaŭ la avineton, regalante ilin per bakaĵo kaj la avineton per vino. Ĉar Kristinka ne volis eniri en la ĉambron kie sidis nur sinjoroj, alportis al ŝi la avineto glaseton da vino por gustumi en la vestiblon, sed multe pli rapida ol la avineto estis la altkreska junulo. Li englitis en la verŝĉambron, ordonis plenigi pokaleton per dolĉa likvoro kaj la unuan ektrinkon li proponis al Kristinka. La knabino hezitis, sed kiam la junulo diris preskaŭ malĝoje: "Do ci ne volas akcepti de mi honorigon?", ŝi prenis rapide la pokaleton kaj ektrinkis je lia sano.
	Nun venis la avineto kaj ili ambaŭ devis el ŝia pokaleto ektrinki. "Ci venis kvazaŭ alvokita, Míla," diris la avineto kaj ĉirkaŭ ŝia buŝo ludetis boneca ekrideto; "ĵus mi zorgis, kiun el tiuj junuloj mi petu, ke li veturu kun ni; mi timas veturi kun tiuj sovaĝaj ĉevaloj, se ne ĉeestas Jan aŭ iu prudenta. La kuĉero Václav veturas senatente. Veturu kun ni."
	"Oh, kun plezuro," diris Míla kaj turninte sin sur la kalkanumo, li kuris por pagi la likvoron.
	La infanoj adiaŭinte Héla'n, la sinjorinon baptopatrinon kaj la gepatrojn, sidiĝas en la kaleŝon, Kristla alsidiĝis al ili. Míla saltsidiĝis sur kondukbenketo apud Václav kaj ili forveturas.
	"Rigardu Míla'n, kian sinjoron li faras!" vokis la knaboj irantaj sur trotuaro, kiam la kaleŝo veturis peter ili.
	"Mi kredas, mi havas ja kaŭzon por esti fiera!" ekvokis gajvoĉe Míla kaj ĵetis la rigardon malantaŭen en la veturilon. Sed la knabo, kiu estis al Míla vokinta kaj estis lia plej bona kamarado, ĵetis la ĉapeton en la aeron, kantante: "Amo, dia amo, de kie vi venas? Sur mont' vi ne kreskas, de kamp' ne devenas."
	La cetero ne estis aŭdita en la kaleŝo, ĉar la ĉevaloj rapide trotis hejmen.
	"Sed ĉu vi tamen preĝis?" demandis la avineto la gejunularon.
"Mi preĝis, sed Vilém, mi opinias, ne preĝis," aŭdiĝis Jan.
	"Ne kredu lin, avineto, mi senĉese preĝis »Patro Nia«, sed Jan puŝetis min, ne lasis min trankvila dumvoje!" senkulpigadis sin Vilém.
	"Jeník, Jeník*) ci estas malpia knabo, nunjare mi tamen devos plendi je ci al sankta Nikolao!" severe diris la avineto, balancante kapon.
	"Kaj ci ricevos neniun donacon al festo de cia nomtago, atendu," minacis Adélka.
	"Estas vere, post kelke da tagoj ni havas feston de Johano Baptisto, vian nomtagon," rimarkigis Kristinka.
	"Kaj kian nomtagodonacon ci donos al mi?" demandis Jan kvazaŭ nenio estus okazinta.
	"Mi donos al vi pajlan garbligilon, ĉar vi estas tia petolulo," diris Kristla.
	*) Jeník estas karesa nomo por Jan (Johano). R. de trad.
	"Tion mi ne volas," nubiĝis 1a knabo kaj la infanoj ridis lin.
"Kaj kiajn donacojn ci ricevas?" demandis Barunka Kristla'n.
	"Nenion; tio estas kutimo sole de sinjoroj. Sed foje mi ricevis bondeziron de unu preceptoro, kiu estis en la kastelo ĉe la administranto. Mi ĝin ja havas ĉie tie en preĝolibro," - kaj ŝi elprenis el la preĝolibro falditan paperfolion, sur kiu estis en versoj skribita la bondeziro, ĉirkaŭpentrita de krono el rozoj kaj miozotoj pinglopike reliefigita. "Mi kaŝis tion pro tiu kroneto; tiun bondeziron mi sen tio ne komprenas."
	"Ĉu ĝi ne estas bohema?" demandas la avineto.
	"Ĝi estas bohema, sed terure saĝuma; aŭskultu, kiel ĝi komenciĝas: «Aŭskultu min, kara ĉarmulino, de Ladá) adoptitino!» - Mi petas vin, tion mi eĉ plej malmulte ne komprenas, kaj tiaspecajn diraĵojn vi havas ĝis fino. Mi ne estas adoptitino, mi havas ja danke Dion la patrinon; tiu homo havis de tiuj libroj la prudenton tute konfuzita."
	*) Diino de beleco en slava mitologio. 		R. de trad.
	"Tion ni ne devas pensi, kara knabino, li estis inteligenta homo, trairinta la lernejojn, ties scioj jam certe ne identiĝas kun la niaj. Kiam mi estis ankoraŭ en Kladsko, loĝis apud mi ankaŭ tiaspeca skribmajstro; lia mastrumantino - laŭdire tiaj skribemuloj rezignas la edziĝstaton - ofte venadis al ni kaj rakontadis pri li, kia murmurema strangulo li estas. La tutan tagon li estis enfosita en la libroj kiel talpo; se Zuzanka ne dirus al li: "Sinjoro, venu manĝi," li ne estus manĝinta la tutan tagon. Zuzanka devis ĉion rememorigi al li; se ŝi ne estus, tineoj formanĝus lin. Ĉiun tagon li dum unu horo promenis, sed li iris sola kaj sola, li ne amis la societon. Kiam li foriris, mi iafoje foriris por momento al Zuzanka, ŝi ŝatis dolĉan likvoron, kaj mi, kvankam mi ne amas alkoholaĵojn, devis fari al ŝi la plezuron kaj eltrinki pokaleton. Tiam ŝi ĉiam diradis al mi: "Nia maljuna ne devas tion scii, li trinkas nur akvon, maksimume, ke li gutas en ĝin iom da vino; al mi li ĉiam diras: "Zuzanka, akvo estas la plej sana trinkaĵo; restu ĉiam ĉe akvo, vi estos sana kaj feliĉa" - kaj mi pensas: Estas ja bone, la likvoro ankaŭ ne malutilas. Li volus, ke mi vivu kiel birdeto; manĝi kaj trinki signifis por li nenion, nur ke oni iel vivtenu sin. Li havas la stomakon plensatigita per tiuj libroj, mi dankas por tia nutraĵo!"
	Tiasence ĉiam Zuzanka parolis. Foje ŝi kondukis min ankaŭ en lian ĉambron; dumvive mi ne vidis tiom da libroj, kiom tie, ili estis amasigitaj kiel lignaro. "Nu, vidu, Madlenka," ŝi diradis ĉiam al mi, ĉion ĉi havas nia »maljuna« en la kapo; mi miras, ke li ne freneziĝis de ĉio ĉi. - Tio estas tiel: se mi ne gardus 
lin, kiel malgrandan infanon, Dio scias, kio estus el li; mi devas ĉion scipovi, li komprenas nenion, krom siajn paperfoliojn. Kaj sanktan paciencon oni devas kun li havi. Nu, iafoje mi ankaŭ ekkrias je li, kaj tiam li iras, kvazaŭ de hundo mordita, ne ekparolas, ke mi poste bedaŭras lin. Sed iam estas bezone lin riproĉi, kiam ĝi ne estas plu tolerebla; imagu Madlenka, li havis en tiu sia ĉambreto da polvo kiom sur vilaĝplaco, kaj ĉie da araneaĵoj kiom en malnova sonorilturo, kaj ĉu vi opinias, ke li permesis al mi veni tien kun brosbalailo? Ne. Tiam mi pensis: ni ja superruzos cin; lin tio ne koncernis, sed mian reputacion; ni devus honti, se iu venus al li kaj vidus tiun malordon. Mi petis unu konatan sinjoron, kun kiu li plej ofte kunvenas, ke li retenu lin, kaj dume mi ĉion ĉie lavpurigis, senpolvigis, ke ĉio estis kvazaŭ nova. Kaj vi ne kredus, Madlenka, kia homo li estas! Li eĉ ne rekonis, ke oni lavis tie, nur la trian tagon. Tiam ŝajnis al li, ke estas en la ĉambreto pli lume - kiel do ne. Tiel oni evas scii trakti tiajn strangulojn."
	Ĉiufoje, kiam mi al ŝi, aŭ ŝi al ni venis, ŝi havis kaŭzon plendi pri la »maljuna«, sed por la tuta mondo ŝi ne disiĝus de li. Foje li ankaŭ timigis ŝin. Li eliris por promeni, kaj jen li renkontas tiun sian konaton, kiu intencis vojaĝi al montaro Krkonoŝe. La konata sinjoro proponis al la nia, ke li akompanu lin, ke ili baldaŭ revenos, kaj la nia veturis kun li tiel, kiel li estis. - Zuzanka atendas, atendas, la sinjoro ne revanas; venis la nokto, li ankoraŭ ne estas ĉi tie. Ŝi alkuris al ni tute timigita, ploris kaj la tutan nokton ni ne povis ŝin trankviligi. Nur matene ŝi sciiĝis, ke li forveturis; tiam ŝi lamentis kaj insultis lin terure. La sesan tagon li revenis, kaj ŝi ĉiun tagon kuiris por li tag- kaj vespermanĝon. - Kiam li estis hejme, ŝi alkuris al ni kaj diris: "Nu, aŭskultu, la afero estas jena, kiam mi ekriproĉis lin, li diris al mi: "Nu, nu, ne kriu, mi iris promeni kaj faris halton sur Sněžká), pro tio mi ne povis tuj reveni."
	*) "Neĝmonto" la plej alta monto en Krkonoše. 	
Foje ŝi alportis al ni kelke da libretoj kaj diris, ke tion diris ŝia »maljuna«, ke ni tralegu tion. Mia mortinta edzo Jiří scipovis bone legi, do li legis, sed ni neniom komprenis el tio; ankaŭ li sciis fari versojn, sed ankaŭ tiujn ni ne komprenis, ĉio estis tro scienca. Zuzanka diris: "Nu, tio ne valoras, ke li rompu al si per tio la kapon." Sed la homoj en la urbo tre respektis lin, kaj ĉiu diradis, ke lian intelekton oni eĉ ne povas kompreni."
	"Mi estas kiel tiu Zuzanka," diris Kristla, "neniom interesas min ia scienco, kiam mi ne povas ĝin kompreni. Kiam mi aŭdas bele kanti kaj vin, avineto, rakonti, tion mi trovas pli agrabla ol iun ajn sciencaĵon. - Sed ĉu vi jam aŭdis tiun kanton, kiun faris Barla el Červená Hůra?
	"Kara knabino, mondajn kantojn mi ne plu memorfiksas, mi eĉ ne tro zorgas pri ili; tiuj tempoj, kiam mi pro kanteto kuris pecon da vojo, jam pasis, kaj nun mi kantas nur miajn piajn kantojn," diris la avineto.
	"Kia kanto ĝi estas, Kristla?" demandis Mančinka kaj Barunka.
	"Nu, atendu, mi ja instruos ĝin al vi, ĝi komenciĝas: »Kion diras la birdet' pri la knabinkoro?«"
	"Kristinka, ci kantos ĝin al mi, kiam ni venos al vi," returnis sin Míla en la veturilon.
	"Se ci volas, du fojojn. Ni rastis servute sur kastelaj kampoj, Barla ankaŭ venis kaj kiam ni estis ripozantaj sub deklivo, diras Anča Tichánková: »Barla, faru al ni kanteton!« - Barla momenton pripensadis, poste ŝi ekridetis kaj komencis kanti: »Kion diras la birdet' pri la knabinkoro? Kie regas ama sent', mankas la koloro«.
	Sed Anča preskaŭ pro tio koleris, ŝi opiniis, ke tio estas je ŝi adresita; vi scias, ke ŝi amas Tomeš'on, ke ŝi estas fianĉino. Tamen Barla, rimarkinte tion sur ŝi, momentrapide faris duan strofon por ŝin senembarasigi: »Vi mensogas ja birdet', vero ĝi ne estas, knabon ankaŭ amas mi, tamen ruĝa restas.«
	Tiu kanto tre plaĉis al ni kaj tian belan melodion ŝi prenis. La knabinoj en Žernov aŭskultados, ili ne konas ĝin ankoraŭ," diris al tio Kristla.
	Mančinka kaj Barunka kantetis la novan kanton kaj tiumomente ili veturis preter la kastelo. Antaŭ la pordego staris plej juna ĉambristo en nigra vesto, ne granda, maldiktalia juna homo, per unu mano li glatigadis sian nigran barbon, la alia mano estis per polekso alkroĉita je ora ĉeneto, kiu pendis al li sur la kolo; por ke oni vidu brilantajn ringojn sur la fingroj.
	Kiam estis la kaleŝo preter li veturanta, ekbrilis al li la okuloj kiel al virkato vidanta paseron, li ekridis amdezire je Kristla kaj mansignis. Tamen la virinoj apenaŭ sin turnis al li, kaj Míla kun malplaĉo tuŝis sian lutroĉapon.
	"Kredu, ke mi prefere volus diablon vidi, ol tiun Italon," diris Kristla. "Certe li atendas, kiam iros kelke da knabinoj solaj, ke li enflugu inter ilin kiel akcipitro."
	"Nu, foje en Zliĉ li ricevis sur dorson," komencis Václav; li venis tien al balo kaj tuj al la plej belaj knabinoj, kvazaŭ por li oni estus ilin alkondukintaj; kaj tiu knabego ne scias paroli bioheme, sed 'esky 'olka mám rád*), tion li tuj memorfiksis."
*) belajn knabinojn mi amas (korekte boheme "hezké holky mám rád"). R. de trad.	
	"Tion li ankaŭ al mi senĉese ripetas, kiam li venas al ni en la gastejon," interrompis lian parolon Kristla, "kaj se mi dekfoje sinsekve dirus al li: »Mi vin ne amas,« tamen li ne ĉesas kaj alkroĉiĝas kiel febro."
	"Nu, la knaboj laŭmodele senpolvigis lian frakon kaj se mi ne estus ĉe tio estinta, li scius ankoraŭ pli bone, kiom kara estas marcipano en Pardubice."
	"Li atentu, ke oni aliloke ne diru tion al li," diris Míla skuinte la kapon.
	La kaleŝo haltis antaŭ la gastejo. "Do, dankon por la alveturigo," dankis Kristla, donante la manon al Míla, kiu helpis ŝin deiri de la kaleŝo.
	"Ankoraŭ vorteton," retenis ŝin la avineto. "Ĉu ci ne scias, kiam iros la homoj el Žernov kaj Červená Hůra en Svatonovice?"
	"Verŝajne kiel kutime: tiuj el Červená Hůra inter festoj Ĉieliero kaj Naskiĝo de Mario kaj tiuj el Žernov je festo de Mario post Sankta Johano. Mi iros ankaŭ."
"Mi ankaŭ volas iri," opiniis la avineto.
"Nunjare mi ankaŭ iros kune," diris Barunka.
"Mi ankaŭ," aldonis Mančinka.
	La ceteraj inf'anoj diris, ke ili ankaŭ, sed Barunka ilin rifuzis, ili ne eltenus iri tri mejlojn. Dume vipofrapis Václav refoje ĉevalojn, kaj ili veturis al la muelejo, kie ili demetis Manĉinka'n kaj la avineto donis al la sinjorino patrino kelke da tuŝbenitaj por ŝi preparitaj florkronetoj.
	Kiam ili estis alveturantaj hejmen, alkuris Sultán kaj Tyrl grandsalte al ili renkonte, ne povante pro ĝojo, ke ili refoje havas la avineton hejme, eĉ retrankviliĝi. La avineto dankis al Dio, ke oni feliĉe alveturis hejmen, ŝi centfoje preferis piediri ol veturi, ĉar en tiu veturilo ŝi pensis konstante, kiam la viglegaj ĉevaloj senhalte galopis, pri kaprompiĝo.
	Bětka kun Vorša atendis sur la sojlo. "Kaj vi, Václav, kie vi havas kroneton?" demandis parolema Bětka la kuĉeron, kiam estis la avineto kun la infanoj enirinta en la ĉambron.
	"Oh, knabino, mi jam de longe forgesis kie mi ĝin lasis," ekrikanis ruze Václav, returninte la veturilon sur la ŝoseo.
	"Ne parolu kun li," diris Vorŝa tirante ŝin, "ci scias, ke li ne scias teni sian langon, eĉ ne en Festo de Dio!"
	Václav, ridante, vipis la ĉevalojn kaj tuj li malaperis. La freŝajn florkronetojn pendigis la avineto inter la fenestroj kaj sur la sanktajn bildetojn kaj la pasintjarajn ŝi ĵetis en "dian fajreton".
 
I^.
	En la ĉambro de la avineto estas kiel en ĝardeno, kien oni sin turnas, ĉie estas plene de rozoj, rezedo, paduso kaj de aliaj diversaj floroj kaj inter tio tutaj plenbrakoj da kverkfolioj. Barunka, Mančinka ligas bukedojn kaj Cilka plektas grandan kronon. Sur benko apud forno sidas Adélka kaj la knaboj kaj ĉiuj tri ripetas la bondezirojn.
	Estas antaŭvespero de festo de Sankta Johano, morgaŭa festo de la patro, glora tago en la familio. Je tiu tago invitis sinjoro Prošek ĉiujn siajn plej karajn amikojn al festeno; tio estis jam kutimo. Tial estis tia bruego en la tuta domo; Vorša lavis kaj senpolvigadis, ke eĉ ne unu polvero ie restu. Bětka brogis la kortbirdaron, la dommastrino bakis kukojn kaj la avineto inspektis jen la paston, jen la bakformon, jen la birdojn; ŝi estis ĉie necesa. Barunka petis, ke la avineto elvoku Jan'on eksteren, ke li ne lasas ilin trankvilaj kaj kiam li estis ekstere, plendis Bětka kaj Vorša, ke li kuras al ili inter la kruroj. Vilém postulis, ke la avineto lin elekzamenu, Adélka kroĉiĝis je ŝiaj jupfaldoj, petegante kukon, kaj sur la korto klukis kokinoj, signalante, ke ili volas iri en kokejon. "Pro Dio, mia reĝo, mi ja ne povas ĉiujn samtempe priservi!" plendis la kompatinda avineto. Jen vokas Vorša: "La sinjoro venas hejmen!" - Oni ŝloskaŝas la bakaĵon, la sinjorino forigas ĉion, kio devas resti ankoraŭ sekreta, kaj la avineto admonas la infanojn: "Ne elbabilu ĉion al paĉjo?" - La patro venas en la korton, la infanoj iras al li renkonte, sed kiam la patro deziras al ili bonan vesperon kaj demandas kie estas la patrino, ili embarase haltas, ne sciante kion diri, por ne malkaŝi la sekreton. Sed Adélka, favoratino de la paĉjo, iras tamen al li., kaj kiam li prenas ŝin sur la brakon, ŝi flustras al li: "Panjo kun avineto bakas kukojn, morgaŭ estos cia nomtago," - "Nu, atendu nur," interrompas ŝin la knaboj; "ci estos riproĉata, ĉar ci elperfidis tion," kaj ili forkuras por akuzi ŝin ĉe panjo. Adélka ruĝiĝas, embarase sidas sur la brako de la patro, ĝis fine ŝi ekploras. "No, ne ploru," konsolas ŝin la patro; "mi ja ankaŭ scias ke estas mia nomtago, kaj ke la patrino bakas kukojn" - Adélka deviŝas per maniketo la larmojn, sed kun timo ŝi rigardas la patrinon, kiun la knaboj alkondukas. Fine ĉio aranĝiĝas tiel, ke la knaboj sciiĝos, ke Adélka nenion elperfidis. Tamen la sekreto tiom premas ĉiujn tri, ke la patro aŭdante ne devas aŭdi kaj vidante ne devas vidi. Barunka devas konstante palpebrumi je ili ĉe vespermanĝo kaj puŝrememorigi ilin, ke i1i ne perfidiĝu, kaj Bětka mokas poste ilin kaj nomas ilin "kokpantofloj."
	Fine estas ĉio farita, preparita, ankaŭ la bonodoro de la bakitaĵo disiĝis; la servistinoj kuŝiĝis, nur pantofloj de la avineto klaketas en la domo. Ŝi enfermas la katojn, estingas per akvo la fajrerojn en la kameno kaj rememorinte, ke oni ankaŭ hejtis en la bakforno sur deklivo, ŝi eĉ ne kredas sian singardemon kaj iras tien ankoraŭ por konvinkiĝi, ĉar povus tie iu fajrereto resti.
	 Sultán kaj Tyrl sidas sur la benko; ekvidinte la avineton, ili iel mire rigardas ŝin - en tiu horo ŝi neniam estis ekstere; sed kiam ŝi karesas ilin sur la kapoj, ili flate frotiĝas je ŝi. "Nu., vi refoje atendis la ratojn, vi du? Tion mi permesas al vi, nur en la staleton, ne ekprovu eniĝi," ŝi diras al ili irante sur la deklivon. La hundoj post ŝiaj kalkanoj sekvas ŝin. Ŝi malfermas la bakfornon, zorgoplene ŝi trarastas per fajroincitilo la cindron, kaj vidante eĉ ne fajreton, ŝi refermas la bakfornon kaj reiras. Apud la kanalponteto staras alta kverko; en ĝiaj larĝaj branĉoj sidas en somero la kortbirdaro. La avineto ekrigardis supren kaj ekaŭdis en la branĉoj eksopiron, mallaŭtan; flustradon kaj pepadon. "Ili sonĝas pri io," ŝi diris kaj iris pluen. - Kio rehaltigis ŝin ĉe la ĝardeneto? Ĉu ŝi aŭskultas ĉarmajn tonojn de du najtingaloj en la ĝardena arbetaĵo? Aŭ la nekontinuan kanton de Viktorka, kiu malgaje sonas de la kluzo? Aŭ la avineto rigardas la deklivon kie flugaperas tiom da lampiroj, vivantaj steletoj? - Sub la deklivo super herbejo flugpendas malpezaj konstante transformiĝantaj; vaporoj. Tio ne estas nebuloj, rakontas la popolo, kaj ĉu eble la avineto ankaŭ tion kredas, ke en tiuj diafanaj arĝentogrizaj vualoj estas vualitaj niksinoj, kaj ĉu ŝi rigardas ilian sovaĝan dancon ĉe lunlumo? - Ne, nek tion, nek la alian; la avineto rigardas la herbejon, kiu etendiĝas al la muelejo. Tie enkuris de la gastejo trans la kanaleton sur la herbejon virina staturo, vualita per blanka talituko. Senmove ĝi staras, aŭskultas kiel kapreolino, kiu elkuris el arbara kaŝejo sur vastan ebenaĵon por sin paŝti. Ĝi nenion aŭdas krom longtirataj tonoj de najtingalo, malklara klakbruado de la muelejo kaj murmurado de ondoj sub malhelfoliaj alnoj. Ĝi vindas la blankan talitukon ĉirkaŭ la dekstra mano kaj per tiu ĝi ŝiras florojn, naŭ diversajn florojn. Havante la bukedon preta, ĝi kliniĝas ankoraŭ, lavas sin per freŝa roso, kaj rigardante nek maldekstren nek dekstren, ĝi rapidas returnen al la gastejo.
	"Kristla ĝi estas! ŝi faros florkronon de sankta Johano; mi bone konjektis, ke ŝi amas tiun knabon," parolis al si la avineto, ne deturnante siajn okulojn de la knabino. Ŝi ne vidis ŝin plu, kaj ankoraŭ ŝi staris meditante. Ŝia animo fordonadis sin al rememoroj! Ŝi vidis antaŭ si herbejon, ŝi vidis submontaran vilaĝeton, super si radiantan lunon kaj stelojn - ĝi estis la sama luno kaj steloj, eterne bela kaj ne maljuniĝanta - sed ŝi estis tiam juna, freŝa knabino; kiam ŝi en nokto de sankta Johano ŝiris naŭ diversajn florojn por kroneto de destino. Kvazaŭ tio ĵus estus okazanta, tiom resentis la avineto timon, kiun ŝi tiam havis, ke neniu renkontu ŝin kaj interrompu ŝiajn sorĉojn. Ŝi revidas sin en sia ĉambrto, vidas sur la lito la florkolorajn kusenojn sub kiujn ŝi metas la plektitan florkroneton. Ŝi rememoras, kiom arde ŝi preĝis, ke Dio donu al ŝi sonĝon, en kiu aperus tiu, kiun ŝia animo favoras. La fido, kiun ŝi havis al la kroneto de destino ne trompis ŝin, ŝi vidis en sonĝo altkreskan viron, de klara rigardo, sincera aspekto - tiun, kiun, laŭ ŝi, neniu en la mondo egalis. La avineto ridetas pri tiu infana avideco, kun kiu ŝi rapidis antaŭ la suneliro en la ĝardenon al pomarbo, por ĵeti la kroneton trans sian kapon kaj la pirarbon, por ankoraŭ sciiĝi, ĉu ŝi baldaŭ aŭ post longa tempo revidos sian Jiří. Ŝi memoras, ke la eliranta suno trovis ŝin plorantan en la ĝardeno tial, ke la florkroneto terenfalis malproksime post la pomarbo kaj sekve ne estis espero, ke ŝi baldaŭ renkontiĝos kun Jiří. - La avineto staras longan tempon enpensiĝinta, senscie ŝi interfingrigas la manojn, ŝiaj mildaj, fidoplenaj okuloj sin turnas supren al la radiantaj steloj kaj el la buŝo eliĝas mallaŭte demando: "Kiam ni, Jiří, revidos nin?" - Jen la venteto ekkaresas delikate la palan vizaĝon de la maljunulineto, kvazaŭ ŝin kisus la spirito de la mortinto, ŝi ektremas kaj du larmoj falas sur la kunigitajn manojn. Post momento ŝi eniras senbrue en la domon.
	La infanoj elrigardis el la fenestroj, atendante alveturon de la gepatroj; tiuj estis en la urbeto en preĝejo. La patro lasis tiun tagon servi meson kaj la avineto lasis tiun tagon preĝi por ĉiuj Johanoj de sia familio, komencante de kelke da generacioj. Bela florkrono, bondeziroj, donacoj - ĉio kuŝis preparita sur la tablo; Barunka ekzamenis tiun kaj la alian, sed pro rapideco oni ellasis ĉi tie kaj tie vorteton kaj devis rekomenci. La avineto havis plenajn manojn da laboro, tamen ĉiumomente ŝi malfermis la pordon kaj admoninte: "Estu trankvilaj kaj ne petolu!" ŝi reforiris.
	Ĵus foriris la avineto en la ĝardeneton por tranĉi freŝan petroselon, jen kuras Kristla sur la deklivo, portante ion vualitan en tuko. "Bonan matenon mi deziras, avineto!" ŝi salutas, kun tiom ĝoja, radianta vizaĝo, ke la avineto mire ekrigardis ŝin.
	"Ci, knabino, aspektas, kvazaŭ ci estus sur rozoj dorminta," diras al ŝi la avineto, ridetante.
	"Vi divenis, avineto, miaj kapkusenoj estas kovritaj de floroj," respondis Kristla.
	"Ci, ŝerculino, ne volas kompreni, sed okazu tio, aŭ io alia, nur se ĝi estos bona: ĉu ne, knabino?"
	"Jes, jes, avineto," afirmis Kristla, sed diveninte la sencon de ŝiaj vortoj, ŝi ekruĝiĝis iomete.
"Kion ci portas?"
	"Mi alportas al Jeník nomtagdonacon: ĉiam plaĉas al li niaj kolomboj, mi do alportis al li paron da junaj, li eduku ilin!"		
	"Sed kial ci faris al ci tian malutilon, ĝi ja ne bezonis esti," opiniis la avineto.
	"Kun plezuro mi faris tion, avineto; mi amas la infanojn, kaj al la infanoj faras refoje ĝojon tiaj aĵoj, do ni lasu ilin al ili. Sed ĉiel ŝajnas al mi, ke mi ne rakontis al vi, kio olrazis ĉe ni en hieraŭa nokto?"
	"Hieraŭ estis ĉe ni kiel sur ponto en Praha, ne estis eble eĉ iom diskuti, sed mi scias, ke ci volis al mi rakonti ion pri tiu Italo. Rakontu do, sed ci devas preni el ĉiu verso unu vorton, mi atendas la niajn el la preĝejo kaj la gastoj estos ĉi tie en momento," admonis la avineto Kristla'n.
	"Do pripensu; tiu vagabondo, la Italo venadis al ni ĉiutage por trinki bieron, - tio estus nenio malbona, la gastejo estas por ĉiu homo, - sed ne, ke li kiel orda homo sidu ĉe la tablo, li ŝovadis la nazon en ĉiujn angulojn de nia domo, eĉ en la bovinejon li enrampis, mallonge, kien mi turniĝis, tien li postsekvis min. La paĉjo nubiĝis pro tio, sed vi konas lin, li estas bona homo, li faras eĉ ne al kokideto malbonon kaj ankaŭ nevolonte li forpuŝas la gastojn, precipe tiujn el la kastelo. Li do lasis la aferon al mi; mi kelkafoje malĝentile lin forrifuzis, sed li akceptis tion kvazaŭ plej belan parolon, kaj mi scias, ke li komprenas boheme, kvankam paroli li ne scipovas. Senĉese li havis en la buŝo: "'esky 'olka mám rád," la manojn li antaŭ mi interfingrigadis kaj eĉ genufleksis antaŭ mi.
"Oh, kia ruzulo," diris la avineto.
	"Tio, estas tiel, avineto, tiuj sinjoroj havas ĉiam tiom da paroloj, ke vin la oreloj doloras; kien oni venus, se oni kredus ĉion al ili, tiaj paroloj eĉ ne momenton restas en mia kapo. Sed tiu Italo kolerigis min. Antaŭhieraŭ ni rastis sur la herbejo, jen hazarde venis Míla - (la avineto ekridis tiun hazardon) - ni parolis pri ĉio ajn kaj mi diris al li ankaŭ, kiom nin tiu Italo ĝenas. - »Nu, lasu tion nur, mi ja aranĝos tion, ke li ne plu al vi venu.« - »Sed ke vi ne kolerigu la paĉjon,« mi diras, ĉar mi konas la knabojn el Žernov, ili estas rafinitaj. - Vespere venis la Italo refoje; sed post mallonga tempo venis la knaboj, ili estis kvar, inter ili Míla kaj lia kamarado Tomeš - vi konas Tomeš'on, ne? Gaja knabo, li edziĝos je Anča Tichánková, mia kamaradino. Mi ĝojis kiam ili venis, kvazaŭ se iu aĉetus al mi novan robon. Volonte mi kuras al enverŝa tablo kaj kun ĉiu mi trinkis. La Italo tre nubiĝis; kun li mi neniam trinkas, diablo lin kredu, li povus ion enmiksi en la bieron. La knaboj sidiĝis al tablo kaj kornencis ludi kartojn, sed nur ŝajne, ĉe tio ili konstante griacis je la Italo. Vítek diras: »Rigardu lin, li sidas kiel strigo en vermiĉeloj!« Kaj Tomeš daŭrigas: »Mi konstante observas, ĉu li jam baldaŭ pro kolero formordos al si la nazon. Granda laboro tio ne estus, sen tio ĝi pendas al li ĝis la mentono!« - Tielsence oni daŭrigis; la Italo ŝanĝis pro kolero ĉiujn kolorojn, sed eĉ ne vorton li elpuŝis. Fine tamen li ĵetis monon sur la tablon, lasis la bieron kaj sen saluto li foriris. Mi faris post li signon de kruco, sed la knaboj parolis: »Se li povus nin trapiki per rigardo, ni estus senvivaj.« Kiam li foriris, mi revenis al mia laboro, vi scias, la patrino malsanas kaj mi devas ĉion malf'ermi kaj ankaŭ fermi. La knaboj ankaŭ foriris. - Pasis jam la deka, kiam mi iris dormi. Mi komencas senvestiĝi, jen iu frapas sur, la fenestreton: tok, tok, tok. Mi pensas, tio estas certe Míla, li ion f'orgesis; li ĉiam ion forgesas, mi diras al li, ke li foje lasos la kapon ĉe ni."
"Jam fariĝis," jesis la avineto.
	"Mi prenas la ŝultrotukon," daŭrigis Kristla kun rideto, "kaj iras malfermi la fenestron; kaj divenu kiu estis tie? - La Italo! Mi brufermas la fenestron kaj pro ektimo mi forkraĉis! Li komencis min peti kaj parolis, kvankam li scias, ke mi nenion komprenas, poste li prezentis al mi orajn ringojn de sur siaj fingroj. Mi koleriĝis, prenis kruĉon kun akvo, iras al la fenestro kaj diras: »Iru for de ĉi tie, ci malbelulo, kaj serĉu amaventurojn tie ĉe vi, ne ĉi tie, aŭ mi surverŝos cin per tiu akvo!«
	Li cedis iom de la fenestro, sed tiumomente elsaltis el arbetaĵo la knaboj, kaptis lin kaj ŝtopis al li la buŝon, por ke li ne povu krii. »Atendu, ci malbenita Italo, nun ci ricevos cian parton,« aŭdiĝis Míla. Sed mi petis Míla'n, ke ili ne batu lin, kaj fermis la fenestron - propre nur, duonfermis ĉar mi ne povis deteni min, ke mi ne observu, kion ili faros kun li. - »No, Míla, kion ni faros kun li? Neniun kuraĝon havas tiu bravulo, kaj koron leporan li havas, li tremas, kvazaŭ li havus febron.« - »Ni elvipu lin per urtikoj,« proponis unu. - »Ni ŝmiru lin per aksoŝmiraĵo!« diris alia. - »Ne tiel,« decidis Míla, »Tomeš, ci lin tenu, kaj vi, knaboj venu kun mi!« - Ili forkuris.
	Post momento ili revenis, alportis lignostangon kaj aksoŝmiraĵujon. »Knaboj, detiru liajn ŝuojn kaj suprenfaldu al li la pantalontubojn!« ordonis Míla. La knaboj tuj obeis; kiam li komencis piedfrapi ilin, ili konsolis lin kiel malbonan ĉevaleton: »Hahoŭ, malgranda, hahoŭ!« - »Ci ne ricevos hufumojn; ne timu!« diris al li Míla, »nur la piedetojn ni iom ŝmiros al ci, ke ci povu pli bone kuri hejmen!« Almenaŭ ci saturiĝos per saniga odoro,« ridis Tomeš; »sen tio ci malbonodoras de parfumo, ke mi preferus vangfrapojn.« - Kiam ili ŝmiris al li la piedojn tiel, ke tio aspektis kvazaŭ li havus ŝuojn, ili metis la stangon sur liajn lumbojn disetendis liajn manojn kaj alligis lin al ĝi kvazaŭ sur krucon. La Italo volis krii, sed Tomeš metis sian manplatonu sur lian buŝon kaj tenis lin kiel per premilo. »Ne malutilas,« li diris, »streĉi iom la membrojn al tiaj mallaboremuloj kiel ci, sendube la vejnoj al ci mallongiĝas.« - »Knahoj,« reordonis Míla, »kunligu liajn ŝuojn, ĵetu ilin al li trans la ŝultron kaj ni elkondukos lin sur la ŝoseon; li kuru de kie li venis!« - »Atendu, ni donos al li florojn en butontruon, ke oni ja vidu, ke li revenas de knabino,« diris Vítek, ŝiris urtikon kaj kardon kaj ŝovis ambaŭ al li post la frakon. - »Tiel, nun ci havas ĉion, tute bele ci aspektas, ci povas iri kun donacoj!« ridis Míla; ili prenis lin kun Tomeš sub la brakoj kaj elkondukis lin senbrue el la ĝardeno.
	Post momento venis Míla ankoraŭ al la fenestreto, li rakontis kian koleron havis la bravulo kaj kiom li kuris kun la stango. »Sed kiel vi elspionis lin?« mi demandas Míla'n.- »Nu,« li diras, »mi volis diri al ci bonan nokton, mi do diris al la knaboj, ke ili atendu min en la rnuelejo, mi mem staris en la ĝardeno. Jen mi vidas iun ŝtelirantan kiel ŝtelisto al cia f'enestreto.
	Tuj kiam mi lin rekonis, mi senbrue eliris el la ĝardeno kaj iris por la knaboj. Tiel ĉio bone prosperis. Ŝajnas al mi, ke li timos ankoraŭ veni ĉi tien.«
	Tutan hieraŭan tagon mi ridis tiun aventuron, sed vespere estis ĉe ni noktogardisto Kohoutek, li estas ĉe ni ĉiutage, volonte trinkas kaj poste, kion li scias, tion elbabilas. Tiu komencis al ni rakonti kiel la Italo venis nokte hejmen. »Tio estis iaj sovaĝuloj, kiuj prilaboris lin,« li diras kaj komencis lin terure priskribadi: vi scias ja, ke li faris el kulo kamelon. Laŭdire la hundoj volis lin disŝiri, kiom terura li estis - kaj lia edzino ĝis mateno lin lavis, por forigi la aksoŝmiraĵon. Li donis al ili taleron, por ke ili nenion diru en la kastelo kaj li terure ĵurpromesis venĝi je tiuj knabegoj. Mi nun timas pri Míla: oni diras ke Italoj estas malbonaj homoj. Kaj ankoraŭ tion rakontis Kohoutek al patro, ke tiu Italo iradas al Mařenka, filino de la administranto, kaj ke la maljunaj opinias, ke se lin la princino favoras, ke ŝi donos al li bonan oficon en la bieno kaj ke li poste povus ilian filinon preni. Nu, kaj aŭdu avineto, Míla volas por unu jaro iri en la kastelon kiel ĉevalservisto, ke 1i ne devu fariĝi soldato; vi scias kiel ĝi okazas - se la Italo malutilus lin, la administranto ne akceptos lin kaj li devos militservi. Ĉion ĉi mi primeditis kaj ne plu min ĝojigas la faro de la knaboj; - la hodiaŭa sonĝo min regajigis ja, sed kion ĝi helpas! Kion vi diras pri tio, avineto?"
	"Saĝa ĝi ne estis de tiuj knaboj, sed donu ni prudenton al la junularo, precipe se amo enmiksiĝas en tion. Mia Jiří ankaŭ faris tian petolaĵon kaj pentis tion."
"Kion, avineto?"
	"Nu, eble ci ne volus, ke mi komencu rakontadi, okaze mi diros tion al ci. Sen tio ni f'orgesis pri ĉio, kaj ŝajnas al mi, ke mi aŭdas hufofrapadon de ĉevaloj: tio estas jam la niaj. Ni iru! Mi devas ĉion prikonsideri, kion ci diris al mi, supozeble mi scios poste ian konsilon," aldiris la avineto, transpaŝante la sojlon.
	La infanoj aŭdinte la voĉon de Kristla, elkuris en la koridoron kaj kiam ricevis Jan belajn kolombetojn, li kaptis la knabinon ĉirkaŭ la kolo kaj premis ŝin pro ĝojo tiom, ke restis sur ŝia blanka kolo ruĝa strio. Li estus ilin prefere mern forportinta en kolombejon, se ne estus Barunka ekvokinta: "La paĉjo estas jam ĉi tie!" Preskaŭ samtempe kun la kaleŝo venis al Staré Bělidlo ankaŭ sinjoro patro, kaj sinjoro Prošek, vidante sin en rondo de siaj karaj amikoj kaj de la familio, kiun li tiom arde amis kaj al kiuj li nur parton de la jaro povis dediĉi, estis tre kortuŝita, kaj kiam komencis Barunka gratuli, surverŝis lin larmoj. I.a infanoj, vidante plori la patron, la patrinon kaj la avineton ankaŭ, konfuzis la gratulaĵojn kaj komencis ankaŭ plori. Bětka kaj Vorša aŭskultante ĉe pordo la bondezirojn, kovris siajn okulojn per bluaj antaŭtukoj kaj ploris ankaŭ, unu pli ol la alia. La sinjoro patro, la muelisto, turnadis la flartabakujon kiel la muelradeton, la sinjoro arbaristo frotis per maniko belan ĉasponardon (ĉar li estis en paradvesto), por kaŝi sian kortuŝon; Kristinka tamen staris ĉe fenestro kaj neniel hontis pro siaj larmoj, nur kiam la sinjoro patro, alpaŝinte al ŝi, frapetis per la flartabakujo ŝian ŝultron, flustrante: "Ci pensas nun, ĉu ne vere: Oh, kiam al mi oni tiel bondeziros!" "Vi, sinjoro patro, vi devas min ĉiam inciteti," diris la knabino kaj viŝis la larmojn.
	La larmon en okulo, sed ĝojon kaj kontenton en la koro alpaŝis sinjoro Prošek al la tablo, kaj verŝis en pokalon vinon. "Je sano de ĉiuj!" li diris, malpleniginte la unua la pokalon. Post tio trinkis ĉiuj je sano de la dommastro, kaj baldaŭ brilis iliaj vizaĝoj pro ĝojo. Jeník estis la plej feliĉega: li ricevis de la sinjoro arbaristo du kuniklojn, de la sinjorino patrino (muelistedzino) grandegan kukon per ĉiuj spicaĵoj ŝmiritan, kiun li tre ŝatas, de la avineto unu el tiuj dudekkrejcaraj moneroj, kiujn ŝi konservas en blanka saketo en la ŝranko, donacojn de la gepatroj, kaj post tagrnanĝo jen neatendite aperis en la ĝardeno la sinjorino princino kun la komteso; kiam sinjoro Prošek kun sia edzino, avineto kaj kun infanoj eliris eksteren por ŝin bonakcepti, ricevis Jeník de la komteso belan libron, en kiu estis pentritaj diversaj bestoj.
	"Mi venis, Jan, por rigardi, kiel ci hodiaŭ amuziĝas," alparolis la princino afable sian stalestron.
	"Ĉe mia familio kaj kun kelke da bonaj amikoj ĉiam bone, via moŝto," respondis sinjoro Prošek.
"Kiu estas ĉe ci?"
	"Miaj najbaroj, la muelisto kun sia familio kaj arbaristo el Riesenburk."
	"Mi ne volas cin retenadi, revenu inter ilin, mi ankaŭ tuj forrajdos."
	Sinjoro Prošek kliniĝis, ne kuraĝante reteni sian estrinon, sed la sinceranima avineto tuj komencis: "Oh, tio ne estus de ni bela, ke ni prezentu eĉ ne kukon al la moŝta sinjorino kaj la moŝtfraŭlino. Iru, Terezka, iru, alportu, kio venas neatendite, bongustas. Barunka, el alportu korbeton, mi ŝirrikoltos iom da ĉerizoj. Eble dezirus la moŝta sinjorino ankaŭ iom da kremo aŭ da vino?"
	Jan kaj Terezka estis embarasitaj, ili timis, ke tiu simpla invito ne ofendu la princinon, sed male, ŝi kun afabla ekrideto desaltis de la ĉevalo, transdonis al Jan la bridon kaj sidiĝante sur la benketon sub la pirarbo ŝi diris: "Via gastigo estos por ni agrabla, tamen mi ne volas, ke vi malatentu viajn gastojn; ili do venu inter nin!"
	La sinjorino Prošková forkuris. Sinjoro Prošek, liginte 1a ĉevalon nl arbo, elportis eksteren tableton, kaj post momento alvenis la sinjoro arbaristo profunde kliniĝante kaj la sinjoro muelisto tre hezitetante: tamen kiam demandis lin la sinjorino princino, kia ĝi estas en 1a muelejo kaj kiom ĝi profitigas, li retroviĝis en sia elemento kaj tiom li rekuraĝiĝis, ke li proponis al la princino pinĉprenon de flartabako. Kiam la princino kun ĉiu afablan vorton interŝanĝis, ŝi akceptis kukon de sinjorino Prošková kaj de la avineto glason da kremo.
	Dume ĉirkaŭis la infanoj Jan'on, kiu montradis al ili siaj bestojn, kaj la komteso staris ĉe ili, ĝojis de iliaj ĝojo kaj admiro, tre volonte respondante ĉiun ilian demandon.
	"Panjo, rigardu, tio estas nia kapreolino!" ekvokis Bertík, filo de la arbaristo je sia patrino, kiam Jan estis montranta al li kapreolinon, kaj la patrinoj kun la infanoj kliniĝis super la libro.
	"Sultán! Tio estas Sultán!" ekvokis Vilém, kaj post kiam, je tiu ekkrio aperis inter ili Sultán, montris al ĝi Jan la libron dirante: "Rigardu, tio estas ci!" Ankaŭ estis tie kolosa elefanto, kiun Adélka ektimis, ĉevalo estis tie kaj ankaŭ bovinoj, leporeto, sciuroj, kokinoj, lacertoj kaj serpentoj, fiŝoj, ranoj, papilioj, kokcineloj kaj eĉ formiko; ĉiujn ĉi la infanoj konis, kaj la avineto, vidante skorpiojn kaj serpentojn, parolis al si: "Kion la homoj scipovas nur fari, eĉ tiujn fibestojn ili scias pentri!"
	Sed kiam la sinjorino muelistedzino volis vidi sovaĝan drakinon, kies buŝego ŝprucĵetas fajron, diris la komteso, ke tiaj bestoj ne ekzistas, ke tio estas nur fabela monstro. Tamen la sinjoro muelisto aŭdinte tion, ekturnis la flartabakujon inter la fingroj kaj ekrikanis, dirante:
	"Oh, moŝta fraŭlino, tio ne estas fabeloj, da tiaj venenigaj drakinoj kun fajraj langoj estas sufiĉe en la mondo, sed ili apartenas al homa gento, kaj tial ili ne estas inter tiuj ĉi senkulpaj bestoj."
	La komteso ekridis, sed lia edzino, frapinte lin je la mano diris: "Tro multe da parolo, sinjoro patro."
	Dume interparolis la princino kun la arbaristo kaj kun sinjoro Prošek pri ĉio ajn, kaj ĉe tio ankaŭ ŝi demandis, ĉu estas multe da ŝtelĉasistoj en la ĉirkaŭaĵo.
	"Mi havas ankoraŭ du tiajn friponojn, ili estis tri, sed tiun plej malspritan mi kelkafoje monpunis, kaj nun li sidas hejme; sed la du ceteraj estas ruzaj kiel diabloj, ne estas eble ilin kapti, krom se mi enpafigus al ili iom da plumbkugletoj en la korpon. La sinjoro arbarinspektoro ordonas ja tion ĉiam al mi, sed estas pripensinda, ĉu pro leporo oni kripligu homon."
"Mi ne volas, ke vi tion faru," diris la princino.
	"Mi ankaŭ pensas, ke pro tiu bagatelo ne malriĉiĝos via moŝto, kaj je altĉasaĵo ne kuraĝos la ŝtelĉasistoj en la ĉasregiono."
	"Sed mi aŭdas, ke la homoj multe ŝtelas en miaj arbaroj?," demandis la princino.
	"Nu," diris la arbaristo, "mi estas jam multe da jaroj en servoj de via moŝto, tamen la malutilo, kiun oni faris al mi en la arbaro eĉ ne estas parolinda. Oni multe parolas; ekzemple, mi povus lasi faligi multe da arboj dumjare, vendi ilin, kaj kiam mi ne havus la kalkulojn en bona ordo mi dirus: oni ŝtelis tion. Sed kial ŝarĝi sian konsciencon per mensogo. En aŭtuno, kiam la malriĉuloj venas por rasti sekfoliojn kaj kolekti la sekajn branĉaĵojn, mi estas ĉiam proksime kaj voĉtondras ke la arbaro skuiĝas, por ke ili timu kaj faru neniun malutilon; sed ĉu mi tian maljunan virinon duonmortigu, se ŝi iam kunprenas iun pli dikan lignopecon kiel tion iuj faras? Malgraŭ tio, mi pensas, vivos ankoraŭ miaj moŝtuloj, kaj la malriĉa popolo ankaŭ ĉe tio vivos kaj milfoje dankas por tio. Tion mi ne konsideras malutilo."
	"Bone vi tion faras," aprobis la princino. "Tamen nur devas ĉi tie proksime esti malbona popolo. Antaŭhieraŭ nokte iris Piccolo el la urbeto, kaj en la fazanejo oni volis lin prirabi, sed kiam li defendis sin kaj kriis, oni batis lin tiom, ke li restis tie kuŝi; ĝis nun li malsanas. Tiel estis al mi dirite."
	"Tio ŝajnas al mi nekredinda, eksceleneo," skuis la kapon sinjoro Prošek. .
	"Dumvive ni ne aŭdis, ke iuj banditoj estus en la fazanejo aŭ en 1a ĉirkaŭaĵo," aŭdigis sin la arbaristo kaj la muelisto.
	"Kio estis okazinta?" demandis la avineto, alpaŝinte pli proksimen.
La arbaristo sciigis ŝin pri la afero.
	"Jen kia mensogulo," diras la avineto, apoginte indignite la manon je la korpflanko. "Li tute ne timas Dion. Mi rakontos tion al la moŝta sinjorino alie."
	Kaj jen ŝi komencis rakonti, kion Kristla matene konfidis al ŝi. "Ne, ke mi laŭdus tion," ŝi aldonis, "kion la knaboj faris, sed kio helpas, ĉiu defendas la sian. Se iu ekvidus tiun ventanimulon stari nokte ĉe fenestro de la knabino, ĝi disportiĝus kvazaŭ fanfaroj kaj la knabino havus sian renomon kaj feliĉon difektita; oni jam dirus: "Oh, tiu, venadis al ŝi sinjoroj, ŝi ne taŭgas inter ni." Tamen la knabino timas, ke tiu homo ne venĝu," aldonis la avineto.
	"Pri tio ŝi ne timu, mi metos tion en ordon," diris la princino. Post tio ŝi donis al la komteso signalon al forrajdo, ili ambaŭ sidiĝis sur la ĉevalojn lraj afable salutinte la societon, rapidtrote forrajdis al la kastelo.
	"Estas vero, ke ne ĉiu kuraĝus tiel paroli kun la sinjorino princino kiel nia avineto," opiniis sinjorino Prošková.
	"Ah," interrompis la avineto, "iam estas pli bone paroli kun imperiestro ol kun skribisto kaj bona vorto trovos bonan lokon. Se mi nenion dirus, kiu scias, kio devenus el tio."
	"Mi tion ja diradas, ke tiun sinjorinon oni ĉirkaŭmensogas de ĉiuj flankoj," opiniis la arbaristo, revenante kun sinjoro Prošek kaj la muelisto en la ĉambron.
	Antaŭ vespero venis Kudrna, kaj kiam ekaŭdis la infano la gurdon, ili komencis kun Kristla, Bětka kaj Vorša danci. Ankaŭ oni trinkis ĉampanon, la sinjorino princino sendis ĝin al la mastro, ke oni trinku je ŝia sano. Ankaŭ je Viktorka oni ne forgesis, la avineto portis, kiam krepuskiĝis, bonan porcion da manĝaĵoj al la muskokovrita ŝtipo.
	La morgaŭan tagon plendis la sinjorino patrino al la avineto, ke la sinjoro patro havis multparolan langon kaj ke li la vojon zigzagiris, sed la avineto kun ekrideto respondis: "Nu, sinjorino patrino, tio okazas nur unufoje dum la jaro, kaj ne ekzistas kapeleto, kie ne estus dum jaro prediketo."
 
^.
	La deklivon de Žernov supreniras kvin pilgrimantinoj; ili estas: la avineto kaj la sinjorino patrino, Kristla, Mančinka kaj Barunka. La du unuaj havas siajn blankajn kaptukoju super la kapo tegmente falditaj por protekti 1a vizaĝon; la knabinoj posedas rondĉapelojn. Ili ankaŭ suprenfaldis la subjupojn kiel la pli aĝaj virinoj kaj sur la dorso ili portis malgrandajn ligvalizetojn, en kiuj ili havis nutraĵon.
	"Ŝajnas al mi, ke mi aŭdas kantadon," diris Kristla, kiam ili venis sur la supron de la deklivo.
	"Mi ankaŭ," aŭdigis sin la knabinoj; "rapidu, avineto, por ke oni ne foriru sen ni," ili admonadis la avineton kaj volis ekkuri.
	"Oh, vi stultulinetoj, kiam la kondukanto scias, ke ni ankaŭ iras, li ne foriros sen ni," retenis ilin la avineto, kaj la konsolitaj knabinoj marŝis egalpaŝe kun la ceteraj.
	Sur la deklivo paŝtis paŝtisto ŝafojn kaj jam de malproksime estis salutanta la venantojn.
	"Ĉu ni ne malsekiĝos de pluvo, Józa?" demandis lin la sinjorino patrino.
	"Estu sen zorgoj, ĝi eltenos ĝis postmorgaŭ. Rememoru ankaŭ pri mi per unu ,Patro nia!' Feliĉan vojon!"
"Donu tion Dio, ni rememoros."
	"Avineto, kiel scias Józa, kiam pluvos kaj kiam estos bela vetero?" demandis Barunka.
	"Kiam estas pluvonte, rampas vermetoj el tero al supraĵo kaj de tio formiĝas argilkupoletoj; nigraj salamandroj elrigardas el truoj, sed lacerto kaŝas sin kaj ankaŭ araneo, kaj hirundoj flugas ĉe tero. Paŝtistoj estas dum la tuta dia tago en la naturo kaj ne havante ion por fari, ili observas la bestetojn, kiel ili vivas kaj kion ili faras. Mia plej bona kalendaro estas la montoj kaj la firmamento. Laŭ heleco de la montoj kaj laŭ koloro de la firmamento mi distingas, kiam komenciĝas bela, kiam malbela vetero, kiam venos ventoj, hajlado kaj neĝoj," aldonis la avineto.
	Antaŭ la kapeleto de Žernov staras grupo da pilgrimantoj, viroj, virinoj kaj infanoj, pli ol unu patrino kunportas sian infanon en kuseneto por oferi ĝin al la dipatrino kaj elpeti por ĝi aŭ perditan sanon aŭ feliĉon.
	La kondukanto Martinec staras sur la sojlo de la kapeleto; lia alta staturo superas ĉiujn ceterajn tiom, ke li per unu rigardo povas transrigardi la tutan al li konfiditan areton. Vidante la avineton kun la ceteraj venanan, li diris: "Nun ni estas ĉiuj, ni povas do ekiri. Tamen pli frue ni preĝu ,Patro nia' por feliĉa vojo!" La pilgrimantoj genufleksis antaŭ la kapeleto, preĝante, kaj vilaĝanoj, starante sur vilaĝplaco preĝis kun ili. Post la preĝo ili aspergis sin per benita akvo, unu el la junuloj prenis altan krucon sur kiun la fianĉino de Tomeš pendigis florkronon kaj Kristla oferis ruĝan rubandon, la viroj grupiĝis kun sia gvidanto ĉirkaŭ ĝi, post ili la virinoj parviciĝante laŭ sia aĝo. Tamen ili ne ekiris, la mastrinoj ankoraŭ havis ion por komuniki, la mastroj admonadis la domservistaron ke ĝi atentu la fajron kaj la bienojn, la infanoj petegis: "Alportu al ni pilgrimdonacojn!" la avinetoj petis: "Preĝu por ni ,Ave Maria!'" - jen ekkantis Martinec per sonora voĉo: Salutita estu filino de Dio," la pilgrimantoj enfalis ĥore laŭ lia noto, la junulo suprenlevis la kronornamitan krucon, kaj la tuta grupo sekvis lin al Svato ovice. Ĉe ĉiu kruco aŭ kapeleto oni haltis kaj oferis "Patro nia" kaj "Kredo" je honoro kaj laŭdo de Dio! - Ĉe ĉiu arbo sur kiun ies pia mano pendigis bildon de Mario Virgulino, ĉe ĉiu kruco, kie okazis ia akcidento, oni preĝis.
	Barunka kaj Mančinka bone atentis pri Martinec kaj kantis kun la ceteraj. Sed kiam ili venis malantaŭ Červená Hora, komencas subite Barunka demandi la avineton: "Mi petas vin, avineto, kie estis Tury , de kie devenis la muta knabineto?" Sed tiun ĉi fojon ŝi ne sukcesis bone: la avineto respondis al ŝi: "Kiam ci pilgrimas, ci devas turni ciajn pensojn al Dio kaj ne atenti aferojn aliajn. Kantu aŭ mallaŭte preĝu!"
	La knabinoj kantis refoje dum kelka tempo, sed jen ili venis en arbaron: diversloke ruĝiĝis ankoraŭ fragoj en herbo, estus domaĝo lasi ilin tie: la knabinoj prefere deŝiris ilin, ĉe tio ili malaranĝis siajn ĉapelojn kaj jupojn, refoje estis io por ordigi kaj fine rememoris unu kaj la alia pri buĥtoj en pendsaketoj kaj ili komencis eltiradi pecon post peco. La avineto kaj la sinjorino patrino ne tro atentis pri ili, ili ambaŭ estis enprofundiĝintaj en preĝojn, kontraŭe Kristla, irante kun Anĉa, pli ol unu foje rerigardis je ili kaj admonis ilin. "Vin tre utilos tiu pilgrimo kaj grandajn profitojn vi havos el ĝi vere," ŝi ekridis.
	Antaŭ la vespero venis la pilgrimantoj al Svato ovice; antaŭ la urbeto ili haltis, la virinoj vestis la ŝuojn, aranĝis iom la vestojn kaj nur poste ili eniris en la urbeton. Plej unue oni iris al puteto sub la preĝejo, kies akvo elŝprucas per sep fontoj el sub la arbo, sur kiu troviĝas bildo de Mario Virgulino.
	Ĉe tiu puteto la pilgrimantoj haltis, preĝante; poste ĉiu trinkis el la fonto kaj trifoje frotis per malsekigita mano la okulojn kaj la vangojn. Tiu pura, malvarma akvo estas mirakla akvo, al kies saniga efiko miloj da homoj dankas sian sanon.
	De la puteto iris la pilgrimantoj supren en la hele iluminitan preĝejon, el kiu resonis diversaj melodioj, ĉar alvenadis procesioj de diversaj flankoj kaj ĉiu el ili havis alian kanton.
"Aĥ, avineto, kiom bele estas ĉi tie," flustras Adélka. 
	"Vere, vere; genufleksu kaj preĝu," respondas la avineto.
	La knabino genuiĝas apud la avineto, kiu klinas la kapon ĝis preskaŭ al la planko, elsendante ardan preĝon al la plej sankta dipatrino, kies bildo brilas sur la altaro, estante iluminita de multe da lumiloj, ornamita per kronoj kaj florbukedoj, kiujn plejparte oferdonis fianĉinoj kaj virgulinoj, por ke la plej sankta Virgulino favoru ilian amon - vestita per multekosta robo, ŝarĝita per mirbela juvelo, scie donacoj de tiuj, kiuj premataj de malsano, serĉis ĉe ŝiaj piedoj helpon kaj ankaŭ ĝin trovis.
	Post finita preĝado aranĝis la gvidanto ĉe la sakristiano la aferojn prizorgotajn kaj poste li kondukis siajn ŝafetojn sur la litojn. Li ne bezonis prizorgi ilin antaŭe; kiel hirundoj alfluginte printempe okupas siajn estintajn nestojn, tiel iris ankaŭ la pilgrimantoj tien, kie ili ĉiujare trovis, se ne malavaran gastigon, do tamen afablan vizaĝon, panon, salon kaj puran liton. La sinjorino patrino kaj la avineto estadis ĉe administranto de karbminejoj; li kaj lia edzino estis jam maljunaj homoj, la avineto diradis »el malnova mondo« kaj pro tio ŝi sentis sin ĉe ili kvazaŭ hejme. La edzino de la administranto ekaŭdinte, ke venis la pilgrimantoj el Žernov, atendadis ilin jam kutime vespere sur benketo antaŭ la domo por konduki ilin internen. Antaŭ ol oni iris dormi, montris la mastrino al la sinjorino patrino siajn trezorojn, grandajn amasojn da tolo, kanvaso kaj ŝpinaĵo, kion plejparte ŝi mem estis ŝpininta kaj kion ŝi multigadis ĉiun jaron.
	"Por kiu, estimata sinjorino, vi preparas ĉion ĉi tion, vi ja edzinigis jam vian filinon?" miris la sinjorino patrino.
	"Sed mi havas tri nepinojn kaj vi scias ja, ke tolo kaj ŝpinaĵo estas fundamento de ĉiu doto."
	Pri tio ambaŭ niaj patrinoj kompreneble plene konsentis; sed se aŭdis tiun parolon la sinjoro administranto, li diradis: "Nu panjo, vi sternas refoje; ĉu mi tamburanoncu foiron?"
	"Oh, sinjoro patro, tio estas kvazaŭ lado, tio eltenos kvindek jarojn."
	Nur tio ĉagrenis la edzinon de la administranto, ke ŝi ne povis regali la avineton per io pli bona krom per pano, ĉar la avineto, pilgrimante, vivis nur de pano kaj akvo. Kaj tia promeso estis por ŝi sankta kaj oni povis nenion kontraŭdiri. Ankaŭ al la sinjorino patrino tre plaĉis la noktpasigo ĉe la maljunaj geedzoj kaj kuŝiĝanta en lanugokusenojn, ŝi ĉiam diradis kun granda plezuro: "Kiom mola estas tiu lito; oni estas kvazaŭ en neĝon falinta." 
	Kristla kun Anĉa estis ĉe unu vidvino post malgranda kampisto; ili dormadis en la subtegmento sur fojno, kie al ili la mastrino preparis kuŝejon. Ili dormus ankaŭ bone eĉ sur ŝtono. Tiun nokton ili eĉ ne restis en la subtegmento, sed ili degrimpis per ŝtupareto malsupren en fruktoĝardenon.
	"Ĉu ne estas ĉi tie milfoje pli bone ol supre; la ĝardeno estas nia kamero, la steletoj niaj kandeloj kaj la verda herbo nia kuseno," parolis al si Kristinka, volvante sin per jupo kaj kuŝiĝante sub arbon.
	"Tie ni dormados, kara knabino," respondis al ŝi Anĉa kuŝiĝante apud ŝi. "Sed aŭskultu nur, la maljuna Fousková ronkas kvazaŭ se oni ŝutus ŝtonojn," ŝi ridis.
	"Jes, estas amuziga dormi apud ŝi. Diru, ci, Frantina ĉu ci pensas ke ili venos morgaŭ?" demandis la knabino turnante sin al sia kunulino.
	"Ili nepre venos," afirmis certece Anĉa. "Tomáš venos kvazaŭ per ĉevalo kaj ke Míla ne venus, estas absurda, li ja amas cin."
"Kiu scias, ni ankoraŭ ne parolis pri tio."	
	"Por kio estas bezone paroli, tion oni ekkonas; mi eĉ ne scias ĉu Tomeŝ iam diris al mi, ke li amas min, kaj ni tamen multe nin amas kaj baldaŭ ni havos edziĝfeston."
"Kaj kiam estos do nepre la edziĝfesto?"
	"La paĉjo volas al ni cedi la mastrumejon kaj iri en malgrandan dometon kaj kiam tiu ĉi estos finkonstruita, estos edziĝfesto; tio okazos ĉirkaŭ festo de sankta Katarino. Estus bela se ni havus edziĝfeston en la sama tago."
	"Oh, ci parolas, kvazaŭ estus jam la mano en maniko kaj ĉio estas ankoraŭ malproksime post montoj."
	"Kio ne estas, povas esti. La gepatroj de Míla ĝojos, se Jakobo al vi enfamiliiĝos, kaj cia patro gajnos lertan filon; neniu pli konvenus al via mastrumejo kaj ankaŭ al ci. Vero restas vero, Jakobo estas la plej bela knabo en la tuta vilaĝo kaj ŝajnas al mi, ke Lucina, filino de la vilaĝestro, plendus pro li."
	"Vidu, tio estas ankaŭ unu ŝtono, kiu kuŝas al ni sur la vojo," ekĝemis Kristla.
	"Mia kara, tio estas pli ol unu ŝtono. Ĉu ci opinias, ke Lucina malmulte pezas? Ŝi sufiĉus jam per si mem kaj ŝia patro ĵetos ankoraŭ sur la pesilplaton saketon da rejnaj guldenoj."
	"Tiom pli malbone."
	"Sed pro tio ne rompu al ci la kapon, eĉ se ŝia patro estas vilaĝestro, li ne estas ankoraŭ Dio kaj Lucina kun sia tuta mono ne povas eĉ akvon al ci prezenti. Míla havas tamen sanajn okulojn."
	"Sed se ĉio nin trompos, se oni ne akceptos lin en la kastelon kaj li devos fariĝi soldato!"
	"Ne pensu pri tiaj aferoj; se sinjoro administranto vidos nigre, oni ŝmiros al li la okulojn, ĉu ci komprenas?"
	"Oh, tio aranĝiĝus, tamen ne ĉiam ĝi estas efektivigebla. Estas vero, ke en nokto de sankta Johano mi sonĝis, ke Míla venis al mi, sed sonĝo estas nur sonĝo kaj la avineto diras, ke oni nek kredu superstiĉojn, nek volu sciiĝi de bona Dio, kiel li aranĝos nian sorton."
	"La avineto ne estas tamen evangelio."
	"Mi kredas la avineton kiel Sanktan Skribon, ŝi ĉiam sincere konsilas kaj ĉiu diras, ke ŝi estas perfekta virino; kion ŝi diras, estas sankta vero."
	"Mi ja ankaŭ same opinias pri ŝi, tamen mi volus veti mian malgrandan fingron, ke estante juna, ŝi kredis la samon kiel ni. Maljunaj homoj estas ĉiam tiaj; nia patrino konstante plendas super ni, ke tiu nuna junularo volus nur danci kaj plezurigi sin, ke ĝi havas eĉ ne pinĉprenon da prudento. Tio, ŝi diras, ne estadis dum ŝiaj junaj jaroj kaj mi scias tute certe, ke nia praavino estis eĉ ne je unu haro pli bona ol ni en junaĝo, kaj ni, kiam ni estos maljunaj, ankaŭ kantos tiel. Sed nun ni rifuĝu sub protekton de la dipatrino kaj ni dormu!" aldonis Anĉa, volvis sin per jupo kaj kiam rigardis Kristla post momento ŝian vizaĝon, ŝi estis en regno de sonĝoj.
	En la subtegmento estis trankviliganta ankoraŭ unu el virinoj, kiuj tie dormis, infanon, sed tiu ne lasis sin kvietigi.
	"Kaj ĉu, patrino, estas la infano ĉiun nokton tiom maltrankvila?" demandis alia virino vekiĝinte.
	"Jes, jam dum dekkvar noktoj. Mi preparis kion nur oni konsilis, fruktoŝelon de papavo, asperulon, nenio helpis. La forĝistedzino diris, ke ĝi havas abscesetojn sur la intestoj. Mi decidis oferi la infanon sur altaro de Dipatrino, ĝi saniĝu aŭ prenu ĝin Dio al si."
	"Metu ĝin morgaŭ sub fontojn, tiamaniere, ke la akvo trifoje verŝiĝu trans ĝin, tio helpis ankaŭ mian filinon," konsilis la virino, turniĝis je alia flanko kaj endormiĝis.
	Matene, kiam 1a pilgrimantoj amasiĝintaj antaŭ la preĝejo donadis al si la manojn kun kutimaj vortoj: "Ni pardonu nin reciproke," aŭ kiam ili iris por komunii, aŭdigis sin malantaŭ Kristla kaj Anĉa du konataj voĉoj: "Ankaŭ al ni estu pardonite!"
	"Eĉ sen konfeso ni donas al vi absolucion," respondis Anĉa, donante la manon al Tomeŝ, Kristla poste ruĝiĝinte donis la sian al Míla. La knaboj enviciĝis en la procesion de Martinec kaj iris kun la ceteraj en la preĝejon.
	Post finitaj diservoj iris ĉiuj en banejon por sin bani, ĉe kio la pli maljunaj virinoj kaj viroj aplikis kupojn, kio apartenis jam al tuto.
	Post la banado oni aĉetis pilgrimobjektojn. La sinjorino patrino aĉetis tutajn pakaĵojn da bildetoj, rozarioj, figuretoj kaj aliaj diversaj donacetoj. "Mi havas ja domservistaron, venos la muelklientoj, ĉiu atendas la pilgrimdonacon," ŝi parolis al la avineto.
	Apud la avineto staris alia avino, maljuna Fousková; ŝi aĉetus volonte pistakan rozarion, sed kiam diris al ŝi la komercisto, ke ĝi kostas dudek krejcerojn en bona arĝento, ŝi malĝoje remetis ĝin sur la pupitron, dirante, ke ĝi estas kara.
	"Kara, vi diras ke kara," indigniĝis la komercisto; "tiam dum via tuta vivo, vi persono, ne havis en la mano pistakan rozarion. Aĉetu marcipanan!"
	"Nu, patro, por alia ĝi ne estas kara, tamen por mi ĝi estas, ĉar mia havaĵo ne estas pli granda ol unu duonfloreno."
	"Por tio vi ne aĉetos pistakrozarion," diris la komercisto. Fousková foriris, sed la avineto sekvis ŝin kaj diris al ŝi, ke ŝi iru kun ŝi al alia komercisto, tiu, ŝi diris, havas tre malkaran komercaĵon. Kaj fakte - tiu komercisto donis ĉion preskaŭ por manpremo, aŭ por prezo kiun la avineto mem difinis, tial ke Fousková ricevis por 1a duonfloreno ne nur pistakan rozarion, sed ankaŭ bildetojn kaj aliajn objektojn.
	Kiam ili foriris de la vendejo, diris Barunka: "Ĉu ne vere, avineto, ke vi pagis al la komercisto ĉion, kio mankis; mi ja bone rimarkis, kiel vi palpebrumis je li, ke tion Fousková ne vidu."
	"Se ci vidis, bone, do ne diru tion al aliaj; kion donas la dekstra mano, pri tio ne sciu la maldekstra," respondis la avineto.
	Kristla aĉetis arĝentan ringon, sur kiu estis du brulantaj koroj; Míla ankaŭ aĉetis tuj ringon, sur kiu estis du sin premantaj manoj. Ĉiujn ĉi tiujn donacetojn lasis la pilgrimantoj tuŝbeni kaj ĉiu konservis la tuŝbenitajn rozarion, ringon, bildeton aŭ libreton kiel relikvon.
	Havante ĉion en ordo, dankis la pilgrimantoj al siaj gastigintoj, preĝis ankoraŭ unufoje ĉe la mirakla fonto kaj rekomendinte sin sub protekton de Dipatrino, ili ekmarŝis al hejmo. En arbaro de Retín, proksime de naŭ krucoj apud puteto oni ripozis; soifante ili amasiĝis ĉirkaŭ la fonto kaj kiam ili vidis, ke Kristla donas al Míla trinki el mankavo, ili venis kaj petis ke ŝi enverŝu ankaŭ al ili, kion ŝi volonte faris. Poste sidiĝis la maljunaj en herbon, rakontis al si, kion kaj kiapreze tiu aŭ alia aĉetis kiel pilgrimdonacon kaj kiaj procesioj tie estis. Knabinoj disiris en la arbaro por ŝiri florojn je kronoj kaj knaboj dume riparis grandan tombon kaj lignajn krucojn sur ĝi.
	"Diru al mi, Anĉinka, kial estas tie ĉi tiuj naŭ krucoj?" demandis Barunka aranĝante la florojn, el kiuj Anĉa plektis kronon.
	"Aŭskultu, mi rakontos tion al vi. Ne malproksime de ĉi tie estas maljuna ruiniĝinta kastelo, oni nomas ĝin »Vizmburk«. Antaŭ pratempoj estis en tiu kastelo paĝio nomata Heřman. Li amis knabinon el proksima vilaĝo. Ankoraŭ alia amindumis ŝin, sed tiu ne plaĉis al ŝi kaj ŝi donis sian vorton al Heřman. La edziĝfesto estis okazonta. Matene la saman tagon venis la patrino de Heřman al li kaj alportis al li ruĝajn pomojn kaj demandis lin, kial li estas tiom enpensiĝinta kaj li respondis, ke li mem ne scias tion. La patrino petis lin, ke li ne forrajdu, ke ŝi malbone sonĝis, sed li elsaltis, adiaŭis la patrinon kaj sursaltis la blankĉevalon. Sed la ĉevalo ne volis eliri el pordego; la patrino refoje petas lin: »Filo, restu hejme, jen malbona antaŭsigno, malbone ci fartos:« sed li ne obeis, spronpikis la ĉevalon kaj estis trans la ponto. La ĉevalo rezistis kaj ne volis daŭrigi la vojon kaj la patrino petis lin la trian fojon; tamen Heřman nenion atentis kaj forrajdis al la fianĉino. Kaj kiam oni rajdis al preĝejo kaj venis sur tiun ĉi lokon, atakis ilin tiu alia knabo kiu aspiris ankaŭ la knabinon kun siaj kamaradoj. Ambaŭ rivaloj komencis interbatiĝi kaj Heřman estis mortigita. Kiam la fianĉino ekvidis tion, ŝi enigis ponardon en sian bruston, la edziĝgastoj mortigis la rivalon de Heřman kaj tiamaniere naŭ homoj pereis ĉi tie. Oni metis ĉiujn en unu tombon kaj je memoro starigis naŭ krucojn. De tiu tempo oni ĉiam riparas tiujn krucojn kaj se ni somertempe preteriras, ni foje ornamas ilin per florkroneto kaj ĉiu preĝas »Patro nia« por iliaj animoj."
	Tiel finis Anĉa; sed la maljuna Fousková, kiu serĉis proksime fungojn kaj parte aŭskultis la rakontadon, balancinte la kapon, diris: "Ne okazis tiel, Anĉa; Heřman estis paĝio el kastelo Vitoboř kaj ne el Vizmburk kaj la fianĉino estis el Svato ovice. Kaj li estis mortigita kun sia edziĝasistanto kaj svatisto pli frue ol li venis al la fianĉino; la fianĉino atendis lin, sed ne ĝisatendis. Oni sidiĝis al tablo kaj jen komencas soni la funebra sonorilo; la fianĉino trifoje demandis la patrinon pro kies morto oni sonorigas, la patrino ĉiam elturniĝe respondis ke al tiu aŭ iu alia, ĝis ŝi kondukis ŝin en kameron kie kuŝis la mortigita Heřman. La fianĉino ekvidinte tion, trapikis al si la koron. Oni enterigis ĉiujn ĉi tie. Tiel mi tion aŭdadis," finparolis Fousková.
	"Kiu povas prijuĝi, kiu el ni estas prava, se tio okazis antaŭ pratempoj. Fine ĝi estu okazinta kiel ajn, domaĝe, ke tio okazis. Estus pli bone se ili estus povintaj sin preni kaj feliĉe vivi."
	"Sed tiam neniu scius pri ili, ni ne rememorus pri ili kaj ne kronornamus ilian tombon," diris Tomeŝ riparante difektitan abiolignan kruceton.
	"Ah! Kion tio helpas, mi tamen ne volus esti tia malfeliĉa fianĉino," opiniis Anĉa.
	"Kaj mi ankaŭ ne," diris Kristla, alvenante de malantaŭ la arboj kun pretaj florkronetoj.
	"Nu mi ankaŭ ne dezirus esti mortigita en tago de mia edziĝo," diris Míla, "sed tamen estis Heřman pli feliĉa ol tiu lia rivalo. Tio devis esti granda turmento, vidi, ke iu alia veturigas hejmen tiun, kiun li amis. Decas por li tiom pli arde preĝi, ĉar li mortis en malbono kaj malfeliĉo, kontraŭe Heřman en feliĉo kaj difavoro."
	La knabinoj pendigis la kronojn sur la krucojn, disĵetis la ceterajn florojn sur la muskokovrita tombo kaj preĝinte, ili revenis al la pilgrimantoj. Post nelonge prenis la gvidanto sian bastonon, la knabo levis la krucon kaj kantante, daŭrigis la pilgrimantoj la vojon al hejmo. Sur disvojo, proksime de Žernov, atendis ilin la vilaĝanoj; la infanoj ekaŭdinte kantadon kaj vidante en malproksimo flagri ruĝan flagon, kuregis renkonte al siaj patrinoj, ne povante ĝisatendi la pilgrimdonacojn. Antaŭ ol la procesio venis en la vilaĝon, provis jam la knaboj novajn trumpetojn, fajfis per fajfiloj, rajdis sur lignaj ĉevaloj, la knabinoj portis pupojn, korbetojn, bildetojn kaj marcipanajn korojn. Post preĝo en la kapeleto dankis la pilgrimintoj sian gvidinton, la knabo metis la krucon al li konfiditan en la kapeleton, la florkronon kun rubandoj li pendigis sur la altaron kaj poste ĉiuj disiris en siajn loĝejojn.
	Kiam ĉe disiro donis Kristla al Anĉa la manon, rigardis Anĉa arĝentan ringon, kiu brilis sur fingro de Kristla kaj kun ekrideto ŝi diris: "Tio ne estas la sama, kiun ci aĉetis."
	Kristla iom ruĝiĝis, sed antaŭ ol ŝi respondis, flustris Míla al Anĉa: "Ŝi donis al mi la koron, mi al ŝi la manon."
"Bela interŝanĝo; donu Dio sukceson!" afirmis Anĉa.
	Ĉe la statuo sub la tilioj apud la muelejo sidis la familio de Prošek kaj la patro muelisto; de tempo al tempo ili rigardis al la monteto de Žernov. Ili atendis la pilgrimantojn. Kaj kiam la suno elsendis la lastan radion sur la monteton kaj surverŝadis per ora lumo pintojn de branĉolarĝaj kverkoj kaj graciaj fraksenoj, ekblankiĝis en ombro de pli malsupre kreskanta arbetaĵo blankaj ŝultrotukoj kaj pajlaj ĉapeletoj rapide aperadis inter la verdaĵo. "Ili venas jam!" vokis la infanoj, kiuj plej diligente observis la deklivon kaj ĉiuj tri rapidis al la ponteto, kiu kondukis trans la riveron al la deklivo. La geedzoj Prošek kun la sinjoro patro, kiu turnadis la flartabakujon kaj iom fermetadis la okulojn, iris renkonte al la avineto kaj al la sinjorino patrino. La infanoj kisis la avineton kaj ĉirkaŭsaltadis ŝin, kvazaŭ ili ne estus ŝin dum la tuta jaro vidintaj. Barunka siavice paradis antaŭ la gepatroj, ke eĉ ne iomete doloris al ŝi la kruroj. La avineto demandis la infanojn, ĉu ili rememoris pri ŝi kaj la sinjorino patrino demandis la sinjoron patron: "Kio nova estas?"
	"Oni tondis kalvulon, kara patrino, kia okazintaĵo," respondis la sinjoro patro kun tre komike serioza mieno.
	"Oni neniam sciiĝas veron de vi," ekridis la sinjorino patrino kaj frapetis la sinjoron patron je la mano.
	"Kiam vi estas hejme, li incitetas vin kaj kiam vi forestas, li estas nubvizaĝa kaj nenie li eltenas," diris sinjorino Prošková.
	"Tio estas tiel, sinjorino baptopatrino, la viroj scipovas nin nur tiam taksi, kiam ni mankas al ili."
	Tielsence oni daŭrigis kaj la rakontado ne havis finon. La pilgrimado de Svato ovice estis por la loĝantoj de malgranda valeto, se ne malofta okazintaĵo, ĉar ĝi ripetiĝadis ĉiun jaron, tamen tiom eminenta, ke oni havis dum tutaj dekkvar tagoj parolmotivon. Se iu el la ĉirkaŭaĵo pilgrimis al Vambeřice, oni parolis pri tio kvaronjaron antaŭ kaj kvaronjaron post tio, kaj pri pilgrimantino al Maria-Cel parolis la homoj la tutan jaron.
 
^I.
	La sinjorino princino forveturis, kun ŝi la komteso Hortensie, ankaŭ la patro forveturis kaj la pepantaj hirundoj forlasis sian loĝejon sub la tegmento. En Staré Bělidlo estis dum kelke da tagoj kvazaŭ post ies morto; la patrino ploradis kaj la infanoj vidante ŝin plori, ploris ankaŭ.
	"No, Terezka, ne ploru," diradis la avineto, "ĉio ĉi tio nenion helpas, ci ja sciis antaŭ la edziniĝo, kio cin atendas, sekve ci devas tion pacience elporti. Kaj vi, infanoj, silentu; preĝu por la paĉjo ke li restu sana, kiam donos Dio printempon li refoje revenos al ni." 
	"Kiam la hirundetoj revenos, ĉu ne vere," demandis Adélka. 
	"Certe," afirmis la avineto, kaj la knabineto viŝis siajn larmojn.
	Ankaŭ en la ĉirkaŭaĵo de Staré Bělidlo komenciĝis esti malgaje kaj silente. Arbaro estis pli hela; kiam estis Viktorka de la deklivo malsupreniranta, oni povis ŝin de malproksime vidi. La deklivo flaviĝadis, vento kaj ondoj forportadis amasojn da sekaj folioj Dio scias kien, la fruktoj, ornamo de la ĝardeno estis kaŝitaj en la kamero. En la florĝardeneto floris nur astero kaj kalenduloj, sur la herbejo malantaŭ la kluzo ruĝetiĝis kolkoj kaj en la nokto rondodancis tie vaglumoj. Kiam iris la avineto kun la infanoj promeni, forgesis la knaboj neniam pri paperdrakoj, kiujn ili poste sur la monteto ellasis. Adélka postkuradis ilin, kaptante per vergeto subtilajn somerajn fadenetojn flirtetantajn en la aero. Barunka kolektis sur la deklivo ruĝajn kratagberojn kaj prunelojn por la avineto, kiujn tiu ĉi kiel kuracilojn aplikadis, aŭ ŝi ŝiris fruktojn de sovaĝa rozo por hejma bezono, aŭ ŝi deskuadis sorpojn, el kiuj ŝi faris kolierojn por la kolo kaj la manoj de Adélka. La avineto ŝatis sidi kun ili sur la monteto super la kastelo; de ili vidis verdajn herbejojn en la valo, kie sin paŝtis kastela brutaro, ili vidis ĝis la urbeto kaj la kastelo sur malalta monteto meze de la valo kaj la bela parko ĉirkaŭ ĝi kuŝis ĉe iliaj piedoj. Verdaj ĵaluzioj de la fenestroj estis fermitaj, sur balkono ne estis floroj, rozoj laŭlonge de blanka balustrado estis velkintaj, anstataŭ livrevestitaj servistoj kaj sinjoroj paŝis sur la ĝardeno laboristoj, kovrante per piceobranĉoj bedojn, sur kiuj ne estis diverskoloraj floroj, sed semo ripozanta por doni ankoraŭ pli belajn florojn, kiuj estis plezurigontaj la okulojn de la revenonta estrino. Maloftaj, ekzotikaj arboj, senigitaj je verda robo, estis volvitaj per pajlo, fontano elŝpruciginta arĝentan akvon, estis kovrita per lignobuloj kaj musko, kaj orskvamaj fiŝetoj kaŝis sin sur la fundo de la lageto, kies supraĵo, tiom pura aliafoje, estis tute kovrita per foliaro de stelario kaj verda ŝlimaĵo. La infanoj rigardis malsupren, rememoris pri tiu tago, kiam ili iradis kun Hortensio tra la ĝardeno, kiam ili matenmanĝis en la salono, kiom estis ĉio bela kaj ili pensis: "Kie ŝi nun supozeble estas?" Sed la avineto ŝatis rigardi trans kontraŭan deklivon de Žlič, trans vilaĝoj, parkoj, arbaretoj, lagetoj kaj arbaroj al Nové Město, Opočno kaj ĝis Dobruška, kie loĝis ŝia filo kaj malantaŭ Dobruška, inter la montarojn, kie estis malgranda vilaĝeto kaj en ĝi tiom da karaj por ŝi personoj. Kaj kiam ŝi turnis la okulojn al oriento, jen kuŝis antaŭ ŝi bela duonkrono de montaro Krkonoše, kovrita de neĝo de longa verto de Hejšovina ĝis la ĉieltuŝanta pinto de Sněžka. La avineto, montrante trans Hejšovina, diradis al la infanoj: "Tie mi konas iun vojeton, tie en la montaro estas Kladsko, kie naskiĝis via patrino, tie estas Vambeřice kaj Varta, en tiu regiono mi pasigis kelke da feliĉaj jaroj.
	Ŝi enpensiĝis. Sed Barunka interrompis ŝian meditadon per demando: "Tie sur Varta sidas Sibylla sur marmora ĉevalo, ĉu ne vere?"
	"Oni diras, ke apud Varta sur unu monteto. Ŝi sidas laŭdire sur marmora ĉevalo, ŝi mem ankaŭ el marmoro skulptita kaj tenas la manon levita al ĉielo. Kaj oni diras, ke kiam ŝi tuta enprofundiĝos tiom en la teron, ke oni vidos eĉ ne ŝiajn fingropintojn, ke tiam plenumiĝos ŝia profetaĵo. Mia patro rakontis, ke li vidis ŝin kaj ke tiam estis ŝia ĉevalo ĝis la brusto en la tero."
	"Kaj kiu estis tiu Sibylla?" demandis Adélka.
	"Sibylla estis saĝa virino, kiu scipovis antaŭdiri aferojn estontajn."
"Kaj kion ŝi antaŭdiris?" demandis la knaboj.
"Pli ol unufoje mi jam rakontis tion al vi," diris la avineto.
"Ni jam forgesis tion."
"Sed vi devas tion memori."
	"Mi, avineto, multon memoris el tio," diris Barunka, kiu tre atente estis aŭskultanta la avineton; "Sibylla profetis, ĉu ne vere, ke falos sur la landon boheman multe da mizero, ke fariĝos militoj, malsato, pesto; sed ke plej malbone estos tiam, kiam patro filon, filo patron, frato fraton ne komprenos, kiam valoros nek honora vorto nek promeso, tiam ke estos plej malbone kaj la bohema lando estas sur ĉevalhufoj disportota."
	"Bone ci memoris tion. Sed bona Dio ne volu, ke tio iam realiĝu!" ekĝemis la avineto.
	Barunka, gunuiĝante ĉe 1a piedoj de la avineto, la manojn interfingrigitaj sur ŝiaj genuoj kaj la helajn okulojn fiksante fidoplene sur la seriozan vizaĝon de la avineto, demandis ankoraŭ:
"Kies estas la profetdiro, kiun vi rakontis al ni pri kavaliroj de Blaník, pri sankta Venceslao kaj sankta Prokopo, ĉu vi memoras?"
	"Tiu profetaĵo estas tiu de blinda junulo," respondis la avineto.
	"Aĥ, avineto, mi havas multafoje timon, ke mi eĉ ne povas ĝin priskribi al vi; vi ankaŭ ne volus, ĉu ne vere, ke la bohema lando estu sur ĉevalhufoj disportita?"
	"Ci, stulta, kiel mi nur povus deziri tian malfeliĉon, ni ja preĝas ĉiutage por la prospero de la bohema lando, ĝi estas ja nia patrino. Nu, kaj se mi vidus mian patrinon pereadi, ĉu mi povus esti indiferenta? Kion vi farus, se iu volus mortigi vian panjon?" 
"Ni krius kaj plorus," aŭdigis sin la knaboj kaj Adélka.
"Vi estas infanoj," ekridis la avineto.
	"Ni devus ŝin defendi, ĉu ne vere, avineto?" diris Barunka kaj ŝiaj okuloj ekflamis. 
	"Jes, knabino, tio estas farota, krio kaj ploro neniom helpas," diris la maljunulino kaj metis sian manon sur la kapon de la nepino.
	"Sed avineto, ni estas malgrandaj, kiel ni povus helpi?" opiniis Jan, kiun ĉagrenis, ke la avineto ne sufiĉe lin taksas.
	"Ĉu vi ne memoras, kion mi rakontis al vi pri malgranda Davido kiu mortigis Goliaton? Vidu, ankaŭ tiu malgranda multe povas, se li firme fidas Dion - memoru tion. Kiam vi elkreskos, vi iros en la mondon, vi ekkonos bonon kaj malbonon, oni tentos vin kaj delogos. Tiam rememoru vian avineton, kion ŝi diradis al vi, promeninte kun vi. Vi scias, ke mi rezignis agrablan vivon, iun proponis al mi la prusa reĝo kaj prefere mi laboris ĝis mortiĝo ol renegatigi miajn infanojn. Do ankaŭ vi amu la boheman landon kiel patrinon super ĉio, laboru por ĝi kiel bonaj infanoj kaj la profetaĵo, kiun vi timas, ne plenumiĝos. Kiam vi maturiĝos, mi ne estos plu ĉi tie, sed mi esperas, ke vi memoros la vortojn de via avineto," finparolis la avineto per kortuŝita voĉo.
	"Mi neniam forgesos pri ili," flustris Barunka, kaŝante sian vizaĝon sur la genuoj de la avineto.
	La knaboj staris silente, ili ne komprenis la vortojn de la vineto kiel Barunka. Kaj Adélka, alpremiĝinte al la avineto, plore parolis: "Sed, avineto, vi ne mortos, ĉu ne vere?"
	"Nenio daŭras en la mondo eterne, kara knabineto, ankaŭ min la bona Dio vokos," respondis la avineto al Adélka, arde ŝin al si alpreminte. Iun tempon ili restis senmovaj; la avineto enpensiĝis, la knaboj ne sciis kiel komenci. Jen ili aŭdis super si brueton de flugiloj kaj rigardinte supren ili vidis flugi tra la spaco aron da birdoj.
	"Tio estas sovaĝaj anseroj," diris la avineto; "da ili estas neniam multe, nur unu familio kaj ili estas speciale vicigitaj; rigardu, du flugas antaŭe, du malantaŭe, la ceteraj ĉiam unu apud la alia laŭlonge aŭ laŭlarĝe, escepte se ili iam formas duonrondon. Monedoj, kornikoj, hirundoj flugas en grandaj grupoj, kelke da ili flugas antaŭe serĉante ripozlokojn por la ceteraj kaj malantaŭe flanke flugas gardobirdoj, kiuj defendas en tempo de danĝero la inojn kaj la idojn, ĉar i1i ofte renkontiĝas kun malamika grupo kaj poste komenciĝas milito."
	"Sed, avineto, kiel povas birdoj militi, se ili ne havas la manojn por teni sabrojn kaj pafilojn?" demandis Vilím.
	"Ili batalas siamaniere kaj per naturaj bataliloj. Per la bekoj ili hakas sin kaj per flugiloj ili batas sin tiom kruele, kiel la homoj per akra armilo; ĉiufoje ĉe tia milito multe da ili terenfalas."
"Ili estas malsaĝaj," diris por si Jan.
	"Oh, kara knabo, la homoj havas prudenton kaj ankaŭ interbatiĝas pro nenio ĝis ili batmortigas sin," respondis la avineto levinte sin de sur la benketo kaj admoninte la infanojn al reveno.
	"Rigardu, la suno estas subiranta en skarlato, morgaŭ pluvos," turninte sin poste al la montoj, ŝi aldonis: "kaj Sněžka havas kufon."
	"Kompatinda sinjoro Bayer, kiom li suferos, devante iri en la arbaron," diris kompateme Vilím, rememorinte pri la arbaristo de Krkonoše.
	"Ĉiu profesio havas siajn malagrablaĵojn kaj kiu elektis, devas elporti bonon kun malbono eĉ se li la kapon risku," diris la avineto.
	"Mi estos tamen arbaristo kaj iros gaja al sinjoro Bayer," diris Jan kaj ellasinte la paperdrakon en la aeron, li kuregis malsupren de la monteto kaj Vilím lin sekvis, ĉar aŭdiĝis sonorila kunvokado de la brutaro, kiun la brutpaŝtisto pelis de la herbejo hejmen kaj la infanoj havis ĝojon el tiuj, kiuj iris antaŭ la trupo portante sur ruĝaj ledaj ĉirkaŭkoloj sonorilojn el flava kupro, el kiuj ĉiu alie sonoris. Oni povis ankaŭ sur la bovinoj rimarki, ke ili konscias tiun honorigon; ili fiere balancadis la kapojn de unu flanko je la alia kaj la moviĝantaj sonoriloj agrable harmoniis. Adélka vidante ilin, tuj komencis kanteti: "Hoŭ, hoŭ, bovinoj iras, portante lakton kun kremo," kaj tiris la avineton de la deklivo; sed la avineto sin returnis por rigardi Barunkan, kiu staris ankoraŭ sur la monteto. Ŝi estis tute absorbita per observado de la firmamento sur kiu formiĝis okcidente la plej belaj bildoj. Jen leviĝas sur hela fundo per gigantaj konturoj malhelaj montoj de biraraj formoj, jen longaj vertoj de arbaroj, jen malgrandaj montetoj, sur ili kasteloj kaj preĝejetoj; aliloke sur ebenaĵo leviĝas graciaj kolonoj kaj pordegarkoj rememorigantaj la grekan arĥitekturon, kaj ruĝega brilo de subiranta suno estas pasamentita de oraj hieroglifoj kaj arabeskoj. Kaj tiuj montoj, arbaroj kaj kasteloj disiĝas kaj sur ilia loko formiĝas aliaj, ankoraŭ pli fantaziaj. Tio tiom plaĉas al la knabino, ke ŝi supren alvokas la avineton, sed la avineto ne volas ankoraŭ unufoje supreniri la monteton, ŝi diras, ke ŝi ne havas plu junajn krurojn kaj la knabino devas malsupreniri al la ceteraj.
	Matene je Festo de ĉiuj Sanktuloj iris la infanoj kiel kutime renkonte al la avineto, kaj ili parolis dumvoje: "Hodiaŭ alportos al ni la avineto el la preĝejo kandeletojn." Kaj la avineto alportis kandeletojn. Se ni ne povas iri en la tombejon kaj oferi ilin por la animoj, ni ekbruligos ilin hejme," ŝi diris. Tiel ŝi festis ĉiujare feston de mortintoj hejme kun la infanoj. Vespere la saman feston ŝi vaksgluis la ekbruligitajn kandeletojn sur la tablo, citante ĉe ĉiu la animon por kiu la kandeleto estas oferdonita. Poste ŝi vaksofiksis ankoraŭ kelke da ili sen nomoj, dirante: ",Ili brulu por tiuj, je kiuj neniu rememoras."
	"Avineto, mi ankaŭ ekbruligos unu, por la malfeliĉa edziĝa soleno en la arbaro de Hertín!"
	"Ekbruligu, ekbruligu, knabineto, eble nia preĝo estos al ili agrabla." Oni ekbruligis ankoraŭ unu, la avineto surgenuis kun la infanoj al la tablo kaj ili preĝis tiom longe ĝis kiam la kandeletoj brulis. "Lumo eterna lumu por ili, ili ripozu en paco," finis la avineto la preĝadon, kaj la infanoj devis diri: "Amen."
	Unu semajnon post la festo, la avineto, vekante la infanojn, anoncis al ili, ke alrajdis sankta Marteno sur blanka ĉevalo. La infanoj rapide elsaltis el la litoj, kuris al la fenestroj - kaj jen ĉio estis blanka. Sur la deklivo eĉ ne unu verda folio, nek sur la salikoj apud la rivero kaj sur la alnoj ĉe la kanalo. Nur en la arbaro verdiĝis abioj kaj piceoj, sed iliaj branĉoj kliniĝis sub neĝa ŝarĝo. Sur la sorpujo, kiu staris proksime de la domo kaj sur kiu pendis kelke da frostrigidaj beraroj, sidis korniko kaj la kortbirdaro en la korto staris silente kaj kun miro rigardis tiun novaĵon. Nur paseroj gaje saltis sur la perono, kolektante ankoraŭ kion la kokinoj postlasis tie. La kato, revenante de la ĉaso, deskuadis ĉe ĉiu paŝo la neĝon de sur siaj piedetoj kaj rapidis en la subtegmenton. Kontraŭe la hundoj, malsekaj ĝis la genuoj ĝoje kuradis en la neĝo.
	"Neĝo, neĝo, kia bonaĵo, ni veturos per glitveturilo," ekkriis plezure la infanoj, salutante la vintron, kiu alportadis al ili alispecajn plezurojn. La sankta Marteno alportis al ili bonajn krakenojn kaj post Marteno kuvenadis ĉe ili plumŝiristinoj. La infanoj kompreneble p1i ŝatis la ŝpinvesperojn, ĉar tiam ili havis pli da libereco. Kiam la plumŝiristinoj sidiĝis en la kuirejo ĉirkaŭ la longa tabulo kaj sur la tabulo aperis amaso da plumaro, kvazaŭ neĝamaso, tiam forpeladis la avineto Adélkan kaj la knabojn ĉiam for de la tabulo. Okazis scie foje, ke Jan, troviĝante inter la ŝiristinoj, falis en tiun amason; kia estis tio spektaklo, oni povas imagi. De tiu tempo diradis la avineto pri tiuj malgrandaj, ke ne estas konsilinde allasi ilin al la tablo. Eĉ laŭguste petoli ĉirkaŭ la tablo ili ne povis, nek blovi, nek subite malfermi la pordon, tuj ili estis riproĉataj. La sola distraĵo ĉe tiuj vesperoj estis duonkuirita piro kaj la mirrakontoj pri fantomoj kaj rabistoj, vaglumoj kaj fajroviroj. En longaj kaj nebulaj vesperoj, kiam la plumŝiristinoj kaj ŝpinistinoj el domo en domon, eĉ fine el vilaĝo en alian vilaĝon iradis, oni ofte aŭdis: jen timigis iun io tie, kaj iun alian aliloke, kaj kiam oni komencis pri tio paroli, ne ĉesis 1a rakontado, ĉar ĉiu sciis kelke da similaj okazintaĵoj. Ankaŭ la malliberuloj el Kramolna, irante printempe en la krimulejon kaj aŭtune el ĝi revenante - la homoj diradis "ke ili revenas de la studado, ĉar ili ĉiam laŭdire iun ellernas tie, - ofte kaŭzis, ke oni komencis pri ili paroli. Kaj parolante pri ili, oni komencis paroli pri ŝtelistoj ĝenerale kaj poste oni rakontis mirrakontojn pri brigantoj aŭ arbarrabistoj. La infanoj sidis silente kiel musoj, sed por tuta mondo ili ne elirus antaŭ la pordon, tiom ili timis. Tial la avineto ne ŝatis tiajn babilaĵojn, sed tamen iam ŝi ne povis ĉesigi la fluon de tiaj rakontaĵoj.
	Post Sankta Marteno estis en la urbeto vintra foiro; sinjorino Prošková iris kun Bětka kaj Vorša en la urbeton por aĉeti provizon da vazaro kaj da diversaj utilaĵoj por la tuta vintro. La infanoj apenaŭ povis ĝisatendi la patrinon, ĉar ŝi ĉiam alportis al ili ian ludilon kaj bonan marcipanon kaj la avineto ricevis ĉiun jaron lanŝtrumpojn, pantoflojn kaj duondekduon da ŝnuroj por ŝpinrado kiel foirdonacon.
	Kiam ŝi metadis tiujn ĉi en la tirkeston, ŝi diradis al Jan: "Se ci ne estus, sufiĉus por mi unu."
	Adélka ricevis tiun ĉi fojon kiel foirdonacon lignan tabulon sur kiu estis alfabeto. "Kiam morgaŭ venos la sinjoro instruisto, ci povas komenci lerni, sen tio ci havas longan tempon dum la ceteraj lernas. Kaj se ci memoras «Patro nia» kaj kantetojn, ci memoros ankaŭ la alfabeton," diris la patrino.
	La knabino saltetis pro ĝojo kaj tuj ŝi diligente observadis la literojn: la komplezema Vilím proponis sin, ke li instruos ŝin pri: i, e, a, o, u, sed ŝi, kaŝinte la tabuleton malantaŭ la dorson, diris: "Mi ne volas tion scii de ci, ci ne scipovas tion kiel la sinjoro instruisto."
	"Kompreneble, mi ne scias la alfabeton, kiam mi legas el la libro," indigniĝis la knabo ofendita.
	"Sed en la libro ĝi ne estas tiel," lin refutadis la fratineto. "Jen vidu, kiel malsaĝa ci estas!" kunfrapis la knabo la manojn.
	"Lasu esti," ekskuis la kapon Adélka kaj iris kun la tabuleto al lumo.
	Dum tiuj du disputis pri instruiteco, koncertis Jan en la kuirejo antaŭ Sultán kaj Tyrl, li trumpetis kaj samtempe ankaŭ tamburis per la muzikiloj, kiujn alportis al li la patrino de la jarfoiro. La hundoj verŝajne ne trovis la muzikon tre agrabla; ili havis la nazojn levitaj, Sultán bojis, sed Tyrl tirate blekis, ke estis teruriga tion aŭskulti. La avineto estis kun la filino en la kamero, kie ili estis lokantaj la aĉetitajn objektojn; tamen ekaŭdinte tiun muzikon ŝi rapidege alkuris. "Mi tuj pensis ja, ke tio estas tiu lucifero; en ci, knabo, estas eĉ ne unu vejno bona! Ĉu vi ĉesos!"
	Jan forprenis la trumpeton de la buŝo, sed kvazaŭ li ne estus aŭdinta, kion diris al li la avineto, li komencis ridi, dirante: "Rigardu nur la hundojn, kiel ili koleras, ke mi faras al ili muzikon!"
	"Se la hundoj scius paroli, ili dirus al ci, ke diablo aŭskultu tian muzikon, ĉu ci komprenas? Tuj formetu tiujn objektojn! Kredu min, se ci estos tia petolulo, mi diros al sankta Nikolao, ke li tiun ĉi jaron nenion donacu al ci," minacis la avineto, montrinte al Jan la pordon de la ĉambro.
	"Nu, tio povas esti bela, kaj en la urbo oni rakontis, ke la sankta Nikolao aĉetis plenan veturilon da donacoj kaj ke li nunjare estos malavara por la obeemaj infanoj?" diris Vorša, ekaŭdinte en la pordo la vortojn de la avineto.
	Tuj, kiam venis la morgaŭan tagon la sinjoro instruisto, eltiris Adélka kuraĝoplene sian tabuleton kaj sidiĝis al la ceteraj; ŝi bone atentis kaj post la leciono ŝi alkuris kun granda ĝojo al la avineto por diri al ŝi, ke ŝi scias ĉiujn literojn sur la unuaj linioj, kaj tuj ŝi ilin ripetis al la avineto kun ĉiuj signoj, kiujn al ili la sinjoro instruisto aligis, por pli bone memorfiksi ilin. La patrino kaj la avineto estis pri ŝi kontentaj, precipe kiam ŝi ankaŭ la morgaŭan tagon ilin sciis; sed ĉar ŝi ofte montris ilin al la avineto kaj volis esti de ŝi ekzamenata, sciis ilin fine la avineto same bone kiel ŝia nepino. "Ni vidu," ŝi diris al si, "dum mia tuta vivo ne venis al mi ideo, ke mi povus ankoraŭ lerni alfabeton kaj nun en tagoj de maljunaĝo ĝi okazas. Vere, se oni volas trakti la infanojn, oni devas iam ankaŭ infaniĝi."
	Iun tagon enkuris Jan en la ĉambron kun krio: "Infanoj, infanoj, venu rigardi, la avineto deportis de la subtegmento la radŝpinilon!" - "Ĉu tio estas ia miraklo?" admonis la patrino la infanojn, vidante, ke ĉiuj kuregas el pordo, ne esceptante Barunkan. Efektive, tio estis neniu miraklo, sed la patrino estis forgesinta, kiom da ĝojoj alportis en la ĉambron la avineto kun la radŝpinilo. Kun la radŝpinilo venis la ŝpinistinoj, kaj kun ili belaj mirrakontoj kaj ĝojaj kantoj. La patrino trovis ja plezuron nek en la mirrakontoj nek en la kantoj, ŝi preferis sidi en sia saloneto kaj legis en libro el la kastela biblioteko. Kiam la avineto diris: "Rakontu al ni ion el tiuj kronikoj!" kaj la patrino rakontis, tio ne interesis la infanojn kaj la ceterajn tiom, kiel tio, kiam ŝi komencis priskribadi la vivon en Vieno; tio plaĉis al ĉiuj, kaj se la ŝpinistinoj diris: "Kiel bele estas sendube en tia urbo," la infanoj, ne pli multe dezirante, certe pensis: "Ni estu jam grandaj, por ke ni povu tien iri por rigardi!"
	Tamen super ĉio i1i ĉiuj, escepte la patrinon, kiu ne volonte ilin aŭskultadis, ŝatis la mirrakontadojn de le avineto pri la princinoj kun oraj steloj sur la frunto, pri kavaliroj kaj princoj ensorĉitaj je leonoj kaj hundoj aŭ eĉ je ŝtonegoj, pri aveloj en kiuj estis enmetitaj kompletaj multekostaj roboj, pri oraj kasteloj kaj maroj, sur kies fundo loĝas belaj nimfoj. La patrino ne supozis, ke Barunka ofte ĉe la trikado enpensiĝinte kaj ^rigardante tra la fenestro la nudajn deklivojn kaj neĝokovritan valeton, vidas tie paradiron, palacon el multekostaj ŝtonoj, fajrokolorajn birdojn, sinjorinojn, kies oraj haroj pendas de la kapo, kaj ke la glacikovrita rivero ŝanĝiĝis je blua ondiĝanta maro, sur kies ondoj balanciĝis belegaj nimfoj en perlaj lasturoj. Sultán, kiu ronkis, kuŝante sur la planko, ne sonĝis pri la honoro, kiun la knaboj al li ofte faris, juĝante ĝin ensorĉita princo. - Kaj kiom agrable estis en la ĉambro, kiam krepuskiĝis! Vorŝa fermis la fenestrokovrilojn, en la kameno krakis rezinaj lignobranĉoj, en mezo de la ĉambro oni starigis altan lignan kandelabron, en kies ferajn tenilojn oni enŝovis flamantajn torĉojn. Ĉirkaŭe oni starigis benketojn kaj tabletojn por la ŝpinistinoj, por kiuj ankoraŭ la avineto preparis ĉiufoje pajlan korbeton plenan de sekigitaj pomtranĉaĵoj kaj prunoj. Kun kia senpacienco atendis la infanoj, kiam la pordo ĉe la antaŭĉambro malfermiĝos lcaj la ŝpinistinoj aperos! Dum la ŝpinvesperoj neniam la avineto komencis rakonti, nur kiam ĉiuj ŝpinistinoj estis kunvenintaj. Dum la tuta tago ŝi kantetis adventajn kantojn.
	Antaŭ ol la infanoj tiom bone konis la avineton, ŝiajn bonajn kaj malbonajn rnomentojn, ili opiniis, ke ili devas je ŝi eldevigi rakontaĵojn. Sed la avineto baldaŭ ĉesigis tion. Ŝi komencis rakonti al ili pri paŝtisto, kiu havis tri cent ŝafojn, kaj pelante ilin sur la paŝtejon, li venis al ponteto, kiu estis tiom mallarĝa, ke la ŝafoj ne povis transiri alimaniere ol unu post la alia. "Nun ni devas atendi, ĝis kiam ĉiuj transiros," ŝi aldonis silentiĝinte; kiam post ia tempo la infanoj demandis: "Avineto, ĉu ili jam transiris?" ŝi respondis: "Oh, kion vi pensas, tio daŭros minimume du horojn antaŭ ol ili ĉiuj transiros!" La infanoj sciis jam, kion tio signifas. Aŭ ŝi komencis: "Nu, se vi ne volas alie, mi rakontos. Imagu, ke mi havas sepdek sep poŝojn kaj en ĉiu unu mirrakonton; el kiu poŝo vi volas aŭdi la rakonton?" - "El la deka, ekzemple!" vokis la infanoj. - "Do, el la deka; en la deka poŝo estas sekvanta mirrakonto: Estis unu reĝo, kiu havis platon, sur la plato katon, ĝi atendis raton." Kaj jen estis ankaŭ fino.
	Tamen la plej malbona tio estis, kiam la avineto aludis la ruĝan ĉapeton! Tion la infanoj ne povis aŭdi, ili tuj forkuris. Ĉe ĉiu alia rakonto ili povus la avineton petinklinigi al tio, ke ŝi daŭrigu rakonti; ĉe tiu ĉi ili devis eĉ ne vorton perdi, se ili ne volis aŭdi ripetadon de siaj propraj vortoj: Konante jam tiom bone la avineton, ke ili sciis, ke ĉiuj petoj estus vanaj, ili pacience atendis la ŝpinistinojn. Plej frue venis ĉiam Kristla, post ŝi Míla, poste Cilka de Kudrna el kastelo, konatinoj de Bětka kaj Vorša, iam venis ankaŭ la sinjorino patrino kun Mančinka kaj la sinjorino arbaristedzino, kaj unufoje en semajno alkondukis Kristla ankaŭ la junan edzinon de Tomeŝ, por kiu poste kutime venis li mem ŝin rekonduki.
	Antaŭ ol la virinoj varmigis sin kaj sidiĝis al siaj radŝpiniloj, oni interparolis ian tempon pri ĉio ajn. Se okazis al iu io nova en la mastrumejo, aŭ se ŝi aŭdis iun novaĵon, oni debatis pri tio; se estis iu festotago, kun kiu estis kunigita iu nacia kutimo aŭ superstiĉo, aŭ se tio estis festo de iu sanktulo, ankaŭ tio donis kaŭzon por interparolo. Ekzemple vespere antaŭ la festo de sankta Nikolao tuj demandis Kristla Adélkan, ĉu ŝi metis jam sian ŝtrumpon en la fenestron, ĉar la Nikolaoj jam ĉirkaŭvagas.
	"La avineto ĝin metos tien, kiam mi iros dormi," diris la knabino.
- "Tiam ne donu vian malgrandan ŝtrumpeton; diru al la avineto, ke ŝi pruntu al vi ian grandan!" stimulis Kristla. - "Oh ne," aŭdiĝis Jan, "tiam ni estus malfavoritaj. - "Al vi sen tio donacos Nikolao nur vergon," incitetis Kristla. - "Oh, li certe scias, ke la avineto havas la vergon de la pasinta jaro kaŝitan kaj ke ŝi neniam batas nin," diris Jan; tamen la avineto opiniis, ke ofte Jeník meritus tion.
	La tago de Lucio estis por la infanoj tago tre malagrabla. Estis superstiĉo, ke en tiu nokto promenas Lucio, blanka, longa, malordhara virino, kaj oni timigis per ŝi infanojn, ke ŝi prenos ilin, se ili estis malobeemaj.*) "Timemo ne estas saĝa," diradis la avineto kaj ne ŝatis vidi, se oni per io timigis infanojn; ŝi instruis ilin timi nenion krom kolero de Dio, tamen refutadi verecon de iu superstiĉo, kiel tion faris siojoro Prošek, kiam oni komencis al li rakonti pri niksoviro, skabiulo, vaglumoj, fajroviroj, kiuj ofte antaŭ la pasanto ruliĝas kiel pajlofasko, sed al kiuj li devas por la lumigo de vojo bone danki. k. t. p. - tion ŝi ne sciis, ĉar kredo je ili estis en ŝi tre enradikigita. Ĉe ŝi estis la tuta naturo plena de bonaj kaj malbonaj spiritoj. Ŝi kredis ankaŭ je malbona infera spirito, kiun Dio sendas sur la teron por provi la homaron de Dio, ŝi tion firme kredis, sed ŝi ne timis, havante en la koro firman nedetrueblan fidon je Dio, en kies povo estas tuta mondo, ĉielo kaj ankaŭ infero, kaj sen kies volo eĉ ne haro defalos de la homa kapo.
	*) Ankaŭ en Slovakujo estas tiu superstiĉo konata, ke Lucio, senordhara, en blanktuko envolvita virino, kun kribrilo sur la kapo iras tra la urbo,
	Tiun fidon ŝi penis inokuli ankaŭ en la korojn de la infanoj. Tial ankaŭ, kiam Vorša en la tago de Lucio komencis paroli pri blanka virino, la avineto tuj kriadmonis ŝin, aldonante, ke Lucio fortrinkas nur iom da nokto. Plej bone sciis trakti la infanojn Míla. Li konstruis ĉiam por la knaboj glitveturiletojn, plugilojn kaj ĉaretojn, aŭ li faris kenojn, kaj la knaboj ne malproksimiĝis de li. Se oni parolis pri io terura, kaj Vilém time premiĝis al li, li diradis: "Nenion timu Vilímek; je diablo ni prenos krucifikson, je fantomo bastonon kaj ni batelpelos ilin." Tio plaĉis al la knaboj, kaj kun Míla ili irus eĉ en noktomezo kien ajn; kaj la avineto kapjesante diradis:
"Vere, bone li parolas, viro estas ĉiam nur viro!"
	"Efektive; kaj Jakub timis nek diablon nek la sinjoron administranton, kiu estas pli malbona ol diablo," diris Kristla.
	"Nu, do," rememoris la avineto, "se ni parolas pri la sinjoro administranto, ĉu ci Jakub havas tamen esperon veni en la kastelon?"
	"Oh, mi opinias, ke tio havos nenian rezultaton, de ĉiuj flankoj oni atakas min, kaj enmiksiĝas en tion multe da malbonaj virinoj kaj tiuj metos finon al tio."
	"Oh, ne parolu tiel, eble estas ĉio ankoraŭ rebonigebla," diris Kristla malĝoje.
	"Mi dezirus tion, kiel ci, sed mi ne scias. La filino de la administranto furioze koleras je mi pro tio, kion ni estis farintaj al la Italo. Ŝi laŭdire aspiris lin, kaj kiam lin la sinjorino princino pro tiu afero rapide forekspedis, ŝiriĝis ŝia tuta amteksaĵo. Ŝi senĉese sufloras al la administranto, ke li ne prenu min en la kastelon. Tio estas unu. La alia estus Lucio, filino de la vilaĝestro. Tiu nepre volas, ke mi estu ŝia reĝo ĉe "longa nokto", kaj ĉar mi ne povas tiun honoron al ŝi fari, la vilaĝestro koleros kaj poste kiam Dio donos printempon, mi verŝajne kantos: En verda arbar', la lasta saluto, reeĥas de mi, juna rekruto -," kaj Míla komencis kanti, la knabinoj ankaŭ, nur Kristla ekploris.
	"Nu, ne ploru, knabino, ĝis printempo estas longe ankoraŭ, kiu scias, kion bona Dio preparas, konsolis la avineto.
	Kristla kompreneble viŝis la okulojn, sed tamen ŝi restis malĝoja.
	"Ne pensu pri tio, eble la patro tion iel aranĝos," diris Míla sidiĝinte apud ŝi.
	"Kaj ĉu ci ne povus esti ŝia reĝo sen iaj konsekvencoj?" demandis la avineto.
	"Oh certe, avineto, iuj knaboj ĉe ni iradas al du eĉ al tri knabinoj antaŭ ol ili definitive iun prenos kiel edzinon kaj knabinoj praktikas tion same tiel. Mi ne estus la unua amindumanto de Lucio kaj mi ankaŭ ne devus esti la lasta, sed ĉe ni ne estis aŭdite, ke knabo delogu du knabinojn samtempe kaj se li iras por fari al ŝi reĝon, estas same, kvauaŭ li irus al altaro."
	"Tiam ci bone faras, ke ci ne iras," aprobis la avineto.
	"Sed kian ideon havas tiu Lucio, ke ŝi volas nepre cin, kvazaŭ ne estus sufiĉe da aliaj knaboj ĉe vi," ĉagrenis Kristla.
	"La sinjoro patro dirus: kontraŭ ĝusto, neniu disputo," ekridis la avineto.
	Antaŭ festoj de Kristnasko alternis rakontado de fabeloj kaj kantado kun interparoloj pri bakado de kristnaskaj plektokukoj, pri faruno kaj kvanto da butero, kiun tiu aŭ alia donas, knabinoj parolis "pri fandado" (de plumbo), kaj la infanoj ĝojatendis la plektokukojn, flosantajn kandeletojn, Jesueton kaj kristnaskajn donacojn.
^II.
	
	Estis kutimo ne nur en la muelejo sed ankaŭ en la arbaristejo kaj en Staré Bělidlo, ke al ĉiu, kiu venis en la domon je kristnaska vespero kaj Festo de Dio, oni donis manĝi kaj trinki ĝis satiĝo; kaj se estus neniu veninta, estus la avineto irinta sur disvojon por serĉi iun gaston. Sed kian ĝojon ŝi havis, kiam neatendite venis antaŭ la kristnaska vespero ŝia filo Kašpar kaj filo da ŝia frato el Olešnice! Tutan duontagon ŝi ploris pro ĝojo kaj ĉiumomente ŝi forkuradis de la bakado de plektokukoj en la ĉambron, kie la venintaj sidis inter la infanoj por rigardi la filon, aŭ por demandi la nevon kion faras tiu aŭ alia en Olešnice, kaj al la infanoj ŝi ripetis ne unufoje: "Rigardu la onklon, li estas vera portreto de via avo, nur lian staturon li ne posedas." La infanoj observis ambaŭ onklojn de ĉiuj flankoj kaj tiuj ĉi tre plaĉis al ili, precipe pro tio, ke ili amike respondis ĉiun ilian demandon.
	La infanoj volis ĉiun jaron fasti, por vidi oran porketon, sed tio neniam efektiviĝis; la volo estis bona sed la korpo malforta. ... En kristnaska tago estis ĉiu malavare regalita, ankaŭ la kortbirdaro kaj la bruto ricevis plektokukojn, kaj post la vespermanĝo prenis la avineto de ĉio, kion oni vespermanĝis, po peco duonon de tio ŝi ĵetis en la kanaleton, alian duonon ŝi enterigis en la fruktoĝardeno sub arbon, por ke akvo restu pura kaj sana kaj la tero estu fruktodona, kaj kolektinte ĉiujn panerojn, ŝi jetis ilin en "fajron", por ke ĝi ne "malutilu".
	Malantaŭ la stalo skuis Bětka siringon, vokante:
			"Montriĝu hodiaŭ per hunda ekbojo,
			al mia amoto, kie la vojo";
kaj en la ĉambro fandis la knabinoj plumbon kaj vakson kaj la infanoj flosigis kandeletojn en nuksoŝeloj sur akvo.
	Jan sekrete puŝetis la varon kun akvo por ke tiu ĉi moviĝu kaj la ŝeloj reprezentantaj barkojn de vivo balanciĝu de la bordo en la centron; poste li ekvokis ĝoje: "Rigardu kiom malproksimen, kiom malproksimen mi iros en la mondon!"
	"Oh, kara knabo, kiam ci estos en fluo de la vivo, inter turniĝoj kaj rifoj, kiam la ondoj agitos la barkon de cia vivo, tiam ci rememoros sopire la trankvilan havenon el kiu ci elflosis," diris por si mallaŭte la patrino, je duonoj distranĉante "la pomon de la feliĉo" de la knabo. La grajnoj formis stelon, estis tri sendifektaj radioj, la aliaj du estis nekompletaj, de vermo formorditaj. Flankenmetinte la pomon kun ekĝemo, ŝi distranĉis alian por Barunka, kaj vidante refoje nekompletan stelon, ŝi diris por si: "Do, nek unu nek la alia estos perfekte feliĉa!" Ŝi distranĉis ankoraŭ pomojn por Vilém kaj Adélka, kaj en tiuj estis nedifektitaj steletoj je kvar radioj. "Eble tiuj ĉi," pensis 1a patrino kaj Adélka interrompis ŝian meditadon, plendante, ke ŝia barketo ne volas forbordiĝi kaj ke la kandeleto jam finbrulas.
	"La mia ankaŭ estingiĝas ja kaj ne malproksimiĝis tre," diris Vilím.
	En tiu momento refoje iu puŝis la varon, la akvo rapide ondiĝis kaj la barketoj meze flosantaj subakviĝis.
	"Ha, ha, vi mortos pli frue ol ni," vokis Adélka kun Vilímek.
	"Tio faras nenion, ni estis pli malproksime," respondis Barunka kaj Jan afirmis; tamen la patrino malĝoje rigardis la estingiĝintajn kandeletojn kaj antaŭsento ekregis ŝian animon ĉu tamen tiu senkulpa infanludo profetas ilian estontecon.
	"Ĉu alportos al ni ion Jesueto?" demandis la infanoj sekrete la avineton, kiam oni komencis forportadi la manĝilaron.
	"Tion mi ne povas scii; atendu, kiam li sonorigos," diris la avineto. La p1i malgrandaj infanoj stariĝis antaŭ la fenestroj, opiniante, ke Jesueto devas preteriri kaj ke ili ekaŭdos lin. - "Ĉu vi ne scias, ke Jesueton oni povas nek vidi nek aŭdi?" diris la avineto. "Jesueto sidas en ĉielo sur hela trono kaj sendas donacetojn por bonaj infanoj pere de anĝeloj, kiuj arportas ilin sur oraj nuboj. Vi aŭdos nenion krom sonoriloj."
	La infanoj rigardis tra la fenestroj, pie aŭskultante la avineton. En tiu momento ekaperis en mallumo hela lumo kaj ekstere eksonis sonorileto. La infanoj kunmetis la manojn, kaj Adélka flustris mallaŭte: "Avineto, tiu lumo estis Jesueto, ĉu ne vere?" La avineto jesis; en tiu momento enpaŝis ankaŭ la patrino en la pordon, anoncante al la infanoj, ke Jesueto en la ĉambron de la avineto metis por ili donacojn. Kiaj tumulto kaj ĝojo estis, kiam ili vidis iluminatan, ornamitan arbon kaj sub ĝi belajn donacojn! La avineto ne konis ja tiun ĉi kutimon, kiu ne estis disvastigita inter la popolo, sed ĝi plaĉis al ŝi; longe antaŭ Kristnasko ŝi mem penis pri la arbo kaj helpadis al la filino ĝin ornami. "En Neisse kaj en Kladslco regas tiu ĉi kutimo ĝenerale; ĉu ci memoras, Kaŝpar, ci estis tiam, kiam ni estis tie, jam granda knabo?" diris la avineto al sia filo, lasante la infanojn ĝoji kun siaj donacetoj kaj sidiĝinte apud li al forno.
	"Kiel mi ne memorus; tio estas bela kutimo, kaj bone, Terezka, ci faras, ke ci rekondukis ĝin; restos post ĝi belaj rememoroj por la infanoj, kiam ili eksentos malfacilaĵojn de la vivo. Je tiu tago oni plej ofte rememoras en fremdlando, mi spertis tion dum ĉiuj jaroj, kiujn mi pasigis en fremdlando. Sufiĉe bone mi fartis ĉe la majstro, tamen ĉiam mi pensis: "Prefere mi sidus ĉe la patrino kaj manĝus kaĉon kun mielo, kukojn kun papavo kaj piron kun brasiko, ĉiujn bonajn manĝaĵojn ĉi tie mi donus por tio!"
	"Niaj manĝaĵoj," ekridetis la avineto kaj jesis per la kapo; "sed ankoraŭ ci forgesis pri sekaj fruktoj."
	"Vi scias ja, ke mi ne tro ŝatis tion ĉi; en Dobruška oni nomas tion muziko. Sed je io alia mi rememoradis, kion ni ĉiuj plezure aŭskultadis."
	"Mi scias ja, kion ci pensas: kanton de paŝtistoj; tio estas ankaŭ ĉi tie, atendu; post nelonge ci ankaŭ ekaŭdos ĝin, diris la avineto, kaj apenaŭ ŝi finparolis, aŭdiĝis de ekste^e paŝtista trumpeto. Plej unue li trumpetis melodion de la paŝtista kanto, poste li komencis kanti: Supren, leviĝu, paŝtistoj, aŭskultu novaĵon, la Savonto naskiĝis en Betlemo en stalo," kaj tiel plu. - "Ci estas prava, Kašpar, se mi ne aŭdus tiun kanton, la Kristvespero ne ŝajnus al mi tiom gaja," diris la avineto aŭskultante kun plezuro. Poste ŝi eliris eksteren kaj pridonacis la paŝtistojn malavare.
	En tago de sankta Stefano iris la knaboj kanti en la muelejon kaj en la arbaristejon; se ili ne estus venintaj, pensus la sinjorino patrino, ke plafono estis falinta sur ilin kaj ŝi mem estus alkurinta en Staré Bělidlo. Bertík kaj Frantík venis reciproke kanti malsupren.
	Kristnaskaj tagoj pasis; la infanoj interparolis jam, ke venos tri reĝoj, kaj ke la sinjoro instruisto venos skribi K M B sur pordojn kaj kanti, kaj nur post festo de tri reĝoj solenis la ŝpinistinoj "longan nokton". En Staré Bělidlo kaj en la muelejo tio ne estis tia, kiel en la vilaĝo, kie estis multe da gejunularo; tie oni elektis reĝinon kaj reĝon, estis muziko, oni ornamis ŝpinspindelon kaj donis harligaĵon. En Staré Bělidlo oni aranĝis bonan vespermanĝon, la ŝpinistinoj kunvenis, oni kantis, manĝis kaj trinkis kaj kiam subite eksonis malantaŭ pordo gurdo, oni komencis danci en la kuirejo. Venis ankaŭ Tomeš, sinjoro patro kaj la arbaristo, venis ankoraŭ aliaj kaj malgranda balo estis improvizita. La kuirejo estis ja pavimita nur per brikoj sed tio neniel ĝenis la knabinojn, kaj kiuj domaĝis la ŝuojn, tiuj dancis nudpiede.
	"Nu, avineto, ni povus ankaŭ kune iom aerumi la faldojn, ĉu ne?" rikanis la sinjoro patro veninte el la ĉambro, kie sidis la maljunaj, en la kuirejo inter la dancantojn, kie ankaŭ estis la avineto, ĉar ŝi devis inspekti la geetularon, kiu meze de la rondo balanciĝis kune kun Sultán kaj Tyrl.
	"Oh, kara sinjoro patro, estis tempoj, kiam mi ne zorgis pri tio, ke mi havas piedojn plenaj de sangaj kaloj, nur se mi dancis. Apenaŭ mi montriĝis en gastejo aŭ somere en draŝejo, jam kriis knaboj: Madlena estas ĉi tie, ludn "kalamajka", "vrták"!*) Kaj Madla turniĝadis jam." Sed nun, ho mia bona Dio, mi estas kiel vaporo super poto."
	"Ho, vi estas ankoraŭ kiel koturno, avineto, ni tamen povus provi ekdanci," opiniis la sinjoro patro, turninte la flartabakujon inter la fingroj.
	"Jen estas dancantino, sinjoro patro, tiu scias turniĝadi kiel spindelo," ridis la avineto prenante je la mano la junan edzinon de Tomeš, kiu staris malantaŭ la sinjoro patro kaj aŭskultis ilian dialogon.
	Gaje prenis la juna virino la sinjoron patron je la mano, al Kudrna ŝi diris, ke li ludu la unuan malrapide. Kudrna, tenante en unu mano pecon da miliaĵo, kiun li de tempo al tempo formanĝadis, ekludis malrapidan nacian valson "sousedská", kaj la sinjoro patro devis vole nevole danci. La gejunularo komencis aplaŭdi tiom, ke la sinjorinoj eliris el la ĉambro por rigardi, kio estis okazinta. Kiam ili estis tie, prenis Tomeš al danco la sinjorinon muelistedzinon, la sinjoro patro estante "en fajron" dancis ankoraŭ kun la domestrino kaj tiel ankaŭ la maljunaj pasigis per dancado iom da tempo kaj la avineto ridis poste la sinjoron patron.
*) Naciaj dancoj. R. de trad.
	Kaj apenaŭ estis pasinta la "longa nokto", estis refoje festeno en la muelejo, oni buĉis porkon, fritis bulkojn, ĉe ĉio devis esti la amikoj el Staré Bělidlo kaj la sinjoro arbaristo; la sinjoro patro venigis ilin per glitveturilo. Tiu ĉi festo ripetiĝis poste en la arbaristejo kaj fine ankaŭ ĉe Prošek, kie oni ludis unu tagon Sanktan Doroteon. Reĝo Diokleciano estis Václav Kudrna, virgulino Doroteo estis lia fratino Lída, du korteganoj, juĝisto, ekzekutisto kaj ties du helpantoj estis knaboj verŝajne el Žernov. La helpantoj kaj la korteganoj portis saketojn por donacoj. Antaŭ la domo de Prošek estis longa glitvojo, tie kutime haltis la sinjoroj aktoroj por iom amuziĝi per glitado; la virgulino Doroteo rigardis ilin triste, tremante pro malvarmo. Ŝi admonis ilin kvankam ke ili jam iru, tamen ŝia voĉo kontraŭ tiom da aliaj estis malforta kaj ŝi devis multfoje ankoraŭ esti atestantino de ilia batalo per neĝbuloj, se iu puŝis alian ĉe la glitado. Fine ili enpaŝis en la domon, kie akceptis ilin hundoj kun grandega bojado kaj la infanoj kun ĝojo. Apud la forno ili reordigis siajn vestojn kaj formetis la saketojn. Iliaj kostumoj estis tre simplaj; la virgulino Doroteo havis botojn de sia frato, sur siaj vestoj blankan robon el maldika tolo, prunteprenitan de Mančinka, ĉirkaŭ la kolo koralojn, anstataŭ vualo blankan ŝultrotukon de sia patrino kaj sur ĝi kroneton el papero. La knaboj havis sur siaj vestoj blankajn ĉemizojn, ĉirkaŭ la talio diverskolorajn tukojn kaj paperajn ĉapojn. Diokleciano havis ankaŭ kronon kaj de liaj ŝultroj pendis mantelo, florkolora antaŭtuko, kiun dimanĉe portis la patrino, kiun tiu ĉi kun speciala komplezo pruntis al li. Iom varmiĝinte ili stariĝis meze de la ĉambro kaj komencis prezenti sian spektaklon; la infanoj aŭdis tion ĉiujare sed ĉiam ĝi tre plaĉis al ili. Kiam poste la reĝo Diokleciano, idolano, kondamnas virgulinon Doroteon, kristaninon, ke ŝi mortu per mano de ekzekutisto, prenas ŝin la helpantoj de tiu ĉi sub la brakoj kaj kondukas ŝin sur eŝafodon, kie atendas ŝin la ekzekutisto kun levita glavo kaj ekvokas kun terura patoso: "Virgulino Doroteo genuiĝu, mian glavon ne timiĝu, mallevu fiere la kapon, mi faros majstrecan hakon!" La virgulino Doroteo genuiĝas, mallevas la kapon kaj la ekzekutisto forhakas ŝian kronon de la kapo, kiun la helpantoj relevas. Poste ĉiuj kliniĝas, la virgulino Doroteo refoje metas la kronon sur sian kapon kaj stariĝas en angulon al la pordo.
	"Rigardu, kiel la infanoj scias tion bele ludi, estas ĝojo aŭskulti," parolas Vorša.
	La avineto ankaŭ tre laŭdas ilin kaj la infanoj ŝarĝitaj per multaj donacoj eliras el la pordo. Malantaŭ la domo ili ekzamenas kion ili estis ricevintaj; la nutraĵon distribuas la reĝo tuj, sed monon li ŝovas en sian paŝon, ĉar 1i sola kiel direktoro de la tuta entrepreno rajtis tion kaj ĉar li ankaŭ elspezojn kaj respondecon portis. Post tia laŭrajta distribuo marŝis la infanoj al Riesenburk. La infanoj de Prošek dum kelke da tagoj ripetadis fragmentojn el la deklamaĵoj kaj ludis Doroteon. Sole la patrino ne povas kompreni, ke tia sensencaĵo povas al iu plaĉi.
	Kaj jen estis jam karnavalo ĉi tie, kaj dimanĉe alvenis el la urbo bela glitveturilo. Ĉevaloj havis sonoriletojn, kiuj en la korto tiom forte eksonis, kiam ajn la ĉevaloj ekmoviĝis, ke korniko, la vintra vizitanto de la sojlo, rapide forflugis sur la sorparbon kaj la kokinoj kun paseroj kun granda miro rigardis la ĉevalojn, pensante verŝajne: Sinjoro mia reĝo, kion ĝi signifas! Oni alvenis por inviti la familion de Prošek, ke ĝi solenu la finon de la karnavalo ĉe la baptopatro Stanický en la urbeto. La avineto tamen neniam konsentis iri; ŝi diradis: "Kion tie? Lasu min hejme, mi ne konvenas inter urbanojn." Ambaŭ Stanický estis bonaj kaj amikaj homoj; sed ĉar ili posedis gastejon, alvenis diversaj gastoj ankaŭ de malproksimo de kelke da mejloj kaj tio ne estis societo por la modera avineto. Kiam vespere alveturis la infanoj hejmen, ili rakontis al la avineto, kion bonan ili havis, ili alportis al ŝi pecojn da manĝaĵoj, laŭdis la bruan muzikon kaj rakontis kiu estis tie.
	"Kaj divenu, kiun mi ankoraŭ vidis tie," diris Jan.
	"Nu, kiun do?" demandis la avineto.
	"La komerciston Vlach, kiu al ni alveturadas kaj donas al ni ĉiam figojn. Sed vi ne estus lin rekoninta, li ne estis tiom malpura kiel kiam li alveturas al ni; li estis vestita kiel la sinjoro princo kaj li havis orĉenon ĉe horloĝo."
	"Se oni havas da io sufiĉe, oni povas malŝpari," diris la avineto, "cetere," ŝi aldonis, "vi ankaŭ ne iras inter la homojn en la vestoj, en kiuj vi hejme ruliĝas, tion oni ŝuldas al la societo kaj al si mem, iri en pura vesto, se tio povas esti."
	"Sed li devas esti riĉa, ĉu ne vere?" opiniis la infanoj.
	"Mi ne scias, mi ne vizitis lian ŝrankon, sed li povas esti, li scias bone vendadi."
	La lastan tagon de la karnavalo venis ankoraŭ kun granda krio maskitaro, fronte troviĝis mem Karnavalo; li estis tute ĉirkaŭrvolvita per piztrunkoj kiel urso. En ĉiu domo forŝiris la mastrinoj pecon de ĝi kaj kaŝis ĝin. Tiun pecon da piztrunkoj ili donis en la nestojn de la kovontaj anseroj, por ke ili bone kovu.
	La karnavalo estis metita en tombon, kaj kun ĝi finiĝis la vintraj amuzoj. La avineto kantadis ĉe la radŝpinilo fastajn kantojn; kiam la infanoj al ŝi alsidiĝis, ŝi rakontis al ili pri la vivo de Jesuo Kristo kaj la unuan fastan dimanĉon ŝi surmetis funebran veston. La tagoj estis pli longaj, kaj la suno pli potenca, varmega vento degeligadis la neĝon sur la deklivoj. La kokinoj jam denove gaje pepadis sur la korto, la mastrinoj, kunveninte, parolis pri kovmetado de ovoj, pri semado de lino, la mastroj preparis plugilojn kaj erpilojn. Kiam sinjoro arbaristo volis el la kontraŭa arbaro rekte al Staré Bělidlo, li ne povis plu trans la riveron, la glacio estis krevanta kaj iom post iom popece adiaŭanta, kiel sinjoro patro diradis, kiam li matene iradis inspekti la akvobarilon kaj por momento haltis sur la domperono de Prošek ĉe la avineto.
	Pasis dimanĉoj la Nigra, la Svata, la Terna, kaj la kvinan dimanĉon, la Mortan, la infanoj ekĝojis: "Hodiaŭ ni elportos la morton." kaj la knabinoj aldonis: "Hodiaŭ estas nia petkantado." La avineto aranĝis al Adélka "somerarbeton", por kiu ŝi kolektadis dum kelke da tagoj ovoŝelojn, pendigis ilin sur ĝi, surligis ruĝajn rubandojn, por ke ĝi havu gajigan aspekton. La knabinoj iris petkantadi. Posttagmeze ĉiuj knabinoj kunvenis en la muelejo, kie oni aranĝis la mortfiguron. Cilka faris pajlan faskon, ĉiu el la knabinoj donis ion el la vestaro por ĝi; ju pli bela estis la Mortfiguro, des pli granda fiero. Kiam ĝi estis aranĝita, prenis ĝin du knabinoj sub la brakojn, la ceteraj parviciĝis malantaŭ ili, kaj turnante la somerarbetojn ili kantis: "La morton ni portas el la vilaĝo, novan someron en la vilaĝon," irante de la muelejo al 1a kluzo. La pliaĝa junularo iris nemalproksime post ili, sed la knaboj, moke gestante, ilin ĉirkaŭsaltadis, volante al la Mortfiguro depreni la kufon; sed la knabinoj defendis ĝin. Alveninte al la kluzo, ili rapide senvestigis la morton kaj kun granda ĝojvokado ĵetis la faskon en la akvon; post tio ariĝis la knaboj kun la knabinoj kaj kune ekkantis: "La morto naĝas en la akvo, la nova somero veturas al ni kun ruĝaj ovoj, kun flavaj paskokukoj." Poste la knabinoj siavice komencis: "Somero, somero, kie ci estis tiel longe? Ĉe la fonto ĉe la akvo - mi lavis la manojn kaj la piedojn. Violo, rozo flori ne povas, ĝis kiam Dio ilin helpos." Kaj nun la knaboj aŭdiĝis: "Sankta Petro el Romo, sendu botelon da vino, por ke ni trinku kaj Dion laŭdu."
	"Nu, venu, venu, petkantantoj!" vokis sinjorino Prošek, aŭskultante sur la domperono la junularon; "eniru, ni ne donos al vi la vinon, sed tamen ion, por ke vi gajiĝu."
	La junularo eniris kun la hejmaj knabinoj en la ĉambron, kaj Kristla kun la ceteraj iris post ili, ĝojante kaj kunkantante.
	Matenon de la Palma dimanĉo kuris Barunka al la rivero ŝiri amentojn; ili tiutempe ĉiam floris, "kvazaŭ sciante, ke oni ilin en tiu tago bezonas," pensis la knabino. Kiam ŝi iris kun la avineto en la preĝejon al solena meso, portis ambaŭ faskon da ili por beno.
	En la Paska merkredo, kiam la avineto finŝpinis sian taskon kaj estis forportanta la radŝpinilon en la subtegmenton, vokis Adélka: "Ho, la radŝpinilo jam iras en la subtegmenton, la avineto ŝpinos per la spindelo!"
	"Se Dio donos al ni sanon ĝis la vintro, tiam ni reportos ĝin malsupren," diris al ŝi la avineto. En la Verda ĵaŭdo sciis jam la infanoj, ke ili manĝos nenion alian krom la judaskukoj kun mielo. En Staré Bělidlo ne estis abeloj, sed sinjoro patro sendis ĉiam mielĉelaron, kiam li inspektadis. Sinjoro patro estis abelkulturisto kaj havis multe da abelujoj; li promesis ankaŭ al sinjorino Prošková, kiam prosperos al li abelaro, ke ili ricevos, ĉar pli ol unufoje li aŭdis de la avineto, ke ŝi nenion pli dezirus havi ĉe la domo krom abelujo, ke estas gaje al homo, kiam oni vidas la abeletojn dum la tuta tago flugadi el abelujo en abelujon kaj diligente laboradi.
	"Barunka, leviĝu, la suno tuj eliros!" vekis la avineto en la Paska vendredo matene la nepinon, frapetante ŝin sur la frunto. Barunka havis delikatan dormon, ŝi tuj leviĝis kaj vidante la avineton starantan apud la lito, rememoriĝis, ke ŝi vespere estis petinta, ke la avineto ŝin veku por la matena preĝado. Ŝi salte leviĝis, surmetis jupeton kaj tukon kaj iris kun la avineto. Voršan kaj Bětkan ŝi ankaŭ vekis: "la infanojn ni lasos dormi, ili tion ankoraŭ ne komprenas, ni preĝos anstataŭ ili," ŝi diris. Tuj kiam la pordo de la antaŭĉambro ekkrakis, ekaŭdiĝis la kortbirdaro kaj la brutaro, kaj la hundoj elsaltis el la budoj. La avineto ilin afable forpuŝis kaj diris al la ceteraj: "Havu paciencon, ĝis kiam ni estos preĝintaj!" Kiam Barunka laŭ ordono de la avineto en la akvokanalo sin estis lavinta, ili iris sur la deklivon preĝi "naŭfoje Patro nia kaj Saluton al Vi Mario, por ke Dio donu al ili dum la tuta jaro purecon de la korpo," kiel ĝi estis kutima. La maljuna avineto genuiĝis, arde kunmetis la sulkohavajn manojn sur la brusto, ŝiaj mildaj okuloj konfideme turniĝis al la rozkolora aŭroro, kiu sur la oriento anoncis alvenon de la suno. Barunka genuis apud ŝi, freŝa, rozkolora kiel burĝoneto. Ankaŭ ŝi preĝis momenton pie, sed poste ŝiaj klaraj, gajaj okuloj turniĝis de la oriento al arbaro, herbejoj kaj deklivo. Malpuraj ondoj malrapide fluis, forportante kune ankoraŭ ĉiam pecojn da glacio kaj neĝo, en valetoj sur la deklivo ankaŭ estis videbla ankoraŭ blanka neĝo, sed tie kaj ĉi tie verdiĝis jam herbo, fruaj lekantoj ekfloradis, arboj kaj arbustoj komencis burĝoni, la naturo vekiĝadis por gaja vivo. La rozkolora matenruĝo disiradis sur la firmamento, el post la montoj eliradis oraj radioj pli kaj pli supren, orumante la arbopintojn, ĝis la suno en sia tuta majesteco iom post iom aperis kaj disverŝis sian lumon sur la tuta deklivo. La kontraŭa deklivo estis ankoraŭ en duonlumo, malantaŭ la kluzo la nebulo pli kaj pli malsupreniĝadis, kaj super ĝiaj ondoj estis videblaj sur la monteto super la segejo genuantaj virinoj de la segista familio.
	"Jen rigardu, avineto, kiel bele eliras la suno!" diris Barunka, tute profundiĝinta en miro pri la ĉiela lumo, "kiom mi deziras, ke ni estu genuantaj sur Sněžka!"
	"Se ci volas Dion arde adori, ĉie loko por tio, la tuta tero de Dio bela," diris la avineto, farinte la signon de kruco kaj leviĝinte de la tero. Kiam ili rerigardis, ili vidis super si plej supre sur la deklivo Viktorkan, apogitan sur arbo. Buklaj haroj malseketaj de la roso pendis al ŝi ĉirkaŭ la vangoj, la veston ŝi havis ĉifita, la gorĝon malvualita, la nigraj okuloj flagrante per sovaĝa fajro, estis fiksitaj al la suno, kaj en la mano ŝi tenis jam ekflorintan primolon. Ne ŝajnis, ke ŝi vidas la avineton. "Kie la mizerulino refoje iradis!" diris la avineto kompateme:
	"Vidu, kie ŝi trovis jam la primolon!"
	"Ie supre en la arbaro, ŝi trairas ja tie ĉiun angulon."
	"Mi ŝin petos pri ĝi!" diris la knabino kaj kuris tuj sur la deklivon; tiam Viktorka vekiĝis el sia enpensiĝo kaj rapide returniĝis por foriri, sed kiam Barunka vokis: "Mi petas cin, Viktorka, donu al mi tiun floreton!" ŝi haltis kaj turninte la okulojn al tero, prezentis al ŝi la primolon. Sed poste ŝi briske retiriĝis kaj kiel sageto rapidegis sur la deklivo malsupren. Barunka dekuris al la avineto.
	"Jam longe ŝi ne venis por la manĝaĵo," opiniis la avineto.
	"Ho ne, hieraŭ, kiam vi estis en la preĝejo, ŝi estis ĉe ni, la panjo donis al ŝi panbulon kaj judaskuketojn," diris Barunka.
	"Nun, somere, la mizerulino denove pli bone fartos; sed Dio scias, ŝi kvazaŭ ne havus senton. La tutan vintron ŝi nur en malpura vestaĵo, nudpieda; ja eĉ sangaj plandosignoj restadis post ŝi sur la neĝo, kaj ŝi - kvazaŭ ĝi estus nenio. Kiel volonte la sinjorino arbaristino ĉiutage iom da varma manĝaĵo estus al ŝi doninta por satiĝo, sed ŝi akceptas nenion krom peco da bakaĵo. Malfeliĉa kreitaĵo!"
	"Ŝi eble ne sentas malvarmon en tiu kaverneto, alie ŝi irus ien; ni ja multfoje ŝin petis, ke ŝi restu ĉe ni."
	"Sinjoro arbaristo diris, ke en tiuj subteraj truoj estas en vintro varme, kaj ĉar Viktorka neniam venas en hejtitan ĉambron ke ŝi malvarmon ne sentas tiel, kiel ni. Tion Dio jam tiel direktas; li elsendas gardanĝelojn al infanoj, por ke ili estu gardataj kontraŭ ĉiu malbono, kaj ankaŭ Viktorka estas mizera infano," klarigis la avineto enirante en la domon.
	Aliatempe oni sonorigadis por la matena kaj tagmeza preĝadoj sur la monteto de Žernov en tureto super la kapelo; sed tiun tagon elkuris Jan kaj Vilém kun klakiloj en la arboĝardenon, kaj klakadis, ĝis ili paserojn de la tegmento fortimigis. Posttagmeze iris la avineto kun la infanoj en la urbeton al tombo de Kristo, ili haltis por la sinjorino patrino kaj por Manĉinka.
	La sinjorino patrino ĉiam kondukis la avineton en kameron kaj montris pankorbon plenan de koloraj ovoj preparitan por la donacpetantoj, montris tutan serion da paskokukoj kaj grasan ŝafidon. Ŝi ankaŭ prezentis al la infanoj ĉiam po knedita kuko, sed ne al la avineto, sciante, ke la maljunulino de la matena manĝo en la Verda ĵaŭdo ĝis la vespera post la Reviviĝo ne prenos en la buŝon; ŝi mem ankaŭ fastis dum la Paska vendredo, sed tiel severan faston kiel la avineto, tion ŝi diradis, ŝi ne eltenus. "Ĉiu 1aŭ sia konscienco, kara sinjorino; mi opinias, se oni devas fasti, oni fastu." Poste observante la artaĵojn de la sinjorino patrino kaj ĉion laŭdante, ŝi aldonis: "Ni morgaŭ ekbakos, ĉio estas preparita; la hodiaŭa tago estu dediĉata al preĝado." Kaj tia kutimo estis en la domo de Prošek, ĉar la vorto de la avineto valoris.
	Sed dum la Blanka sabato estis en Staré Bělidlo de la frua mateno kvazaŭ sur ponto en Praha: en la ĉambro, en la kuirejo, sur la korto, apud la bakforno, ĉie renkontiĝadis laboremaj manoj, kaj al kiu ajn el la virinoj la infanoj turniĝadis kun siaj aferoj, ĉiu plendis, ke ŝi ne scias, kie staras ŝia kapo, kaj eĉ Barunka havis tiom da laboro, ke ŝi forgesis unu aferon pro la alia.
	Sed kontraŭe antaŭ la vespero ĉio en la domo estis en ordo, kaj la avineto iris kun Barunka kaj kun la patrino al festo de Reviviĝo. Kaj kiam en la iluminita, de piuloj plena preĝejo eksonis el ĉiuj buŝoj la glora: "Reviviĝis nun la honorinda Savinto! Hallelujah!" tiam la knabino sin sentis ravita de potenca sento, ŝia brusto leviĝis, io pelis ŝin eksteren, eksteren en la vastan spacon, kie ŝi povus elmontri sian nepriskribeblan ĝojegon, kiu en ŝia animo resonadis.
	Dum la tuta vespero ŝi havis neordinare agrablan humoron; kaj kiam estis la avineto al ŝi diranta "bonan nokton", ŝi prenis ŝin ĉirkaŭ la kolo kaj ekploris.
	"Kio estas al ci, kial ci ploras," demandis ŝin la avineto.
	"Nenio estas al mi, avineto, mi havas tiom da ĝojo en mi, ke mi devas plori," respondis la knabino. Kaj la avineto kliniĝis, kisis la nepinon sur la frunto kaj mankaresis ŝiajn vangojn, ne dirante eĉ vorton. Ŝi konis ja sian Barunkan.
	En la Paska dimanĉo prenis la avineto por beno kun si en la preĝejon paskan kukon, vinon kaj ovojn. Kiam ŝi poste tion hejmen alportis, oni distranĉis la benitaĵon, ĉiu el la domanoj ricevis po peco kaj iom da vino. La kortbirdaro kaj la brutaro denove ricevis de la ambaŭ manĝaĵoj kiel dum la Kristnasko, por ke ili estu al la hejmo inklinaj kaj alportadu abundan utilon, diris la avineto.
	Sed lundo estis por la virinoj malbona tago, estis la vergobatado kaj la petkantado. Apenaŭ la familio de Prošek estis matene leviĝinta kaj sin vestanta, jam aŭdiĝis post la pordo la voĉoj: "Mi estas malgranda petkantanto" k. t. p. kaj nun subite ekfrapis iu sur la pordo; Bětka iris malfermi, sed singardeme ŝi malfermadis, eble ĝi estis la knaboj, ĉar certe neniu el la konataj pardonos la vergobatadon. Ĝi estis la sinjoro patro, la plej frua el ĉiuj. Li venis kvazaŭ hazarde, hipokrite li deziris "feliĉan kaj gajan feston", sed sub la surtuto li havis kaŝita salikan vergoplektaĵon; tiun li subite ekrikaninte eltiris kaj komencis batadi la virinojn. Ĉiuj ricevis, eĉ la mastrino, Adélka, eĉ la avineton li ekfrapis trans la faldojn, "por ke la puloj ne mordu," li aldonis ridante. Kaj kiel ĉiu alia petkantanto, ricevis ankaŭ la sinjoro patro ovon kaj pomon. "Nu, knaboj, kiel vi petkantis?" demandis la sinjoro patro la knabojn.
	"Malbonaj knaboj, aliatempe ili ne volas ellitiĝi, sed hodiaŭ apenaŭ mi leviĝis, ili jam estis en la ĉambro, por vergobati min," plendis Barunka, kaj la sinjoro patro kun la knaboj ŝin elridis.
	Ankaŭ la sinjoro arbaristo venis malsupren por vergobati, kaj Míla kaj Tomeš, mallonge dirite, ne estis trankvilo dum la tuta tago, kaj la knabinoj, kiam ili ekvidis la knabojn, kaŝadis la nudajn brakojn sub la antaŭtukojn.
^III.
	La printempo progresis saltorapide, oni laboris jam sur la kampoj, supre sur la deklivo sin varmigis lacertoj kaj serpentoj, tiel ke la infanoj, irante sur la subkastelan altaĵon serĉi violojn kaj konvalojn, ĉiam ilin ektimis; sed la avineto diradis al la infanoj, ke ili bezonas timi nenion, ke antaŭ la sankta Georgo neniu besto estas venena, ke oni povas ĝin preni en la manon, "sed poste, kiam la suno staras jam alte, tiam estas en ili veneno," ŝi aldonis. Sur la herbejo malantaŭ la kluzo ekfloris kalto, ranunkolo, sur la deklivo vidiĝis bluaj anemonoj, kaj orkolore brilis primoloj. La infanoj kolektis junajn folietojn por la supo, urtikojn ili alportis al anseridetoj, kaj kiam ajn la avineto iris en la stalon, ŝi promesis al la makulkolora bovino, ke ŝi jam tre baldaŭ iros sin paŝti. La arboj okulvideble vestiĝis per foliaro, kuloj gaje ludis en la aero, alaŭdeto ŝvebis alte, la infanoj ĝin aŭdis, sed malofte ili vidis la malgrandan kantisteton; ankaŭ kukolon ili aŭskultadis kaj kriis en la arbaron: "Kukolo, diru al ni, kiel longe ni vivos?" Iufoje ĝi ekkantis, sed la alian fojon Adélka je ĝi koleris, ke ĝi intence ne volas kanti. La knaboj instruis al Adélka faradon de salikaj fajfiloj; kaj kiam la fajfilo donis eĉ ne tonon, ili kulpigis ŝin, ke ŝi nebone recitis ĉe la batado. "Vi, knabinoj, ne scias fari eĉ fajfilon," mokridis Jan.
	"Ĝi ne estas nia afero, sed ci kontraŭe ne faros ĉi tian ĉapeleton!" diris Barunka, montrante al la fratoj ĉapeleton el alnaj folioj, ornamitan per lekantoj, kiun ŝi estis tutan per pinglofolioj kunliginta.
	"Hm, jen kia arto!" ekmovis kapon la knabo malŝate.
	"Por mi ne, sed por ci," ridis Barunka, irante fari ankoraŭ vestaĵon al la ĉapeleto kaj korpon de la pupo el sambuka mjelo.
	Sed Jan metis vergeton sur la genuon kaj dirante al Adélka: "Nun aŭskultu kaj rigardu, kiel mi faros tion!" kaj komencante ĉirkaŭbati, li recitis: "Batpretiĝu, fajfileto, se ci ne batpretiĝos, mi plendos je ci al sinjoro princo; kaj li donos al ci baton, tiel ke ci forflugos al ora kruĉo. Huŝ, huŝ, huŝ, mi elpuŝos per tranĉilo cian animeton, kaj ci kantos kiel birdeto." *)
*) Rimarko de trad.: La recitaĵo en bohema originalo rimiĝas.	
	La fajfilo estis ĉirkaŭbatita, farita, kaj bele fajfis. Sed Vilém esprimis la opinion, ke ĝi tute ne fajfas tiel bele, kiel tiu paŝtista de Václav; tedis lin farado de fajfiloj, li prenis vergon, aljungis sin al ĝi kvazaŭ al veturilo, kaj komencis rondkuradi sur la herbejo kaj la hundoj malantaŭ li.
	Barunka, donante al la fratino faritan pupon, diris: "Jen ci havas, sed lernu ĝin fari mem? Kiu ludos kun ci, kiam ni komencos iradi en lernejon? Ci estos ĉi tie sola."
	"Estos ĉi tie la avineto," respondis la knabino kun mieno, en kiu estis videble, ke, kvankam tiu soleco estis al ŝi malagrabla, tamen restos al ŝi ĉio, kiam restos al ŝi la avineto.
	Tiam preteriris la sinjoro muelisto, kaj prezentante al Barunka leteron, diris: "Iru kun ĝi al panjo, diru, ke muellernanto estis en la urbo, kaj ke oni donis ĝin al li en la poŝtejo."
	"Ĝi estas de la paĉjo!" ekvokis ĝoje la infanoj, kurante en la domon. Sinjorino Prošková legis kun gaja mieno la leteron; finleginte, ŝi anoncis al ĉiuj, ke alveturos la paĉjo meze de majo, kaj ankaŭ ŝia princina moŝto.
	"Kiomfoje ni ankoraŭ dormos ĝis tiu tempo?" demandis Adélka.
	"Eble kvardekfoje," diris Barunka.
	"Ho, ĝi daŭros ankoraŭ longe," nubiĝis la knabino.
	"Ĉu vi scias kion?" konsilis Vilém, "mi faros kvardek strekojn sur la pordo, kaj ĉiam, kiam mi matene leviĝos, mi unu forviŝos."
	"Tion faru, pasos al ci la tempo," ridis la patrino. 
	Sinjoro muelisto iris de la kluzo kaj ekhaltis. Lia vizaĝo estis zorgoplena, li nek rikanis nek okulumis, la tabakujon li tenis en la mano, sed li ne turnis ĝin, nur iufoje li ekfrapis per du fingroj la kovrileton. "Ĉu vi scias, kio estas nova, miaj karaj?" li diris, enirante en la ĉambron.
	"Kio okazis?" demandis la avineto kaj la sinjorino unuvoĉe, vidante, ke la sinjoro patro ne estas en sia kutima humoro.
	"Ni havas ĉi tie la montaran akvon."
	"Dio gardu, ke ĝi ne estu subita kaj danĝera!" diris la avineto ektiminte.
	"Mi timas tion," diris la muelisto; "jam dum kelke da tagoj blovis la sudaj ventoj, poste sekvis pluvoj sur la montaro, kiel la muelklientoj de tie venintaj rakontas, ĉiuj riveroj elbordiĝis kaj la neĝo rapidege degelas. Ĝi estos nunjare, mi opinias, rnalbona. Nun
mi iras rapide hejmen kaj ni tuj ĉion forigos de la vojo. Mi konsilas, ke vi ankaŭ prepariĝu, oni estas neniam sufiĉe singardema. Posttagmeze mi revenos. Atentu kreskadon de la akvo - sed vi, etulino, ne iru al akvo!" aldonis la sinjoro patro, pinĉinte Adélkan en la vangon; poste li foriris el la domo.
	La avineto iris al la kluzo rigardi : ambaŭflanke de ĝi estis digoj konstruitaj el kverkaj traboj, inter kiuj kreskis filikoj. Sur la muroj de la digo vidis la avineto, ke la akvo plialtiĝis, la plej malsupraj filikaj plantaĵoj estis jam en la akvo. Pecojn da ligno, herbaĵon kaj arbobranĉojn forportis malpura fluo de la rivero trans la kluzon. Zorgema revenis la avineto hejmen. Kiam naĝis blokoj da glacio, fariĝis ofte, ke ili alte amasiĝis apud la kluzo, kaj fluego de la rivero, tra la kanalo ruliĝante, inundis la konstruaĵon; ĉiam oni timis, kiam glacio komencis krevadi, la muellaboristoj senĉese gardostaradis disigante la glaciblokojn, montalte stariĝantajn, por forigi eblan danĝeron. Sed kontraŭstari la montaran akvegon estis neeble. Kvazaŭ sur sovaĝa ĉevalo ĝi alrapidegis de la montoj, ĉion survoje kunprenis, disŝiris la digon kaj la bordojn, renversis la arbojn kaj la konstruaĵojn, kaj ĉio okazis tiel rapide, ke oni eĉ ne povis rekonsciiĝi. Tial ankaŭ la avineto, sperta pri tio, tuj kiam ŝi venis hejmen, konsilis fari preparojn por forigo de objektoj el la ĉambroj en la subtegmenton, kio tuj fariĝis.
	Intertempe venis la sinjoro arbaristo, kiu irante el arbaro preter la segejo, estis jam aŭdinta, ke alvenas akvego, kaj observis kreskadon de la akvo. "La infanoj vin nur malhelpus, kaj se okazus akcidento, kion fari kun ili; mi kunprenos ilin supren," li diris, kaj la mastrinoj volonte akceptis lian proponon. Oni forportadis, la kortbirdaron oni forlokis sur la deklivon kaj la makulkoloran bovinon en la arbaristejon. 
	"Kaj vi nun sekvu la infanojn, por ke tiu sinjorino ne devu zorgi pri ĉio," diris la avineto al la filino kaj al Bětka, kiam estis ĉio ordigita; "mi restos ĉi tie kun Vorša. Se la akvo venos en la domon, ni suprenrampos en la subtegmenton, kaj Dio donos, ke ne estos tiel danĝere, ke ĝi forprenus nin kun la domo; la tereno ne kliniĝas ĉi tien kiel al la muelejo, la mizeruloj tie havas pli malbonan ŝancon."
	Sinjorino Prošková longe ne volis konsenti, ke la patrino tie restu, sed kiam ĉi tiu ne volis cedi, ŝi devis iri. "Ke la hundoj de vi ne forkuru," ŝi atentigis, forirante el la domo.
	"Ne timu pri tio, ili scias bone, kie serĉi protekton, ili ne forlasos nin." Kaj efektive Sultán kaj Tyrl iradis sekvante kalkanojn de la avineto, kaj kiam ŝi sidiĝis kun spindelo al la fenestro, tra kiu estis videbla la rivero, ili kuŝiĝis apud ŝiaj piedoj. Vorša, kutiminta senĉesan hejman laboron, lavadon kaj balaadon, komencis ordigi la malplenajn stalojn, nur por ion fari, ne pensante, ke post unu horo ili eble estos plenigitaj de akvo kaj ŝlimo.
	Krepuskiĝis, la akvo pli kaj pli multe kreskis, la kanalo jam apenaŭ sufiĉis; la herbejo malantaŭ la kluzo estis jam sub la akvo, kaj kie la salikaro ĝin ne malhelpis, vidis la avineto tra la fenestro, kvankam la konstruaĵo kuŝis malalte kaj la riverbordo estis alta, ruliĝadon de ondoj. Ŝi formetis la spindelon, kunigis la manojn kaj ekpreĝis. Vorša venis ankaŭ en la ĉambron. "La akvo muĝas, ke estas korpremige aŭskulti; la bestaro, kvazaŭ sentante, ke io okazos, estas kaŝita, eĉ pasero ne estas videbla," ŝi diris, senpolvigante la benkon apud la fenestroj.
	Tiam aŭdiĝis ĉevala hufofrapado, sur la ŝoseo de la kluzo kuregis rajdanto: apud la domo li haltis kaj ekkriinte: "Gardu vin, homoj, la akvo iras!" li kuregis galope laŭlonge de la bordo al la muelejo, de la muelejo al la urbeto.
	"Dio nin gardu, supre oni fartas malbone, ili sendis averton," diris la avineto paliĝinte. Sed tamen ŝi kuraĝigis Vorŝan, ke ŝi ne timu; ŝi iris ankoraŭ unufoje rigardi, ĉu estas ĉio ŝirmata kontraŭ la danĝero kaj ĉu la akvo ankoraŭ ne elbordiĝas. Ŝi trafis apud la rivero la sinjoron patron. Li havis altajn botojn atingantajn super la genuojn kaj montris al la avineto, ke 1a akvo jam superfluas la bordojn de la rivero kaj de la kanalo.
	Venis ankaŭ Míla kaj Kudrna proponi helpon al la avineto, por ke ŝi ne restu sola en 1a domo; sed la avineto sendis la komplezeman Kudrna hejmen. "Vi havas infanojn, se Dio allasus malfeliĉon, mi farus al mi pro tio riproĉojn. Se iu devas resti kun ni, tiam restu Jakub, al li tio pli bone konvenas; kaj en la gastejo oni ne bezonas lin, tie nenio estas timinda, krom se al ili la akvo en la stalon penetrus." Ili disiris.
	Antaŭ la noktomezo estis la konstruaĵo jam ĉirkaŭita de la akvo.
	Sur la deklivo de Žernov oni iradis kun lumoj; la sinjoro arbaristo venis ankaŭ al la konstruaĵo sur la deklivon, kaj sciante, ke la avineto apenaŭ dormos, li vokis kaj fajfis, volante ekscii, kia estas ia situacio. Jakub aŭdiĝis tra fenestro el la ĉambro, ke li maldormas, ke sinjorino Prošková ne zorgu pri la patrino, post kio la sinjoro arbaristo foriris. Nur matene estis videble, ke la tuta valo fariĝis lago.
	En la ĉambro oni jam devis iradi sur lignotabuloj, kaj Míla nur pene povis veni sur la deklivon al la kortbirdaro; la akvo kun tia forto fluegis trans la vojon, ke ĝi preskaŭ lin faligus. Dum la tago venis ĉiuj el la arbaristejo rigardi malsupren. La infanoj, vidante la domon en la akvo kaj la avineton irantan en la ĉambro sur lignotabuloj, komencis sur la deklivo tiel ploradi kaj kriadi, ke oni apenaŭ povis ilin trankviligi. La hundoj rigardis el tegmentofenestroj, kaj kiam al ili Jan vokis, ili bojis kaj ululis kaj volonte ili estus malsupren saltintaj, se Míla ne estus ilin teninta.	
	Kudrna alvenis, rakontis, kia ruinigaĵo malsupre. En Žlíč, li diris, prenis la akvo du konstruaĵojn, en unu estis maljuna virino, kiu, ne volante obei vokadon de la sendito, ke ŝi foriĝu, prokrastis, ĝis estis malfrue. Pontojn, pontetojn, arbojn fortrenas la akvo, unuvorte ĉion, kio kaŝas al ĝi sur la vojo. En la muelejo ke oni jam estas en la pli supraj ĉambroj.
	Kristla venis por vidi, ĉu ŝi povus al la inunditoj alporti ion varman por manĝado, sed ne estis eble, kaj kiam la sentima Míla tamen klopodis al ŝi transvadi, ŝi mem lin petis, ke li restu, kie li estas.
	Du tagojn daŭris tiu timo; nur la trian tagon komencis la akvo malaltiĝadi. Kiel miris la infanoj, kiam ili revenis el la arbaristejo; la ĝardeneto estis inundita, en la fruktoarbejo estis alta ŝlimamaso; diversloke profundaj marĉejoj, salikoj kaj alnoj estis ĝisduone kovritaj de koto. La ponteto ruinigita, la staloj subfositaj, la hundaj budoj forportitaj. La knaboj iris kun Adélka rigardi post la domon. Ili havis tie plantitaj arbetojn, kiujn ili estis antaŭ unu jaro alportintaj el arbaro kaj kiujn la avineto estis al ili plantinta, betulojn al la knabinoj, al la knaboj abiojn. Ili staris tie sen difektiĝo. Sub la pirarbo la infanoj estis konstruintaj miniaturan kabaneton, kaj apud ĝi farintaj ĝardeneton kun barilo, kanaleton kaj sur ĝi mueliletojn, kiuj turniĝis, kiam pluvis kaj la kanaletoj pleniĝis de akvo. Estis tie eĉ bakforneto, en kiun Adélka metadis kukojn kaj buĥtojn batkneditajn. Post 1a tuta malgranda mastrumejo restis eĉ ne memoraĵo. "Naivuloj!" ekridetis la avineto aŭdante, kiel ili bedaŭras tion; "kiel povus korserviĝi via ludilo kontraŭ fluego de la furioziĝinta elemento, kiu centjarajn arbojn kaj fortikajn domojn renversis!"
	Post mallonga tempo sekigis la suno la kampojn, herbejojn kaj vojojn, la vento disportis la ŝlimamasojn, la herbo ankoraŭ pli freŝe verdiĝis, ĉiu difektaĵo estis rebonigita kaj restis malmulte da sekvoj de la pereiga superakvego; oni nur longe pri ĝi rakontis. La hirundetoj denove alflugis; la infanoj ilin gaje salutakceptis kaj ĝojatendis jam, ke tre baldaŭ alvenos sinjoro Beyer, kaj post li ke la patro alveturos. Estis filipo-jakoba vespero. La avineto, kiam ŝi per la trireĝa kreto sur ĉiuj pordoj - ekstere ĉe la domo, ĉe la stalo kaj la kokinejo - tri krucojn estis farinta, ŝi iris kun la infanoj sur la kastelan kalvan monteton. La knaboj portis sur la ŝultroj rnalnovajn balailojn. Sur la monteto estis jam Kristla, Míla, 1a tuta gejunularo el biendomo, el muelejo, ankaŭ Mančinka. Václav Kudrna helpis kun la fratoj al Míla peĉumi la balailojn kaj la ceteraj amasordigis la lignon kaj pinglobranĉaĵon por bruligado. La nokto estis bela: milda venteto ondigis la verdan semaĵon disportante odoron de floroj el parko kaj el la floranta arbejo sur la tuta monteto. El la arbaro eĥiĝis ululado de strigo, sur alta poplo ĉe la ŝoseo pepis merlo kaj el arbetaĵo en la parko portiĝis melodioj de najtingalo ĝis supren. Tiam subite elflagris flamo sur la monteto de Niĉ, post momento sur la monteto de Žernov kaj sur la deklivoj komencis fulmaperadi kaj saltadi flamoj pli grandaj, pli malgrandaj.
	Kaj pli malproksime sur la montoj apud Náchod kaj Nové Město ekflagris flamoj, dancis lumoj. Ankaŭ Míla bruligis balailon per peĉo impregnitan kaj ĵetis ĝin en la lignaron, kiu post mallonga tempo ekbrulis. La gejunularo komencis ĝojvokadi, ĉiu ekkaptis peĉumitan balailon, bruligis kaj kiel alte li povis, aeren elĵetis, kriante: "Flugu, sorĉistino, flugu!" Poste ili viciĝis kaj komencis dancadi kun brulantaj torĉoj, la knabinoj tenante sin je la manoj kaj kantante, turniĝis ĉirkaŭ la brulanta lignaro; kiam ĝi estis falanta, ili disĵetis la fajron kaj komencis trans ĝin saltadi; kiel malproksimen ĉiu povis.
	"Rigardu, ĉi tiu maljuna sorĉistino devas plej alten elflugi!" ekkriis Míla kaj preninte balailon, tiel forte ĝin elĵetis, ke ĝi flugante eĉ eksiblis, alten elflugis kaj preskaŭ al verda semaĵo forflugis, kie staris la rigardantoj.
	"Tiu krakas!" ridis la gejunuloj, kurante por levi la kraketantan peĉumitan balailon. La knaboj aplaŭdis. Ankaŭ de la montetoj apud Žernov kaj Žlič aŭdiĝis ĝojkriado, rido kaj kantado.
Ĉirkaŭ la ruĝa fajro rapide moviĝis en sovaĝa rondkurado figuroj kvazaŭ fantaziaj; de tempo al tempo el ilia mezo koboldo elsaltis alten, ekskuis en aero fajran kapegon, ĝis miloj da fajreroj malsupren depluvis, kaj ĝi refoje falis dum ĝoja kriado de junularo. "Jen, kiel alten ĝi flugis!" ekvokis Mančinka, montrante per la fingro al monto de Žernov. Sed unu el la virinoj malsuprentiris al ŝi la manon, admonante, ke ŝi ne montru al sorĉistinoj, ĉar iu povus elsendi pafaĵon en ŝian fingron.
	Estis jam malfrue, kiam revenis la avineto kun la infanoj hejmen. "Avinjo, ĉu vi aŭdas nenion?" flustris Barunka, haltiginte la avineton meze de la floranta arboĝardeno, proksime apud la domo; "kvazaŭ io susurus".
	"Nenio ĝi estas, venteto ludmovas la foliaron," respondis la avineto, aldonante: "Tiu venteto bone agas."
	"Kial bone?"
	"Ĉar ĝi klinas la arbojn unu kontraŭ la alia. Oni diras, kiam la arboj florante sin kisas kaj ĉirkaŭprenas, ke estos abunda rikolto."
	"Ho, avineto, kia domaĝo, nun, kiam ekmaturiĝos ĉerizoj, fragoj, kiam estos ĉi tie gaje, ni devas la tutan tagon sidi en la lernejo," malĝoje diris Jan.
	"Tio ne povas esti alie, knabo, ĉiam ci ne povas esti hejme, nek ĉiam ludi. Nun al vi komenciĝos aliaj zorgoj kaj aliaj plezuroj."
	"Ankaŭ mi volonte iros en lernejon," diris Barunka, nur via foresto, avinjo, min malĝojigos, ke ni la tutan tagon ne vidos unu la alian!"
	"Ankaŭ mi sentos vian foreston, avinjo min malĝojigos, ke ni la tutan tagon ne vidos unu la alian!"
	"Ankaŭ mi sentos vian foreston, karaj infanoj, sed kia helpo, arbeto floras, infano kreskas, defalas la floroj de la arbo, defalas fruktoj, la infano maturiĝas, la gepatrojn ĝi forlasas. Tiel ĝin Dio volas. Dum la arbo estas sana, ĝi donas utilon, sed kiam ĝi sekiĝis, oni faligas ĝin, metas sur la fajron, la fajro de Dio ĝin konsumas, per la cindro oni sterkas la teron, sur kiu elkreskas nove aliaj arbetoj. Ankaŭ via avineto finŝpinos sian taskon, kaj vi ŝin kuŝigos por eterna dormo," duonvoĉe aldonis la avineto. 
	En arbetaĵo apud la ĝardeneto komencis najtingalo kantadi; infanoj diradis, ke ĝi estas ilia najtingaleto, ĉar ĉiujare ĝi flugis en la arbetaĵon apud la ĝardeneto kaj konstruis al si tie neston. De la kluzo oni aŭdis malgajan melodion de lulkanto de Viktorka. La infanoj volis ankoraŭ resti ekstere, sed la avineto adonis iri hejmen: "Vi scias, ke morgaŭ jam komenciĝos lerneja intruado; iru dormi, por ke la patrino ne koleru," ŝi diris, devigante unu post la alia transiri la sojlon. 
Matene dum la manĝado instruis la patrino la infanojn, escepte Adélkan, kiu ankoraŭ dormis, kiel ili devas lerni, sinjoron instruiston obei, vojirante kiel ili devas dece konduti, ŝi donis al ili bonajn instruojn ĝis la infanoj ploremiĝis.
	La avineto preparis por ili nutraĵon. "Jen vi havas ĉiu vian porcion," ŝi diris, metante sur la tablon tri grandegajn pantranĉaĵojn, "jen vi havas ĉiu la tranĉileton, kiun mi kaŝis por vi; vidu, Joĉjo, ci estus ĝin jam longe perdinta kaj nun ci ne havus, per kio tranĉi la panon," ŝi diris, eltirante el la pendpoŝo tri tranĉiletojn kun ruĝaj teniloj. Poste ŝi faris en ĉiun tranĉaĵon kaveton, ŝtopis ĝin per butero, kovris ĝin per la elprenita panmolaĵo kaj metis unu tranĉaĵon en la pajlosaketon al Barunka, la du ceterajn en la ledsaketojn al la knaboj. Al la pano ŝi aldonis ankoraŭ iom da sekigitaj fruktoj. Matenmanĝinte, la infanoj ekiris. "Iru do kun Kristo, kaj ne forgesu, kion mi diris al vi," admonis la patrino ankoraŭ sur la sojlo. La infanoj kisis al la patrino la manon kaj ŝiaj okuloj pleniĝis de larmoj. La avineto ne diris al ili adiaŭ, ŝi akompanis ilin trans la arboĝardenon kaj Sultán kun Tyrl kuris ankaŭ kune. "Obeu, knaboj, al Barunka, kiam ŝi admonos vin, ŝi estas pli aĝa ol vi," ordonis la avineto; "faru vojire nenian petolaĵon, kiu malutilus vian sanon. En la lernejo ne sidu vane, alie vi tion iam bedaŭros. Ĉiun dece salutu; antaŭ la veturiloj kaj la ĉevalvj cedu flanken. Ci, Vilĉjo, ne ĉirkaŭprenu ĉiun hundon, kiun ci renkontos, iu estas malbona, ĝi mordus cin. Ne iru al akvo, kaj estante kurlacaj ne trinku. Ci, Joĉjo, ne formanĝu la panon antaŭ la tempo de manĝado, kaj poste ne petegu de la ceteraj. Nun iru kun Dio, vespere ni venos kun Adélka al vi renkonten."
	"Sed, avineto, ne forgesu restigi al ni tagmanĝon kaj iom da ĉio, kion vi havos," petis Jan.
	"Naivulo, ĉu ni povus forgesi?" ekridetis la avineto. Poste ŝi benis la infanojn per signo de kruco, kaj kiam ili volis iri, ŝi ankoraŭ rememoriĝis pri io. "Se la fulmotontrado minacus, cetere mi opinias, ke ĝi ne venos, tiam ne timu, iru silente vian vojon, preĝu, sed ne starigu vin sub arbon, ĉar la fulmo ofte frapas la arbojn, ĉu vi komprenas?"
	"Ni komprenas, avineto, ankaŭ la paĉjo unufoje ĝin al ni rakontis."
	"Nu, iru do kun Dio kaj komuniku al sinjoro instruisto mian saluton!"
	Poste la avineto rapide forturniĝis, por ke la infanoj ne vidu la larmojn, kiuj al ŝi kontraŭvole trudiĝis en la okulojn. La hundoj ĉirkaŭsaltadis la infanojn per grandaj saltoj, supozante, ke ili iros kune promenadi, sed Jan diris al ili, kien kondukus la vojo, pelante ilin returnen. Laŭ alvoko de la avineto ili revenis al ŝi, sed ili rerigardis ankoraŭ kelkafoje, atendante, ke iu tamen revokos ilin. Ankaŭ la avineto rerigardadis, kaj nur kiam ŝi vidis, ke la infanoj jam foriras post la ponteto, kie ilin jam Mančinka atendis, ŝi paŝis senhalte hejmen. Ŝi estis la tutan tagon iel enpensiĝinta kaj iradis en la domo, kvazaŭ ŝi iun serĉus. Apenaŭ la kukolo en la ĉambro estis kantanoncinta la kvaran horon, ŝi prenis la spindelon sub la brakon ka diris al Adélka: "Venu, karulino, ni iros al la lernantoj renkonten; ni atendos ilin apud la muelejo." Ili iris. 
	Apud la statuo sub tilioj sidis la sinjorino patrino, la sinjoro patro kaj kelke da muelklientoj tie staris. "Vi iras al la etularo renkonten, ĉu ne vere?" vokis la sinjorino patrino de malproksime; ni ankaŭ atendas nian Mančan. Sidiĝu inter ni, avineto!" La avineto sidiĝis.
	"Ĉu vi scias ion novan?" ŝi demandis la sinjoron patron kaj la ceterajn.
	"Ĵus mi rakontas, ke la junularo devas post unu semajno sin prezenti al la varbokomiso," aŭdiĝis unu el la mulklientoj. 
	"Nu, konsolu ilin Dio!" diris la avineto.
	"Jes, kara avineto, estos refoje sufiĉe da plendo; mi opinias, ke al Míla premiĝas la koro," diris la sinjorino patrino.
	"Tia estas la sorto, kiam la homo aspektas taŭga," ekrikanis la sinjoro patro, okulumante; se Míla ne estus tia, li estus libera de la milito, sed tiu melbeninda ĵaluzemo de Lucio de la vilaĝestro kaj kolero de la fraŭlino de la administranto estas lia malfeliĉo."
	"Eble lia patro tion rebonigos," opiniis la avineto, "vi scias ja, ke Jakub tion esperis, kiam la sinjoro administranto dum Kristnasko lin eksigis."
	"Nu," ekparolis unu el la muelklientoj, "la maljuna Míla unu aŭ du centojn por tio oferus."
	"Ducent, mia kara, estas ankoraŭ malmulte," diris la sinjoro patro, "kaj tiom Míla doni ne povas, la mastrumejo ne estas granda, kaj kiom da infanoj li havas! Plej bone la juna certe al si helpus, se li volus edziĝi je Lucio de la vilaĝestro, sed pri la gusto nenia diskuto. Mi scias, se Míla devos iri al varbaro kaj se li povos ankoraŭ elekti, ke li preferos esti soldato, ol bofilo de la vilaĝestro."
	"Malfacila elekto," skuis la kapon unu el la muelklientoj; "kiu ricevos Lucion, tiu ne bezonas diri: ,Dio, ne punu min!' tiu estos sufiĉe punita."
	"Mi plej multe bedaŭras tiun knabinon, Kristlan," diris la avineto; "tiu plorĝemos!"
	"Ne estas afero pri la knabino," ekokulumis la sinjoro patro, "iom ŝi ploros, iom ŝi ĝemos, poste ŝi forgesos; sed Jakub fartos pli malbone!"
	"Tio estas certa, kiu ne ŝatas esti soldato, tiu malfacile alkutimiĝas, sed fine tamen li alkutimiĝus, kiel ĉiu alia. Mi scias bone, sinjoro patro, kiel ĝi okazas; la mortinta Jiří, donu al li Dio la ĉielon, devis pli malbonajn aferojn alkutimiĝi, kaj mi kun li, sed ĉe ni estis alie, kaj koncerne Kristlan ankaŭ alie staras la afero. Jiří ricevis permeson por edziĝo, ni geedziĝis kaj vivis kontente. Sed ĉi tie ĝi esti ne povas; kaj ne estas mirinde, ke Míla ne iras volonte, kiam tiuj du ekpensas, ke unu je la alia devas atendi dekkvar jarojn! Nu, eble tamen li sukcesos liberiĝi," aldonis la avineto, kaj ŝia tuta vizaĝo subite heliĝis, ĉar ŝi ekrimarkis de malproksime alveni la infanojn. Ili siavice ekvidinte la avineton, ekkuris.
	"Nu, Manča, ĉu ci ne estas malsata?" demandis la sinjoro patro, kiam lin estis la filineto salutinta.
	"Certe, mi estas, paĉjo, kaj ni ĉiuj estas malsataj, ĉar ni ne tagmanĝis," ŝi respondis.
	"Kaj tiu tranĉaĵo da pano, sekigita frukto, buĥtoj, ĉu tio estis roso?" ekpalpebrumis la sinjoro patro, turninte la flartabakujon.
	"Ho, tio, paĉjo, ne estas tagmanĝo," ekridetis la knabino.
	"Kaj se oni tian pecon da vojo trotas kaj tiom lernas, ĉu ne vere, infanoj, tiam oni malsatiĝas?" ekridis la avineto, kaj metante la spindelon sub la brakon, ŝi aldonis: "Ni do iros, por ke mi konservu vin al mi, kaj por ke vi ne mortu de la malsato." Ili deziris al si bonan nokton. Mančinka ankoraŭ rakontis al Barunka, ke ŝi matene refoje atendos sur la ponteto, poste ŝi rapide sekvis la patrinon al la muelejo, Barunka prenis la avineton je la mano. "Rakontu do al mi: kiel vi fartis, kion vi lernis en la lernejo, kaj kiel vi kondutis?" demandis la avineto vojire.
	"Miru, avineto, mi estas ,bankaufser'," elpuŝis rapide Jan, antaŭ la avineto saltetante.
	"Mi petas cin, knabo, kio ĝi estas?" demandis la avineto.
	"Sciu, avineto, kiu sidas ĉe rando de benko, tiu atentas la ceterajn, kiuj sidas apud li, kaj tiun, kiu nedece kondutas, li notas," klarigis Barunka.
	"Ŝajnas al mi, ke oni ĉe ni nomas lin inspektanto, sed ĉe ni devis inspekti ĉiam la plej bonmora kaj la plej diligenta knabo el la tuta benko, kaj sinjoro instruisto ne faris lin tuj inspektanto."
	"Cetere, Toník Kopřiva jam riproĉis min pro tio, kiam ni iris el la lernejo, ke, se ni ne estus el familio de Prošek, la sinjoro instruisto nin tiom ne favorus," plendis Barunka.
	"Tion ne opiniu," diris la avineto, "la sinjoro instruisto ne faros rilate vin esceptojn; kiam vi tion meritos, li punos vin, kiel li punon aljuĝis al Toník; li tion faras, por ke vi ŝatu tiun honoron, volonte iradu en la lernejon kaj penadu ĉiam esti bonmoraj. Kaj kion vi lernis?"
	"Diktaĵon," respondis Barunka kaj la knaboj.
	"Kio ĝi estas?"
	"La sinjoro instruisto diktas al ni el libro, ni skribas, kaj poste ni devas tion traduki el la germana lingvo en la boheman, el la bohema en la germanan."
	"Kaj ĉu la infanoj komprenas la germanan lingvon?" demandis la avineto, havante pri ĉio sian specialan opinion kaj amante ĉion detale demandesplori, kiel ŝia princina moŝto.
	"Kion vi opinias, avineto! neniu scias la germanan, sole ni iom, ĉar ni lernis jam hejme, kaj la paĉjo parolas al ni germane; sed nenia domaĝo, eĉ se ili ne komprenus tion, sufiĉas, se ili alportas la lecionojn bone faritajn," klarigis Barunka.
	"Nu, sed kiel ili faras la lecionojn, ne sciante ilin germane eĉ rigardi?"
	"Ili ja estas sufiĉe punataj, ke ili ne faras ilin bone; la sinjoro instruisto aŭ notas al i1i strekojn en la nigran libron, aŭ ili devas stari sur loko de malhonoro, kaj iufoje ili ricevas eĉ batojn iur la manojn. Hodiaŭ estis apud la nigra tabulo staronta ankaŭ Anina de la vilaĝestro, kiu sidas apud mi, ŝi neniam scias la gernanan diktaĵon. Ŝi plendis al mi tagmeze, kiam ni sidis antaŭ la lernejo, ke ŝi ne scias fari la lecionon. Pro timo ŝi eĉ ne manĝis. Mi skribis do tion al ŝi kaj mi ricevis de ŝi du kazebuletojn rekompence."
	"Sed tion ci ne estis de ŝi akceptonta," diris la avineto. 
	"Mi ne volis ja ilin akcepti, sed ŝi diris, ke ŝi havas ankoraŭ du; ŝi tiom ĝojis, ke mi skribis al ŝi la lecionojn, kaj promesis, ke ŝi alportos al mi ĉiutage ion, nur ke mi helpu ŝin en la germana lingvo. Kial mi ne faru tion al ŝi, ĉu ne vere?"
	"Helpi ŝin ci povas, sed ne fari, alie ŝi tion ne ellernos." 
	"Sed kia el ĝi utilo, ŝi ne bezonas tion scii, ni ĝin lernas nur tial, ke la sinjoro instruisto tion volas."
	"Ĉar la sinjoro instruisto volas, ke io fariĝu el vi, kaj ju pli multe vi scias, des pli facile vi trairos la mondon. Kaj la germana lingvo estas tamen bezona; vidu, mi eĉ ne povas kun via patro interparoli."
	"Sed la paĉjo tamen komprenas ĉion, kion vi diras, kaj vi la paĉjon, kaj vi ne parolas germane. Sed en Žlič oni parolas nur boheme, tial Anina ne bezonas scii la germanan lingvon; ŝi diris, se ŝi volos povoscii, ke ŝi povas iri Germanujon. Sed la sinjoro instruisto ne volas cedi. Kaj kredu, kara avineto, neniu volonte lernas la germanan diktaĵon, ĝi estas malfacila; se ĝi estus bohema, ĝi estus ludaĵo kiel Patro nia."
	"Nu, vi ankoraŭ ne komprenas gravecon de la afero, sed vi devas obei kaj ĉion lerni volonte. Ĉu la knaboj obeis?"
	"Ho jes, nur Jeník komencis, kiam la sinjoro instruisto foriris el la ĉambro, petoli kun la knaboj, tiel ke ili eĉ saltadis sur la benkoj. Sed mi diris al li. . ."
	"Ci diris al mi, ci, mi ĉesis mem, ĉar mi aŭdis la sinjoron instruiston!"
	"Jen mi ekscias belajn aferojn, ci devas inspekti la aliajn, kaj ci mem petolas; kia ĝi estas konduto?" diris la avineto.
	"Avineto," aŭdiĝis Vilém, kiu ĝis tiam silentis montrante al Adélka grandan pecon da glicirizo kaj libreton da orfolietoj, kiun li ŝanĝricevis en la lernejo de iu knabo por krejcero, "ho, avineto, kiel petolaj estas tiuj knaboj en la lernejo, terure! Vi mirus vidante, kiel ili saltas sur la benkoj kaj interbatiĝas, kaj ankaŭ la inspektantoj kun ili."
	"Pro dio, kion diras ĉe tio la sinjoro instruisto?"
	"Ili tiel kondutas sole kiam la sinjoro instruisto foriras el la lernejo. Kiam li estas venonta, ili tuj saltas al siaj lokoj, metas la manojn sur la benkojn, kaj estas silento."
	"Petoluloj!" diris la avineto.
	"Kaj la knabinoj siavice ludas per pupoj en la lernejo, mi hone ja vidis tion," plendis Jan.
	"Vi estas floretoj el diabla ĝardeno, kian paciencon devas havi la sinjoro instruisto!" diris la avineto. La infanoj rakontis al ŝi ankoraŭ multe pri la lernejo, kaj kio okazis al ili dum la vojiro; ĝi estis ilia unua vojaĝo, kaj nemalmulte ili fieriĝis pri sia memstareco, kvazaŭ ili el Parizo estus revenintaj. "Kaj kie ci havas la kazebuletojn? Ĉu vi formanĝis ilin?" demandis ankoraŭ la avineto, esplorante, kion manĝis la infanoj, ĉar ŝi havis zorgon pri ilia sano.
	"Unu ni formanĝis, la duan mi volis realporti hejmen, sed kiam mi estis sur la tablo skribanta, ŝtelelprenis ĝin al mi Kopřiva el la pajlosaketo. Li sidas malantaŭ mi. Se mi estus ion al li dirinta, li estus al mi, kiam ni iris el la lernejo, doninta dorsobatojn; li estas friponeto!"
	La avineto ne konsentis, ke la infanoj estas pravaj, sed en la animo ŝi pensis: Ni ne estis ja pli bonaj. La infanoj bone sciis, ke la avineto estas pli indulgema ol la patrino, ŝi ĉe multaj infanaj petolaĵoj, kiujn la knaboj faris, fermetis la okulojn, ŝi ne malhelpis, kiam Barunka iufoje ekpetolis; pro tio ili ĉion prefere konfidis al ŝi ol al la patrino, kiu laŭ sia severa karaktero ĉion pli severe konsideris.
 
^IV.
	Pasis kelke da tagoj post la unua de majo: estis ĵaŭdo, la infanoj ne havis la instruadon kaj helpis al la avineto en la ĝardeno surverŝi la florojn kaj vinarbeton, kiuj jam verdiĝis sur la muro. Ili iris verŝakvumi ankaŭ siajn arbetojn kaj entute havis tiun ĵaŭdon multe da laboro; ĉar dum tri tagoj ne inspektis Barunka siajn pupojn, la knaboj ne povis rajdigi ĉevaletojn, veturiloj, pafiloj kaj pilkoj kuŝis en angulo. En la kolombejo ili ankaŭ ne estis, kaj la kuniklojn nutris Adélka. Dum la ĵaŭdo ĉio devis esti kompense farita. La avineto fininte la surverŝadon, lasis la infanojn ludi, sidiĝis sur la herbokovrita sidbenko sub la blua siringo, kaj ekŝpinis, ĉar ŝi estis kutiminta eĉ momenton ne mallabori. Ŝi estis malĝoja, ŝi nek kantis, nek rimarkis la nigran kokinon, kiu eniris tra malfermita pordeto en la ĝardenon, kaj kiam neniu malhelpis, ĝi komencis gratfosi bedeton. Grizblanka ansero sin paŝtis apud la barilo, ĝia flava idaro traŝovadis la kapetojn tra ĝi, scivoleme enrigardante en la ĝardenon; la avineto ilin amis, la anseridetojn, kaj nun eĉ ne atentis ilin. Ŝiaj pensoj diversloken forflugadis. Venis la sciigo el Vieno de Jan, ke ili ne alveturos meze de majo, ke la komteso Hortensie danĝere malsaniĝis. Se Dio redonos al ŝi la sanon, ke tiam eble ŝia princina moŝto venus rigardi la bienegon, certa tamen ke tio ne estas. Sinjorino Terezka, kiam alvenis la letero, ploris, la infanoj ankaŭ ploris, Vilím havis sur la pordo sole kelke da strekoj forviŝotaj, kaj jen, subite estis la tuta ĝojo vana. Kaj ke la bona, aminda Hortensie estus mortonta, tion ili eĉ ne povis kompreni; ili neniam forgesis dum la preĝado oferi unu ,,Patro nia" por ŝia resaniĝo. Tamen la infanoj rekontentiĝis, sed sinjorino Terezka sen tio neparolema, ankoraŭ pli malmulte parolis, kaj kiam ajn la avineto venis al ŝi en la ĉambron, vidis ŝin plormalseka. La avino sendadis do ŝin prefere fari viziton, por ke ŝi amuziĝu, kaj entute ŝatis, kiam Terezka ien eliris, ĉar ŝi vidis tre bone, ke ŝia filino en la soleca dometo spite ĉion multfoje eksentas enuon, kaj ke ŝi preferus vivi en la brua mondo, je kiu ŝi dum multaj jaroj estis kutiminta. En la edzeco ŝi estis tre feliĉa, sed tio estis malagrabla, ke Jan devis la plej grandan parton de jaro pasigi en Vieno, kaj ŝi devis vivi sen li en timo kaj malĝojo. Kaj nun ŝi ne estis vidonta la edzon, la infanoj la patron eble la tutan jaron "Por la vivo la vivon", diris al si la avineto. Kun Jan volis veni Johanka, la alia filino de la avineto; ŝi volis veni por ekvidi la patrinon, por ricevi de ŝi konsolon kaj konsilon, ĉar ŝi intencis edziniĝi. La avineto jam tre ĝojis., kaj ankaŭ ŝia espero estis trompita. Krom tio kaŭris al ŝi zorgojn la militvarbiĝo de Míla. Míla estis belkreska, sinceranima junulo, Kristla estis bona knabino, la avineto ilin ambaŭ tre amis, ŝi estus dezirinta al ili la geedziĝon. "Kiam kuniĝas homoj egalaj, estas harmonio, kaj Dio mem ĝojas pro tia edzeco," ŝi diradis. Sed ankaŭ tiun ĝojon minacis grava bato, Míla iris matene kun la ceteraj al varbado. Tion ĉion pripensis la avineto kaj tial ŝi estis malĝoja.
	"Avineto, jen rigardu, la nigra fosas ĉi tie. Atendu, simio! Ŝŝŝa!" aŭdiĝis voĉo de Barunka., kaj la avineto, levinte la kapon, vidis la kokinon flugi el la ĝardeno kaj sur la bedeto gratelfositan kavaĵon.
	"Vidu la kanajlon, kiel ĝi ruze venis. Prenu rastilon, Barunka, kaj reordigu la bedeton! Jen, ankaŭ la anseroj estas ĉi tie! Ĝi vokas min, la kortbirdaro, estas la tempo, ke ĝi iru en la stalojn, mi iom forgesis pri mia devo. Mi devas al ili ŝuti la nutraĵon." Tion dirinte, la avineto formetis la spindelon kaj iris satigi la birdaron. Barunka restis en la ĝardeneto, rastebenigante la bedon.
	Post momento venis Kristla. "Ĉu vi estas ĉi tie sola?" ŝi demandis, enrigardinte trans la barilon.
	"Ne hezitu eniri, la avineto venos tuj, ŝi iris ŝuti al la kortbirdaro," invitis Barunka.
	"Kie eatas la patrino?"
	"Ŝi iris en la urbon viziti la baptopanjon; ci scias, la panjo ploras, ke la paĉjo eble eĉ nunjare ne alveturos; pro tio la avineto prefere sendas la panjon tien, kie ŝi iom amuziĝus. Ni ĉiuj tiom ĝojatendis la paĉjon kaj la komteson ankaŭ kaj pri ĉio ni trompiĝis. Kompatinda Hortensie! Post tiuj vortoj Barunka, genuante sur unu genuo sur la vojeto, apogis la kubuton kontraŭ la alia, kaj metinte la kapon sur la manplaton, enpensiĝis. Kristla sidiĝis sub la siringo, la manojn kunigitajn ŝi metis sur la genuojn, ŝia kapo malleviĝis sur la bruston. Ŝi estis tute senespera kaj apatia, la okulojn ŝi havis de ploro ŝvelintaj."
	"Tio estas certe danĝera malsano, la tifo; se ŝi mortos, ho, Dio! Kristla, ĉu iam ci havis tifon?" Demandis post momenta silentiĝo Barunka.
	"Ne, mi dumvive ne estis malsana: sed nun estos mia sano detruita," malgaje respondis Kristla.
	Nur tiam Barunka bone ŝin ekrigardis, kaj vidante ŝian ŝanĝitan vizaĝon, saltleviĝis, alpaŝis al ŝi, demandante: "Kio estas al ci? Ĉu estas Míla varbita?" Kristla anstataŭ respondo komencis plorĝemi.
	Tiam revenis la avineto. "Ĉu ili jam estas hejme?" ŝi demandis rapide.
	"Ankoraŭ ne," neis Kristla per la kapo, "sed vane sin konsoli per espero. Lucka laŭdire ĵurpromesis, ke se ŝi ne ricevos Mílan, ke ankaŭ mi ne estas lin ricevonta. Kion ŝi volas, tion faros la vilaĝestro, li estas pri ŝi tre fiera, kaj la sinjoro administranto faros siavice multon kompleze al la vilaĝestro. La fraŭlino de la administranto ne povas forgesi, ke ŝia amato estis de Míla malhonorita, ŝi mem nutras la ekscitiĝon, kaj ankoraŭ aliaj aferoj, kara avineto, forprenas de mi la esperon." Sed la patro de Míla estis ja en la kancelario, kaj kiel mi aŭdis, li kunportis sufiĉan kvanton da guldenoj; la situacio ne estas do senespera."
	"Vere, tio estas nia sola espero, kiam oni donis al li aŭskulton, ke oni tamen helpos; sed okazis jam pli ol unufoje, ke oni elaŭskultis kaj ne helpis; oni diris mallonge, ke ĝi ne estis farebla, kaj la petinto devis kontentiĝi."
	"Espereble ĝi ne okazos al Míla; kaj se tamen, mi konsilus, ke, kiam ĝi ne sukcesus, lia patro prenu la monon, oferatan al korupto, ke via patro aldonu la ceteron, kaj ke ili elaĉetu Mílan laŭ la rajto; tiel vi liberiĝus de zorgoj."
	"Se ne estus la ,se', kara avineto. Unue la mono, kiun la maljuna Míla jam donis, estas perdita, due mia patro ne havas kontante pli multe, ol kiom li bezonas por la mastrumo, kaj eĉ se li sufiĉe amus Jakobon kaj entute ne malhelpus min edziniĝi kun li, tamen estus al li pli bonvenanta, ke la bofilo alportu al li en la mastrumaĵon kaj ne forportu. Kaj fine ni supozu, ke li eĉ volus ĝin havigi, Míla havas fieran karakteron, li ne permesus, ke mia flato lin elaĉetu."
	"Li eble opinias: ,Se la edzo ricevas grandan doton, regas lin la edzino', kaj tion ĉiu fiera viro evitas, mia kara; sed en ĉi tia situacio cedemo ne farus al li malhonoron. Cetere, kial paroli pri io, kion fari eble ne estos bezone, kaj se ĝi estus, kio estas malfacile farebla."
	"Domaĝo, granda domaĝo, ke okazis tiu afero rilate tiun Italon; mi tiam ridis pri tio, sed nun mi ploras," diris Kristla. "Se ĝi ne estus okazinta, estus Míla ricevinta servon ĉe la bieno, du jarojn li estus tie servinta kaj liberiĝus de la milita devo. Tio plej multe turmentas min, ke mi fakte estas kulpa pri tio."
	"Naiva, kial ci kulpigus cin, - kvazaŭ se ĉi tiu lekanteto estus kulpa pri tio, se ni, ambaŭ volante ĝin havi, pro ĝi malpaciĝus. Tiam ankaŭ mi devus min kulpigi, ke mi kaŭzis al mia mortinta edzo simile malfacilan situacion; ĝi estis preskaŭ simila okazo kiel la cia. Mia kara, ĉu la homo, kiam lin ekkaptas kolero, ĵaluzo, amo aŭ kiu ajn pasio, havas tiom da tempo, por konsulti la prudenton? En tiu momento, eĉ se li estus pereonta, li atentas nenion. Tiam helpas nenio, kaj eĉ la plej perfekta homo fariĝas senforta."
	"Avineto, jam la pasintan jaron dum la nomfesto de sinjoro Prošek vi diris, ke via mortinta edzo faris ion similan, pro kio li suferis, kaj nun vi denove tion aludis; mi forgesis, kiel pri la morto, demandi vin de post tiu tempo, rakontu ĝin al mi nun. La tempo pasos, venos al ni aliaj pensoj, kaj sidi ĉi tie sub la siringo estas tiel agrable," petis Kristla. - "Bone," diris la avineto; "ci, Barunka, iru kaj atentu pri la infanoj, ke ili ne iru al la akvo!"
	Barunlra foriris kaj la avineto komencis: "Mi estis jam plenkreska junulino, kiam Mario Terezio ekmilitis kun Prusoj. Ili pro io malpaciĝis. La imperiestro Jozefo alvenis kun la armeo al Jaroměř, kaj Prusoj lokiĝis apud la limo.	
	En la tuta ĉirkaůaĵo estis la militistaro dislokita eĉ en la vilaĝoj. En nia mastrumejo ni havis kelke da senrangaj soldatoj kaj unu oficiron. Lži estis homo facilanima, unu el tiuj, al kiuj ŝajnas, ke ili tuj enplektos ĉiun knabinon en sian retkaptilon, kiel araneo muŝon. Mi senceremonie rifuzis lin, sed li neniel atentis miajn vortojn, forskuis ilin de si kiel roson. Kiam la parolo neniom valoris, mi aranĝis ĉiujn irojn tiel, ke mi nenie devu lin renkonti sola. Estas ja konata afero, ke la knabino devas kelkfoje dum la tago iri jen al la kampo, jen por la herbo, ke foriras la domanoj kaj lasas ŝin sola, mallonge dirite. ke ne estas kutime nek bezone, gardi la knabinojn, ke ili devas gardi sin mem, kaj tiel prezentiĝas por logemulo sufiĉe da okazo al persekutado. Sed Dio min protektis. Por la herbo mi iradis je fruega mateno, kiam ĉio ankoraŭ dormis. Mi de mia infanaĝo frue leviĝadis, la patrino ĉiam diradis al mi: ,Leviĝu je frua mateno, subtenos vin dia la beno.' Ŝi estis prava, eĉ se mi neniun utilon estus el tio havinta, almenaŭ ĝojon mi havis. Kiam mi eniris matene en la fruktarbejon aŭ en la kampojn kaj vidis la bele verdan, rosbrilantan herbeton, mia koro ĝojridige batis. Ĉiu floreto staris kiel virgulino, kun levita kapeto, kun dormosataj okuletoj. Ĉie sentiĝis odoro, el ĉiu folieto, el ĉiu herbeto. La birdoj, kompatindaj etuloj, super mi flugleviĝadis, per kanto Dion laŭdante; escepte tion ĉie sankta silento. Kaj kiam komencis la suno el post la montoj leviĝadi, mi havis ĉiam la imagon, kvazaŭ mi starus en la preĝejo, mi kantis, kaj laboro ŝajnis al mi ludo.
	Do, iun matenon falĉante en la fruktarbejo mi ekaŭdas el malantaŭe: ,Helpu Dio, Madlenka!' Mi rerigardas kaj volas diri ,Dio donu!' mi ne povis pro ektimo paroli, falĉilo elfalis el mia mano.	
	"Ĝi estis tiu oficiro, ĉu ne?" interrompis ŝian parolon Kristla.
	"Atendu, atendu, malrapide," daŭrigis la avineto; "ĝi ne estis la oficiro, tiuokaze mi ne estus la falĉilon ellasinta. Tio estis ektimo pro ĝojo. Georgo staris antaŭ mi! Mi devas al ci diri, ke mi tri jarojn ne vidis lin. Ĉu tion ci scias, ke Georgo estis filo de nia najbarino Novotná, de tiu sama, kiu estis kun mi, kiam ni parolis kun imperiestro Jozefo?"
	"Jes, tion mi scias; vi ankaŭ rakontis al ni, ke anstataŭ pastro li fariĝis teksisto."
	"Nu jes, pri tio estis lia onklo kulpa; la knabo lernis ludfacile, kiam ajn la patro veturis por li al Rychnov, ĉiam li aŭdis pri li sole laŭdon. Hejme dum la libertempo li legadis dimanĉe anstataŭ mia patro, kiu estis ja bonega leganto, al najbaroj el biblio, kaj li legis tiel bele, ke ni kun ĝojo aŭskultis; Novotná diradis: ,Estas al mi, kvazaŭ mi jam vidas tiun knabon predikanta: Ni ĉiuj kontraŭ li kondutis, kvazaŭ li estus jam konsekrita; kiu ajn el la mastrinoj preparis ion bongustan, ŝi sendis al li, kaj se Novotná dankesprime kontraŭparolis: ,Sed pro Dio, kion ni donos al vi kompense,' ili diradis: ,Kiam Georgo estos pastro, li donos al ni benon.'	
	Ni kreskis kune, kion havis unu, tion havis la alia, sed kiam venis la dua, la tria libertempo, mi ne havis plu kontraŭ li la saman kuraĝon, mi hontis antaŭ li, kaj kiam li foje venis al mi en la fruktarbejon kaj kontraŭ mia volo min helpis porti la herbon, mi tion konsideris peko, ke mi en tio al li cedas, mi ripetis al li, ke ĝi ne konvenas por pastro, sed li ridis min; li ŝercis, ke forfluos ankoraŭ multe da korboj da akvo, antaŭ ol li predikos! Sed - homo projektas, Dio direktas. Subite, kiam li estis hejme travivanta la trian libertempon, venis invito el Kladsko de onklo de Georgo, ke li tien al li venu. Tiu onklo estis teksisto, li teksis belan, bone laboritan tolon; per tio li gajnis sufiĉe da mono, kaj ĉar li ne havis infanojn, li rememoriĝis pri Georgo. La baptopanjo ne volis lin sendi, sed la patro mem ŝin admonis, ke ŝi lasu lin iri, ke tio povas utili al lia feliĉo, kaj ke la frato de la patro ja havas iun rajton koncerne lin. Li iris; la baptopatrino kaj mia patro lin akompanis, kune pilgrimante al Vambeřice. Ili revenis, Georgo tie restis. Ĉiuj malĝojis pro lia foresto, sed mi kaj la baptopatrino plej multe, sole kun tiu diferenco, ke ŝi pri tio parolis, sed mi eĉ ne aludis. La onklo promesis, ke li zorgos pri li, kiel pri la sia. La baptopatrino sekve opiniis, ke li en Kladsko iras en lernejon; ŝi jam ĝojesperis, ke li baldaŭ ricevos la unuan konsekron, sed jen - Georgo post unu jaro venis hejmen vizite kiel ellerninta teksisto! La baptopatrino ploris terure, sed kion fari. Georgo ŝin petis kaj konfesis, ke li absolute ne havis inklinon al pastreco, kvankam li volonte estus daŭriganta la studadon. Sed ke la onklo persvadis lin konsiderigante, kiel longe li devus en mizero travadagi lernejojn, oficejojn, antaŭ ol li gajnus pecon da pano, li admonis lin, ke li ekokupu sin per 1a metio, ke tiu baldaŭ liverados al li vivrimedojn, ke la metio estas or-dona profesio, kaj ke li povos sian instruitecon ankaŭ en la metio bone utiligi. Mallonge dirite, Georgo konsentis, lernis la teksistan metion, kaj ĉar li estis en ĉio fervora, li sukcesis ankaŭ en la metio. La onklo donis al li post unu jaro ateston pri lernado: poste li sendis lin en la mondon por spertiĝo, unue Berlinon al sia konato, kie li estis ankoraŭ perfektiĝonta. Sed Georgo haltis pli frue en Bohemujo ĉe ni. Tiam li alportis al mi ĉi tiun rozarion el Vambeřice." Tion dirante eltiris la avineto el sur la brusto pistakan rozarion, kiun ŝi neniam formetis, momenton ŝi kortuŝite rigardis ĝin, poste kisinte ĝin rekaŝis kaj daŭrigis: "Mia patro ne malaprobis al Georgo la decidiĝon, laŭ kiu li fariĝis metiisto; li admone konsilis al Novotná, ne malĝoji pro tio, ke ŝi en la espero trompiĝis. ,Kiu scias, por kio ĝi estos utila, li diris; ,lasu lin, kion li al si preparis, tion li havos. Eĉ se li reŝpinus lintufaĵon, sufiĉos, se li povoscios sian laboron kaj restos honesta, bona homo, tiam li meritos tian honoron, kian kiu ajn sinjoro,' Georgo ĝojis, ke Ia baptopatro ne koleris, ĉar li estimis lin kiel sian ropran patron. Ankaŭ Novotná sin lasis konvinki - kiel do ne, li estis ja ŝia infano, kiun ŝi amis, sekve ŝi ne povis voli, ke li sentu sin malfeliĉa en sia profesio. Georgo pasigis ĉe ni kelke da tagoj, poste li foriris en la mondon, kaj tri jarojn ni ne vidis lin kaj preskaŭ eĉ ne aŭdis pri li, nur kiam li tiun matenon aperis antaŭ mi. Imagu, kian mi havis ĝojon! Tuj mi ekkonis lin, kvanam li tre ŝanĝiĝis; li estis eksterordinare alta, kaj ĉe tio tiel belreska, ke estis malfacile trovi homon al li egalan. Li sin klinis al mi, prenis mian manon, kaj diras, kial mi tiom ektimis pro li? Kiel ne ektimi, mi diras, ci aperis ja ĉi tie, kvazaŭ de nuboj falinte. De kie ci venis kaj kiam?"
	,Mi iras rekte el Kladsko, la onklo timas, ĉar tie oni ĉie varbas, ke ne kaptu min ie la varbistoj; li sendis min, apenaŭ mi venis el spertiga vojaĝo, en Bohemujon, kaj li opinias, ke mi ĉi tie pli facile kaŝiĝos. Feliĉe mi traŝteliĝis trans la montojn kaj jen, mi estas ĉi tie.'
	,Sed pro Dio,' mi diras al li, ,havu sole la zorgon, ke oni cin ne kaptu ĉi tie; kion diras la patrino?'
	,Mi ankoraŭ ŝin ne vidis. Je la dua post la noktomezo mi alvenis,
Mi ne volis veki la patrinon. Kuŝiĝu sur la herbo sub la fenestro de Madlena, ŝi frue leviĝas, atendu, ĝis kiam ŝi eliros, poste aperu: mi opiniis kaj kuŝiĝis sur la verda kusenego. Vere, oni pri ci ne parolas vane en la vilaĝo: Pli frue ol alaŭdo ekkantas, Madlena portas la herbon hejmen. Apenaŭ tagiĝas, kaj ci jam falĉas. Mi cin vidis apud la puto cin lavi, kombi, kaj apenaŭ mi povis min reteni, ke mi alsaltu al ci; sed kiam ci preĝis, mi cin ne volis ĝeni. Sed nun diru al mi, ĉu ankoraŭ ci amas min?
	Tiel li parolis; kiel mi povis diri ion alian, ol ke mi amas lin, ni amis ja nin reciproke de juneco, kaj dumvive mi ne ekpensis pri alia viro. Ni babilis iom, poste Georgo ŝteleniris en la dometon de sia patrino, kaj mi iris rakonti al la patro, ke li venis.
	La patro estis homo prudenta, al li ne plaĉis, ke Ĝeorgo venis en tia danĝera tempo. ,Mi ne scias,' li diris, ,ĉu li evitos ĉi tie blankan surtuton; ni faros, kio estos ebla, por lin kaŝi; sole diru al neniu, ke li estas ĉi tie.'
	Novotná, kvankam ŝi havis grandan ĝojon, samtempe tamen tre timis, ĉar Georgo estis en nomaro de varbotoj, kaj sole pro tio evitis la varbiĝon, ke neniu sciis, kie li estas. Dum la tago vizitis lin la patrino, antaŭ la vespero ankaŭ mi kaŝeniris al li, kaj tiam ni interbabilis pri diversaj aferoj. Mi havis tiel grandan timon pri li, ke mi multajn tagojn iradis kiel kapturniĝema ŝafo kaj forgesis evitadi la oficiron, tiel ke mi kelkfoje renkontiĝis kun li. Supozante, ke mi volas amikiĝi, li tuj ekkantis 1a malnovan melodion; mi lasis lin paroli, kaj eĉ ne tiom kontraŭstaris lin, kiom pli frue, ĉar mi timis pri Georgo. Mi jam diris, ke Georgo estis kaŝita; krom mi, lia patrino kaj miaj gepatroj sciis pri li neniu. La trian vesperon mi iras el la dometo, iom pli longe restinte ĉe Georgo; estis jam ĉie silento kaj sufiĉa mallumo, jen, kontraŭ mi aperas la oficiro. Li elspionis, ke mi vespere iradas al la baptopatrino, kaj tial li atendis min apud la fruktarbejo. Kion fari? Sufiĉis sole ekkrii, kaj Georgo en la subtegmento estus ĉiun laŭtan voĉon ekaŭdinta, sed mi timis lin alvoki. Mi fidis do mian forton; kaj kiam la oficiro ne volis cedi post la petadmono, ni ekluktis per pugnoj. Ne ridu, knabino, ne ridu, ne rigardu min, kia mi estas nun; mi estis ja negranda, sed tamen fortkreska, miaj manoj, kutimintaj malfacilan laboron, estis malmolaj. Mi estus lin venke kontraŭstarinta, se li ne estus pro kolero komencinta min insulti kaj malbeni. Per tio li perfidiĝis, kaj subite kiel frapo de tondro aperis inter ni Georgo, kaptinte lin je la gorĝo. Li aŭdis la insultadon, elrigardis tra la tegmentofenestro, ekkonis min en la duonlumo kaj samtempe tuj desaltis malsupren, tiel ke li preskaŭ estus la kolon rompinta. Sed li, kuraĝa, nenion atentis, eĉ se lignaro estus sub li brulinta.
	,Kia ĝi estas maniero, kun honesta knabino ĉi tie en la nokto interbatiĝi, sinjoro?' kriis Georgo.
	Mi provis lin kvietigi, petante, ke li pripensu sian situacion, sed li tenis la sinjoron kvazaŭ en la prenilo, tremante pro kolero. Fine tamen li obeis.
	,En alia tempo kaj sur alia loko la afero alie finiĝus, sed ĉi tie ne estas por tio la tempo, aŭdu do kaj memoru! La knabino estas mia fianĉino; se vi ŝin estonte maltrankviligos, mi aranĝos la aferon alie. Nun iru!'
	Poste li transĵetis la sinjoron trans la pordeton kiel putrantan piron; kaj min preninte ĉirkaŭ la kolo li diras: ,Madlenka, memoru min, salutu la patrinon, kaj estu ĉi tie sanaj, mi devas tujmomente foriri, alie mi estus kaptita. Ne timu pri mi, mi konas ĉiun vojeton, kaj mi certe traŝteliros al Kladslco, kie mi tamen iel kaŝiĝos. Mi petas cin, venu al Vambeřice pilgrime, tie ni revidiĝos!' 
	Antaŭ ol mi povis rekonsciiĝi, li estis for. Mi kuras tuj al Novotná diri, kio okazis; ni iras al nia familio, ni ĉiuj estis kvazaŭ sen sentoj. Ĉiun brueton ni timis. La oficiro dissendis ĉien soldatojn; ne ekkoninte Georgon, li opiniis, ke li estas el alia vilaĝo, kaj ke oni lin ie trafos, sed li feliĉe al ili malaperis. Mi evitis la sinjoron, kiel mi ppvis, sed li, ne povante sin venĝi alie, kalumniis min en la vilaĝo, kvazaŭ mi estus malbonmora knabino. Ĉiuj min konis, li ne sukcesis. Feliĉe venis ordono, ke la militistaro ekmarŝu returnen, Prusoj transpaŝis la limon. Cetere la tuta milito baldaŭ finiĝis, la kampistoj nomis ĝin "kuka", ĉar laŭdire la soldatoj, formanĝinte en la vilaĝoj la kukojn, revenis hejmen."
	"Kaj kio okazis al Georgo?" demandis Kristla, streĉatente aŭskultante.
	"Ni sciis pri li nenion ĝis la printempo, ĉar pro la malpaco neniu estis alvenanta. Ni estis ekstreme senpaciencaj. Venis printempo - kaj ankoraŭ nenio; mi ekpilgrimis do, kiel mi estis al Georgo promesinta. Iris pluraj konatoj, kaj la gepatroj konfidis min je ilia zorgo. Nia gvidanto estis kelkfoje en Kladsko, kaj la patro al li ordonis, ke li alkondnku min tien, li tie konis ĉiun angulon.
	,Ni haltos ĉe sinjorino Liduška, por nin iom ordigi,' diris la gvidanto, kiam ni venis en la urbon.
	Ni eniris en malgrandan gastejon en antaŭurbo. Ĉe sinjorino Liduŝka haltadis ĉiaj venantoj el Bohemujo; ŝi devenis el nia regiono. Tiame ĉie en Kladsko oni ankoraŭ parolis boheme; kaj estas kutimo, ke la homoj devenantaj el la sama regiono volonta sin reciproke elserĉas.
	Sinjorino Liduška akceptis nin kun granda ĝojo, ni devis iri en ŝian ĉambron.
	,Nu, sidiĝu, mi tuj revenos, mi sole alportos al vi iom da vinsupo,' ŝi diris kompreneme kaj malaperis tra la pordo.
	Mi havis la koron kvaraŭ en prenilo, ĝi estis ĝojo, ke mi revidos Georgon, kaj ankaŭ timo, ke eble io al li okazis en tiu tempo, dum kiu ni nenion pri li aŭdis. Tiam subite ni ekaŭdas ekstere konatan voĉon salutantan sinjorinon Liduška, kaj ŝin siavice vokantan; ,Nu, sinjoro Georgo, eniru, estas tie la pilgrimantoj el Bohemujo!'
	La pordo tuj malfermiĝis, kaj en ĝi aperis Georgo, sed alvidinte lin, mi restis kvazaŭ de fulmo frapita. Li estis en militista vesto. Nebulo sterniĝis antaŭ miaj okuloj. Georgo prezentis al mi la manon, prenis min en la brakojn, kaj preskaŭ plorante diris: ,Vidu, Madlenka, mi estas malfeliĉa homo; apenaŭ mi eklaboris en la metio kaj forskuis de mi, kio al mi ne plaĉis, mi havas jam refoje novan jugon sur la kolo. El pluvo mi forkuris kaj venis sub defluilon. Se mi estus en Bohemujo, mi almenaŭ servus al mia imperiestro, kaj ĉi tie mi devas servi al la fremda.'
	,Pro Dio mi petas cin, kion ci faris, ke oni cin rekrutigis?' mi diras al li.
	,Nu, mia kara, junaĝo, malsaĝo. Ni ne kredis al la sperta onklo, kiam mi forkuris de vi, ĉie mi estis malĝoja, pri ĉio malkontenta. Mi iris foje dimanĉon kun kelke da kamaradoj en gastejon, atentante pri neniu averto. Ni trinkis, ĝis ni ebriiĝis: tiam venas en la gastejon varbistoj.'
	,Tiuj friponoj,' interrompis lian parolon sinjorino Liduška, kiu ĵus alportis la supon; ,se sinjoro Georgo estus ĉe mi estinta, nenio estus al li okazinta; mi ne toleras ilian tromplogadon ĉe mi; la sinjoro onklo ne iras ja aliloken ol al Liduška. Nu, sperta homo havas konsciencon; la junularo - nu, kion fari, kiam ĝi ne havas prudenton. Ne faru al vi plu riproĉojn pro tio, sinjoro Georgo, vi estas taŭga knabo, nia reĝo ŝatas grandajn soldatojn, li ne lasos vin longe sen bastono.'	
	,Estu jam kiel ajn,' ekparolis Georgo, ,kio okazis, tio okazis. Ni perdis konscion, la varbistoj tromplogis nin, kaj kiam mi sobriĝis, estis mi kaj Lhotský, mia plej kara kamarado, soldatoj. Mi pensis, ke mi la kapon forŝiros al mi, sed kion fari. La onklo ankaŭ plendis multe; fine li konsideris, kiel oni povus la situacion almenaŭ plifaciligi, se ne estis eble rebonigi la tutan aferon. Li iris al generalo kaj tion li petatingis, ke mi restis ĉi tie, ke mi fariĝos kiel eble plej baldaŭ kaporalo, kaj - nu, pri tio ni ankoraŭ parolos. Sole ne veku en mi nun zorgojn, mi ĝojas, ke mi cin vidas." 
	Ni devis nin reciproke konsoli, kiel ni povis. Poste alkondukis min Georgo al la onklo, kiu nin ĝoje akceptis. Vespere alvenis ankaŭ lia kamarado Lhotský, bona homo. Ili restis ja fidelaj unu al la alia ĝis la morto. Ili ambaŭ jam mortis, kaj mi ankoraŭ estas ĉi tie."
	"Vi ne revenis plu hejmen, avineto, ĉu ne vere, vi edziniĝis kun la aveto?" eltiris Barunka, kiu jam longe estis reveninta, la avineton el enpensiĝo, en kiun ŝi falis rememorante la feliĉe travivitajn momentojn ĉe tiu revidiĝo.
	"Nu certe, li tiom insistis. Permeso al edziĝo estis tio, kion la onklo ankoraŭ elpetis al li. Ili nur atendis, ĝis ni pilgrime alvenos. Georgo foriris antaŭ la nokto, mi restis por nokti ĉe la onklo. Li estis bona maljunuleto, Dio donu al li ĉielon!
	La sekvantan tagon frumatene alkuris Georgo kaj longe kun la onklo pri io konsiliĝadis. Poste li alvenis al mi kaj diras: ,Madlenka, diru al mi sincere, laŭ bona konscienco, ĉu tiel ci amas min ke eĉ malbonon ci povus kun mi suferi, la patron kaj la patrinon forlasi?' Mi diras, ke jes.
	,Se jes, tiam restu ĉi tie kaj estu mia edzino,' li diras kaj ekprenas min je la kapo kaj kisas.
	Neniam li kisis min, ne estas tiu kutimo inter ni, sed pro randa ĝojo eĉ ne sciis la kompatindulo, kion li faras. ,Sed kion diros la patrino, kion diros la niaj?' mi diras, kaj mia koro tremis pro ĝojo kaj angoro.
	,Kion ili dirus, ili ja amas nin kaj ne volos, ke mi mortu de sufaroj.'
	,Sed, mia Dio, Georgo, tamen la gepatroj devas al ni doni benon!'
	Georgo rediris nenion, sed la onklo alpaŝis al ni, sendis Georgon el la ĉambro kaj diras: ,Madlena, ci estas pia knabino, plaĉas al mi, mi vidas, ke Georgo estos feliĉa, kaj ke li ne sen motivo cin plendsopiris. Mi detenus lin, se li estus alia homo, sed li havas obstinan kapon. Sen mia helpo li estus malesperinta, kiam oni varbis lin, mi sciis lin konsoli, precipe per tio, ke mi elpetis por li permeson al edziĝo. Mi ne povas kaŝi la veron. En Bohemujon li ne rajtas reveni; kaj se ci aliavice irus hejmen, kiu scias, ĉu cia familio cin ne persvadus. Kiam vi geedziĝos, tiam ni kune veturos al Olešnice, kaj la gepatroj ne rifuzos al ci la benon. La pilgrimantojn ni komisios transdoni leteron. Postmorgaŭ okazos via geedziga ceremonio en la militista kapelo, mi anstataŭos viajn gepatrojn kaj prenas sur min pri tio la respondecon. Madlenka, rigardu min, mi havas la kapon kiel neĝo; ĉu vere ci pensas, ke mi farus ion, pri kio mi ne povus antaŭ Dio respondi? Tiel diris al mi la onklo, kaj larmoj fluis sur liaj vangoj. Mi konsentis pri ĉio.
	Georgo estis pro ĝojo preskaŭ freneza. Mi ne havis pli multe da vestaĵo, ol kiun mi portis sur la korpo. Georgo tuj aĉetis al mi jupon, ĵaketon, kaj grenatojn sur la kolon por la edziĝa festo, la ceteron prizorgis al mi la onklo. Ĝi estas la samaj grenatoj, kiujn mi havas, la kolĉikkolora mesulanjupo kaj la azura ĵaketo. La pilgrimantoj foriris, la onklo donis al ili leteron, ke mi restos tie kelke da tagoj kaj ke mi alveturos kun li, pli multe li ne skribis. ,Estos pli bone, se ni priparolos la aferon', li opiniis. La trian tagon matene ni havis la geedziĝan feston, militista pastro faris la ceremonion. Sinjorino Liduška estis svatistino, Lhotský honorfraŭlo, lia fratino fianĉknabino, la onklo kaj ankoraŭ unu urbano atestantoj, krom ili ĉeestis neniu. Sinjorino Liduška aranĝis al ni matenmanĝon, kaj tiel ni pasigis tiun tagon en timo antaŭ Dio kaj en ĝojo, rememorante nur pri la niaj hejme. Sinjorino Liduška incitetis Georgon ĉe la tablo, senĉese al li dirante; ,Vi, vi, sinjoro fianĉo, mi eĉ ne rekonas vin, vi ne estas tiu nubmiena sinjoro Georgo; sed nemirinde, ke via vizaĝo tiel radias!' Oni parolis jen pri tio jen pri io alia, kia estas la kutimo. Georgo tuj volis, ke mi ĉe li loĝu, sed la onklo tion ne perrnesis, nur kiam ni estos revenintaj el Bohemujo kaj finintaj la pilgrimon al Vambeřice.
	Post kelke da tagoj ni veturis al Olešnice, mi kaj la onklo. Kiom oni miris, ke mi estas edzino, kaj kiom ploris la patrino, ke Georgo estas soldato, mi ne povas al vi priskribi. Mia panjo interplektis la manojn kaj senĉese plendis, ke mi volas ŝin forlasi, en fremdlandon sekvi la soldaton, tiel ke la haroj ĉe tio hirtiĝis. Sed la paĉjo, ĉiam prudenta kaj saĝa, decidis. ,Nun finon,' li diris ,kiel ili aranĝis al si la liton, tiel ili dormos.
	Ili amas unu la alian, ili kune suferu: ci, patrino, scias. ke pro mi ci ankaŭ forlasis la patron kaj la patrinon, kaj tio estas destinita al ĉiu knabino. Kiu estas kulpa, ke trafis Georgon tiu akcidento? Cetere tie ne daŭras longe la servado; kiam li absolvos tiun servuton, li povas veni ĉi tien.
	Kaj vi, baptanino, trankviliĝu, Georgo estas sana knabo, kaj li ne malĝojos, pri tio li jam estas zorginta. Ci, Madla, ne ploru, Dio donu al ci feliĉon, kaj kun kiu ci iris al la altaro, kun tiu iru en la tombon.' Per tiuj vortoj donis al mi la patro benon kaj larmoj surveŝis lian vizaĝon. La patrinoj ankaŭ ploris.
	Mia patrino, dumvive pri ĉio zorgema, havis la kapon plena. Kia malprudentaĵo,' ŝi riproĉis min, ,ŝi tie havas eĉ ne kuseneton, eĉ ne mastrumilaron, eĉ ne vestaĵon, kaj ŝi edziniĝas. De kiam mi sur 1a piedoj stariĝis, mi ne vidis tian renversitan mondon!' Mi ricevis decan ekipaĵon, kaj kiam mi havis ĉion en ordo, mi revenis al Georgo, kaj ne forlasis lin ĝis lia morto. Tiu malfeliĉa milito, se tiu ne estus estinta, li povus ankoraŭ esti ĉi tie! Jen ci vidas, ke mi scias, mia kara, kio estas ĝojo kaj kio estas malĝojo, ke mi scias, kio estas juneco kaj malsaĝo," finis la avineto, metinte kun milda ekrideto la sekan manon sur la ovalan brakon de Kristla.
	"Vi multe suferis, avineto, sed vi tamen estis feliĉa, vi ricevis tion, kion la koro deziris. Se mi scius, ke eĉ mi post ĉiuj suferoj estos feliĉa, mi volonte ilin alportadus, eĉ se mi devus je Míla dekkvar jarojn atendi," diris Kristla.
	"La estontecon havas Dio en la manoj. Kio estos, tio estos, tion ci, mia kara, ne evitos, kaj plej bone, sin fordoni kun firma konfido en volon de Dio!"
	"Kio restas alia; sed oni ofte ne povas rekonsciiĝi, kaj se Jakub estos varbita, mi ĝemploros. Kun li foriros ĉia ĝojo, kun li estos mia sola subteno perdita."
	"Kiel ci parolas, Kristla, ĉu patron ci ne havas?"
	"Mi havas bonan patron, Dio lin por mi konservu; sed li tamen jam estas maljuna, murmurema. Jam nunjare li volis senĉese, ke mi edziniĝu, por ke lin iu povu anstataŭi; kion mi faros, se Jakub estos varbita? Kaj mi tamen je alia viro ne edziniĝos, eĉ se ĉiuj kontraŭ mi obstiniĝus; mi laboros ĝis mortlaciĝo, por ke la paĉjo ne povu murmuri, kaj se ĝi ne estos ebla - bone, mi ne edziniĝos. Ho, avineto, vi eĉ ne kredas, kion mi suferas en tiu gastejo! Ne pensu pri laboro, Dio gardu, tiu estas por mi ludaĵo, sed pro tio, kion mi ofte devas ŝajne ne aŭdi, doloras min la koro."
	"Kaj de tio ci ne povas liberiĝi?"
	"Mi petas vin, kiel? Kiomfoje mi diris al la patro: ,Vidu, paĉjo, tio kaj tio okazas, ne toleru tiajn gastojn', sed li ne volas perdi gastojn, kaj tial li ĉiam diras al mi: ,Mi petas cin, knabino, diru kion ci volas, sole ne estu malĝentila, por ke la gastoj ne forpuŝiĝu, ĝi estas ja nia metio.' Mi ne devas esti malĝentila kaj malafabla; se mi estas afabla, mi fariĝos en iu ajn buŝo objekto de kalumnioj; gaja, kantema, kiel mi ĉiam estadis, mi apenaŭ estos, kion do mi faru? Se ĝi estus nur iaj ventbabiluloj, mi baldaŭ ilin rebatus, sed sinjoro administranto kaj skribisto el la kastelo estas maldolĉaj gastoj, ili tedas min kaj naŭzas. Mi hontas diri al vi tion, kiel tiu maljuna kapro min persekutas, kaj ŝajnas al mi, kvazaŭ iu suflorus al mi tion, ke li klopodos, por Mílan forigi, ĉar li scias, ke li estas mia defendanto, kaj ĉar li timas, ke ne okazu al li tio, kio al la Italo. Unuflanke li ŝajnigas, kvazaŭ li volus fari komplezon al vilaĝestro, aliafianke li sin venĝas pro la filino, sed ĉiam la ruzulo pensas pri si mem. La paĉjo lin timas, kaj la kompatinda panjo, vi scias, kvazaŭ ŝi ne estus jam sur la mondo, pli kuŝas, ol ŝi iras, al tiu mi ne povas veni kun tia afero.
	Se mi estus edzino, ĉio estus alia; kiam iu al mi ne plaĉis, mi nur diris tion al Míla, kaj se li ne povis lin forpeli, li observis lin, ke tiu homo preskaŭ ne kuraĝis min ekrigardi. Ho, avineto, se mi povus al vi tion eldiri, kiel li amas min, kaj mi lin; sed tio estas neebla," kaj la junulino, apoginte la kubutojn sur la genuoj, metis la vizaĝon en la manojn kaj eksilentis.
	En la sama momento eniris senbrue, nerimarkate, Míla en la ĝardenon. Lia bela vizaĝo estis de doloro disfosita, la klaraj okuloj malheligitaj; la kaŝtankoloraj bukloj, ĉirkaŭ la frunto volviĝintaj, estis fortonditaj, anstataŭ la fiergajula lutrofelaĵo li havis sur la kapo soldatan ĉapon, sur ĝi fasketon da pinglobranĉetoj. Barunka lin ektimis, al la avineto falis la manoj sur la genuojn, ŝia vizaĝo paliĝis, kaj ŝi mallaŭte ekparoletis: "Dio cin konsolu, knabo!" Sed kiam Kristla levis la kapon, kaj Míla prezentante al ŝi la manon per voĉo preskaŭ sensona diris: "Mi estas soldato, post tri tagoj mi devas iri al Hradec!," ŝi falis al li sen sentoj en la brakojn.
^V.
	La sekvantan tagon, kiam iris la avineto kiel kutime renkonte al la infanoj, estis ŝia unua vorto: "Divenu, infanoj, kiu estas ĉe ni?"
	La infanoj pro surprizo iom ekhezitis, ili tuj ne divenis, sed Barunka ekvokis: "Sinjoro Beyer, ĉu ne vere, avineto?"
	"Ci divenis, kaj li alkondukis sian fileton."
	"Ho, kiom mi ĝojas, ni kuru al li!" ekriis Jan kaj ankaŭ jam kuris kaj Vilím post li tiel, ke iliaj pendpoŝoj forsaltetis de la koksoj.
	La avineto vokis, ke ili iru kiel homoj, kaj ne kuregu kiel ĉasbestoj, sed kie la knaboj jam estis! Preskaŭ senspire ili enfalis en la ĉambron; la patrino volis ilin riproĉi, sed sinjoro Beyer etendis al ili la longajn manojn, levis unu post la alia kaj ĉirkaŭpreninte ilin, kisis iliajn vangojn. "Kaj kion vi faris dum la tuta jaro, kiel vi fartis?" li demandis per profunda voĉo, kiu en la malgranda spaco forte resonis. La knaboj tuj ne respondis, iliaj okuloj fiksiĝis sur knabo, aĝa proksimume kiel Barunka, kiu staris apud sinjoro Beyer. Li estis bela knabo, tute simila al la patro, escepte, ke liaj membroj ne estis tiel fortostaj kiel tiuj de la patro, ke la vangojn li havis florantaj, kaj ke el liaj okuloj radiis nur infana ĝojo. "Ha, vi rigardas mian knabon, nu rigardu do lin, kaj prezentu la manojn unu al la alia, por ke vi estu bonaj kamaradoj. Li estas tiu mia Orel." Tiel parolante, li puŝis antaŭen la fileton. kiu senĝene prezentis la manojn al la knaboj. Tiumomente venis Barunka kun la avineto kaj kun Adélka. "Nu, kaj jen ci vidas Barunkan, pri kiu mi hejme al vi rakontadis, ke ŝi venas ĉiam la unua deziri al mi bonan matenon, kiam mi noktas ĉi tie. Sed nunjare, kiel mi vidas, ĝi estas alia, vi jam iras en la lernejon, kaj tial Jeník devas leviĝadi samtempe kun Barunka. Kaj kiel plaĉas al vi en la lernejo, ĉu ne prefere ci, Jan, promenadus en la arbaro? Vidu, mia Orlík devas min sekvi al embuskado, sur la montojn, li scios preskaŭ tiel pafadi kiel mi," demandis kaj samtempe rakontis la arbaristo, ĉirkraŭita de la infanoj.
	"Ho, prefere ne rakontu tion al ili," diris la avineto; Jeník tuj frenezetiĝos kaj volos vidi la pafilon de Orel."
	"Nu, kio, li rigardu ĝin; iru, Orlík, alportu ĝin al li, ĝi ne estas ja ŝargita."
	"Ĝi ne estas, paĉjo; 1a lastan pafaĵon mi elpafis, kiel ci scias, al la kirko," diris la knabo.
	"Kaj ci pafmortigis ĝin; per tio ci povas fieriĝi, iru montri ĝin al la knaboj." La knaboj elkuris ĝoje kun Orlík el la ĉambro; sed la avineto ne povis sin deteni, - kvankam sinjoro Beyer ŝin certigis, ke Orlík atentos, ŝi tamen ilin sekvis.
	"Sed ci nomiĝas kiel birdo?" diris Adélka al Orel, kiam ili estis ekstere, kaj kiam Jeník kun Vilím observis la mortpafitan kirkon. 
	"Mi fakte nomiĝas Aurel," ekridetis la fileto al Adélka, "sed al la paĉjo pli bone plaĉas nomadi min Orel, kaj al mi ĝi ankaŭ plaĉas; aglo estas bela birdo. Nia paĉjo iufoje pafmortigis aglon."
	"Tion mi ankaŭ opinias," diris Jan; "mi al ci montros aglon kaj multe da bestoj, mi havas ilin pentritaj en la libro, kiun mi lastjare ricevis kiel nomfestan donacon; iru kun mi!" Tion diranta, li tiris la knabon en la ĉambron, kie li tuj montris al li la libron.
	Al Orel tre plaĉis la bestoj, kaj sinjoro Beyer ankaŭ rigardis kun granda plaĉo unu folion post la alia.
	"Tion mi ricevis kiel nomfestan donacon de la komteso, kaj ankoraŭ mi ricevis paron da kolomboj de Kristla kaj kunikletojn de la arbarista familio, kaj de la avineto dudekkrejceron kaj de la gepatroj ŝtofon por la vestaĵo!" fieriĝis Jan.
	"Ci estas feliĉa knabo," komencis sinjoro Beyer, rigardante en la libron, kaj ĵus vidante vulpon, li ekridetis : Kvazaŭ viva; atendu, fripono, mi devas al ci repagi!" Vilím opiniante, ke tio direktiĝas al la pentrita, strange lin ekrigardis, tiel ke sinjoro Beyer ridetante diris:
	"Ne timu; al tiu ĉi vulpo mi faros nenion, sed al unu en la montoj, kiu ĝin similas, tiun mi devas pinĉpremi, ĝi faras al ni multe da malutilo." 
	"Eble Petr ĝin kaptos, mi iris kun li meti la kaptilojn, antaŭ ol ni foriris;" diris Orel.
	"Ho, knabo, la vulpo estas dekfoje pli sagaca ol Petr, ĝi scias ruzaĵojn, ke oni eĉ ne pensus tion, kaj precipe se ĝi jam foje estis en kaptilo, kiel tiu kiun mi embuskas. Kanajlo, mi logpreparis al ĝi rostaĵon, ni opiniis, ke ni certe ĝin kaptos; ĝi estis malsata, jen kion faris la fripono: formordis al si la rompitan kruron kaj forkuris. Nun apenaŭ ni kaptos ĝin, per domaĝo homo prudentiĝas, kaj vulpo havas certe tiom da prudento, kiom la homo," rakontis la arbaristo, senĉese foliumante.
	"Oni ja ne diras vane, ruza kiel vulpo," diris la avineto.
	"Jen estas aglo, jen!" vokis la knaboj, rigardante belan birdon kun dismetitaj flugiloj, sin flugĵetantan al akirotaĵo.
	"Ĝuste tian mi pafmortigis; ĝi estis bela birdo, preskaŭ mi ĝin bedaŭris, sed kion fari, tia okazo ĉiumomente ne prezentiĝas. Mi trafis ĝin bone; kaj tio estas ĉefaĵo, nur ne turmenti la beston."
	"Tion ankaŭ mi diradas," aŭdiĝis refoje la avineto.
	"Strange, ke vi ne bedaŭras tiun bestaron, sinjoro Beyer, mi povus neniun beston pafmortigi," diris Barunka.
	"Sed tranĉbuĉi vi povas," ekridetis 1a arbaristo, "kaj kio estas pli bona, ĉu kiam la besto, danĝeron ne antaŭvidante, falas post unu pafo, aŭ kiam vi ĝin pli frue per kaptado lacigas, per preparoj timigas kaj nur poste tranĉbuĉas, ofte tiel mallerte, ke ĝi duonmortigita de vi forflugas?"
	"Ni ne tranĉbuĉas la kortbirdaron," neis Barunka, "tion faras Vorša, tiu ne bedaŭras ilin, kaj cetere ili estas tuj mortaj." Ankoraŭ iom da tempo la infanoj sin amuzadis per la bestoj, poste la patrino ilin vokis al vespermanĝo.
	Alifoje demandadis la infanoj sinjoron Beyer pri la montoj, volante scii, ĉu li vagante eniris la ĝardeneton de Rýbrcoul, kaj diversajn aliajn aferojn, sed tiam ili senĉese demandis nur lian filon Orel, kun granda miro aŭskultante, kiam al ili la juna knabo rakontis pri la danĝeroj, kiujn li jam kun la patro travivis pri la bestoj, kiujn li pafmortigis, kiam li al ili priskribis grandegajn neĝblokojn sur la montoj kuŝantajn, kiel ili ŝutkovras la tutajn vilaĝojn, kiuj poste estas sub ili kvazaŭ enterigitaj, kiel la homoj, suprenveni volante, kutime elrampas tra la kamentuboj, kaj ĉiu devas fari al si la vojon for de sia domo.
	Sed ĉio ĉi tio ne fortimigis Jan'on, li tamen nur deziris esti jam tiel aĝa, ke li povu eklerni ĉe sinjoro Beyer.
	"Kiam ci estos ĉe ni, tiam sendos min la paĉjo interŝanĝe la arbaristo de Riesenburg, por ke mi spertu ankaŭ pli facilan metion arbaristan."
	"Domaĝe, ke ci ne estos hejme," bedaŭris Jan.
	"Ci ne sentos mian foreston, ni havas ankoraŭ du helpantojn; krom tio la frato Čeněk estas tiel granda, kiel ci, kaj la fratino Manjo ŝatos cin vidi," diris Orel.
	Dum la infanoj, en la korto sidante, aŭskultis la rakontadon de Orel kaj tra la kristaloj, kiujn li alportis al ili, rigardis en la lumon, aŭskultis sinjoro Beyer la avineton, rakontantan pri la superakvego kaj pri la diversaj novaĵoj, kiuj estis en la daŭro de la tuta jaro okazintaj.
	"Kaj ĉu la familio de mia sinjoro frato en Riesenburg estas sana?" demandis la arbaristo.
	"Jes, ĝi estas sana," diris sinjorino Prošková. "Anuška kreskas rapide; la knaboj iradas en la lernejon en Červená Hůra (Ruĝa Monto), ĝi estas por ili pli proksima, ol tiu en la urbo; mi miras, ke la sinjoro arbaristo ankoraŭ ne alvenis - li diris, ke li ĉi tie haltos por vin saluti, kiam li iros embuski. Li estis ĉi tie matene kaj alportis al mi la sciigon el la kastelo, ke alvenis letero el Vieno. Mi iris tuj en la kastelon kaj eksciis, ke la komteso fartas pli bone, ke la princino eble alveturos al la rikoltfesto, ke ŝi restos proksimume dekkvar tagojn kaj poste forveturos al Firenze. Sekve mi esperas, ke la paĉjo restos ĉe ni dum la tuta vintro; laŭdire, la princino ne kunprenos la korteganaron. Post kelke da jaroj ni estos refoje pli longan tempon kune."
	Jam longe sinjorino Prošková tiom ne parolis, longe ŝi ne estis tiel kontenta, kiel tiun tagon, kiam ŝi ricevis la konsolantan novaĵon, ke la edzo alveturos.
	"Ni danku Dion, ke tiu fraŭlino saviĝis el la malsano, ĝi estus granda domaĝo, se tiu bona junulino estus mortinta. Ni ĉiuj petis Dion, ke li helpu ŝin; ankoraŭ hieraŭ ĉi tie Cilka pro ŝi ploris."
	"Ŝi havus gravan motivon de plorado," diris sinjorino Prošková.
	Sinjoro Beyer demandis pri la senco de ŝia rimarkigo, kaj la avineto rakontis al li sian viziton en la kastelo, ĉe kiu ŝi kompreneble atribuis al la komteso la meriton, kiun ŝi havis pri la bonfarto de la familio de Kudrna.
	"Mi aŭdis," demandis la arbaristo, "ke la komteso estas filino -"
En tiu momento ekfrapis iu sur la fenestron.
	"Ĝi estas sinjoro baptano, mi konas lin laŭ la frapado; nur eniru!" laŭte ekvokis sinjorino Prošková.
	"La homoj havas malicajn buŝojn," respondis la avineto demandon de la arbaristo; "kaj kiu marŝas en la sunlumo, tiun sekvas la ombroj, tio estas kutima afero; negrava, ŝi estu filino de kiu ajn."
	Sinjoro baptano el Riesenburg eniris la pordon, kaj la ambaŭ arbaristoj sincere sin intersalutis.
	"Kie vi okupiĝadis, ke vi tiel longe ne venas?" demandis la avineto, angore ĵetinte rigardon al la pafilo, kiun sinjoro arbaristo pendigadis sur najlo.
	"Mi havis karan gaston, sinjoron administranton, li venis por ligno; li vendis sian lignon kromsalajre ricevitan, nun li volus havi lignon en antaŭo kaj delogi min al malhonestaĵoj. Jen, bona konsilanto! Mi tuj komprenis, ke li intencas ion similan, ĉar li venis kiel dolĉmienulo. Sed mi diris al li veron! Mi faris al li ankaŭ akran riproĉaludon pri Míla; tiun knabon mi bedaŭras kaj Kristla'n ankaŭ. Hodiaŭ matene haltinte ĉe ili por trinki glaseton, mi ektimis pro ŝia aspekto. Tion kaŭris tiu malbensinjoro arbaristo frapis sian buŝon, rememoriĝinte, ke li sidas ĉe la avineto.
	"Kio okazis?" demandis Beyer, kaj la avineto, rakontema, priskribis al li rekrutigon de Míla kaj ĝiajn kaŭzojn.
	"Tia estas ordo en la mondo, turnu vin kien ajn, ĉie oni trovas suferojn kaj mizeron, same inter la grandaj kiel inter la malgrandaj, kaj kiu havas neniun suferon, tiu ĝin al si faras," diris Beyer.
	Per malfeliĉo kaj doloroj sin purigas la homo de ĉiuj malpuraĵoj kiel oro per la fajro. Sen doloro neniu ĝojo. Se mi scius, kiel, mi volonte helpus tiun knabinon; sed tio ne estas ebla. Ŝi devas dume suferadi, kiom ŝi povos. La plej terura momento atendas ŝin morgaŭ, kiam Míla forveturos."
	"Do, li forveturos jam morgaŭ?" miris la arbaristo; "nu, en kia rapido! Kien li venos?"
	"En Hradec."
	"Ni faros do la saman vojaĝon, nur kun tiu diferenco, ke mi kun flosistoj sur la akvo, kaj li sur la tero."
	La knaboj alkuris en la ĉambron; Jan kaj Vilím montris al injoro arbaristo kirkon, kiun Orlík pafmortigis, dum Orlík al la patro rakontis, ke ili estis apud la kluzo kaj ke ili tie vidis la frenezanViktorka.
	"Ĉu tiu persono ankoraŭ vivas?" miris sinjoro Beyer.
	"Vere, la mizerulino, pli bone ŝi fartus en la tero, ol ŝi fartas sur la tero," respondis la avineto. "Sed, ŝi jam kadukiĝas, ŝi maljuniĝas; malofte oni ŝin aŭdas kanti, krom dum la helaj noktoj."
	"Sed ĉe la kluzo ŝi tamen sidas, rigardante en la akvon, ofte eĉ pli longe ol ĝis la noktomezo," diris la arbaristo. "Hieraŭ mi preter ŝi iris, ŝi vergojn salikajn ŝiradis kaj ĵetadis ilin en la akvon; estis jam malfrue. ,Kion ci faras? mi diras. Ŝi silentas, mi demandas ŝin denove, tiam ŝi turnas sin al mi, kaj ekbriligas la okulojn; mi opiniis, ke ŝi sin jetos kontraŭ mi, sed ĉu pro tio, ke ŝi min ekkonis, aŭ kio ŝian kapon traflugis, ŝi returnis sin al la akvo kaj denove ĵetadis unu vergeton post la alia trans la kluzon. Kelkfoje oni neniel sukcesas kun ŝi traktadi. Mi bedaŭras ŝin, mi deziras al ŝi finiĝon de tiu mirera vivado, sed se mi ne vidus ŝin sidi ĉe la kluzo, se mi embuskante ne aŭdus ŝian kanton, io mankus al mi; mi sopirus je ŝi," diris la arbaristo, senĉese tenante la kirkon en la manoj.
	"Kiam oni kutimiĝis je io, malfacile estas dekutimiĝadi," diris Beyer, metante ardan tindron en la mallongan dratligitan argilan pipon, kaj kelkfoje densajn fumnubojn ellasinte, li daŭrigis:
	"Ĉu je homo, je besto aŭ je objekto. Ekzemple mi kutimiĝis, kiam mi ekiras, je ĉi tiu pipo; mia patrino fumadis similan, kvazaŭ mi ŝin vidus sidanta ĉe la sojlo."
	"Ĉu via patrino fumis? Nekredeble!" kun miro ekvokis Barunka.
	"En la montaro la virinoj multe fumas, precipe la maljunaj, nur per tio de la viroj diferencante, ke ili fumas anstataŭ tabako terpoman foliaĵon, kaj se ili ricevas foliojn de amara ĉerizujo."
	"Mi ne opinias, ke tio estas bongusta," diris la arbaristo, ankaŭ bruletigante tabakon, sed en pentrita porcelanpipo.
	"Simile mi amas ankaŭ kelkajn lokojn en la arbaro," ekparolis nun Beyer, "sur kiuj mi ĉiam pretervole ekhaltas, kiujn mi ekamis, ĉar ili rememorigas min aŭ pri iuj personoj, aŭ pri agrablaj kaj malagrablaj cirkonstancoj de mia vivo. Se mankus sur tiuj lokoj eĉ unu arbo, eĉ unu arbetaĵo, io mankus al mi. Sur unu loko - abrupta altaĵo - staras izola piceo, ĝi estas maljuna arbo, ĝiaj branĉoj sur unu flanko kliniĝas super profunda abismo, en kies fendegoj sporade kreskas filiko aŭ juniperaj arbustoj, kaj funde ĵetiĝas rivereto trans rokaĵoj formante vicon da akvofaloj: Mi ne scias, kiel ĝi okazis, sed al tiu loko mi ĉiam alvagis, kiam io min turmentis kaj iu malfeliĉo min trafis. Tiel kiam mi siatempe amindumadis mian edzinon kaj opiniis, ke mi ŝin ne ricevos; ŝiaj gepatroj malhepadis kaj nur pli poste konsentis. Tiel kiam mortis mia plejaĝa filo, kaj kiam mortis mia maljuna patrino. Ĉiufoje mi eliris el la domo, vagis sencele, rigardis nek dekstren nek maldekstren, kaj pretervole portis min la kruroj en la sovaĝan valon, kaj kiam mi troviĝis super la profundegaĵo ĉe la trista piceo, kiam mi vidis antaŭ mi montpintojn, unu super la alia: kvazaŭ la pezaĵo de mi defalus, mi ne hontis plori.
	Kiam mi ĉirkaŭprenis la malglatan trunkon de la arbo, ŝajnis al mi, ke estas en ĝi vivo, ke ĝi komprenas mian plendadon, kaj ĝiaj branĉoj de tempo al tempo ekmurmuris super mi, kvazaŭ kun mi ĝemante kaj rakonti al mi volante pri similaj doloroj."
	Beyer eksilentis, liaj grandaj okuloj estis turnitaj al lumo brulanta sur la tablo, el la buŝo anstataŭ vortoj fluis al plafono delikataj fumnubetoj, akompanataj de liaj pensoj.
	"Vere, iam ŝajnas, kvazaŭ la arboj estus vivantaj," diris la arbaristo el Riesenburg. "Mi scias tion laŭsperte. Foje - de tiam pasis jam kelke da jaroj - mi destinis arbojn por faligado. La gardisto ne povis iri, sekve mi iris inspekti la faligadon. La arbohakistoj venas kaj prepariĝas faligi unue belan betulon; eĉ ne difekteton ĝi havis kaj bele staris kiel virgulino. Mi fikse ekrigardis ĝin, kaj tiam ŝajnis al mi - ĝi estas ridinda, sed mi havis tiun impreson - kvazaŭ ĝi kliniĝadus al miaj piedoj, kvazaŭ ĝi per la branĉoj min ĉirkaŭprenadus, kaj en la orelojn sonis al mi: ,Kial ci volas mortigi mian junan vivon, kion mi faris al ci?' En tiu momento ekknaris dentrando de segilo sur la ŝelo kaj enpenetris ĝian korpon. Mi ne scias, ĉu mi ekkriis, sed tion mi scias, ke mi volis malhelpi la arbohakistojn, ke ili pluen ne segu, sed kiam ili min kun miro rigardis, mi ekhontis kaj lasis ilin labori, rapide foririnte en la arbaron. Tutan horon mi vagadis, kaj senĉese min persekutis tiu penso, ke min la betulo petas, ke mi ne detruu ĝian vivon. Kiam mi fine venkis mian ekscitiĝon kaj venis al tiu loko, ĝi estis faligita, eĉ ne folieto sur ĝi moviĝis, el senviva korpo ĝi kuŝis. Min kaptis pento, kvazaŭ mi estus mortigon farinta. Dum kelke da tagoj mi estis malbonhumora, sed mi al neniu faris pri tio aludon, kaj se ni ne estus ĝuste hodiaŭ al tiu temo direktiĝintaj, mi neniam estus tion aludinta."
	"Io simila okazis iam ankaŭ al mi," komencis per sia profunda voĉo Beyer. "Mi devis liveri ĉasaĵon al administrejo. Mi iras do ĉasadi. Jen venas al mi pafdistance kapreolino. Bela besteto, kvazaŭ eltornita. Ŝi gaje ĉirkaŭrigardis en la arbaro kaj paŝtis sin. Min ekkaptis bedaŭro, sed mi pensas: Kia naivaĵo, ĉu tio havas sencon? Mi ekpafas, sed mia mano tremis, mi trafis la kapreolinon en la kruron, ŝi falis kaj ne povis forkuri. La hundo al ŝi kuregis, sed mi ĝin malhelpis, io min admonis, ke mi ne lasu fari al ŝi malutilon. Mi iris al ŝi, kaj mi ne povas eldiri, kiel dolore min tiu besteto ekrigardis, pete kaj plende. Rapide mi elŝovis la tranĉilon kaj enpuŝis ĝin en ŝian koron; ŝiaj membroj ektremis, ŝi mortis. Sed mi ekploris kaj de tiu tempo - nu, kial mi hontu pro tio -."
	"La paĉjo ne volas pafi al kapreolino," rapide enfalis Orlík.
	"Bone ci diris: Kiam ajn mi celas, mi vidas antaŭ mi la vunditan kapreolinon, ŝiajn plendajn okulojn, mi timas, ke mi maltrafos, ke mi vundos la beston; mi preferas ne pafi."
	"Mi konsilas a1 vi, ke vi pafmortigadu nur la malbonajn bestojn kaj la bonajn ke vi lasu, estas domaĝe, se tiuj mortas," aŭdiĝis Vilím, kiu preskaŭ larmis.
	Neniu besto estas tiel bona, ke ĝi ne estu malbona, kaj male neniu estas tiel malbona, ke ĝi ne estu bona, same kiel tio estas ĉe la homoj. Estas eraro, se ni opinias, ke tiu besto, kiu havas belan, mildan aspekton, devas esti ankaŭ bona, kaj ke tiu, kiu ne plaĉas al ni, estas malbona. La aspekto ofte mensogas. Okazas, ke la homo tion, kio estas al li malagrabla, kio 1in ne kortuŝas, pli facile priploras kaj eĉ ne tiel bedaŭras, kiel tion, kio estas bela, kio plaĉas al li, kaj tial li ofte traktas tion maljuste. Mi estis iam en Hradec antaŭ mortekzekuto de du krimuloj. Unu estis bela, sed la alia estis malbelega, malmilda, sovaĝa. La unua mortigis sian kamaradon opiniante, ke li forlogis de li lian amatinon. La alia devenis el nia regiono; mi iris al li, kiam li estis jam kondamnita, en malliberejon, por lin demandi, ĉu li deziras ion dirigi al sia familio, ke mi volonte tion komunikus. Li ekrigardis min, sovaĝe li ekridis, poste li skuis la kapon kaj diras: ,Al kiu mi ion dirigu, kiun mi salutu? Mi konas neniun.' Li forturnis sin de mi, metis la vizaĝon en la manojn kaj sidis iom da tempo senmove; poste li salte leviĝinte stariĝis kun interplektitaj brakoj antaŭ mi, demandante: ,Homo, ĉu ci faros al mi, kion mi de ci postulos?' - ,Mi faros, tre volonte,' mi diras kaj mi prezentis al li la manon. En tiu momento aperis en lia vizaĝo tia senmezura doloro, ke mi estus por li ĉion farinta; lia vizaĝo perdis ĉian abomenon, nur kompaton ĝi vekis kaj partoprenemon. Li certe bone enrigardis en mian koron, ĉar li forte kaj rapide ekkaptis mian manon, ekpremis ĝin kaj per emocioplena voĉo li diris: ,Se vi estus povinta tiel al mi prezenti la manon antaŭ jaroj, mi ne estus ĉi tie. Kial ni ne renkontis unu la alian? Kial renkontadis min nur tiaj homoj, kiuj en polvon min piedpremadis, kiuj pro mia vizaĝo min mokadis, kiuj min per absinto kaj veneno nutradis! La patrino min ne amis, la frato min elpelis, la fratino pro mi hontis, kaj tiu, pri kiu mi opiniis, ke ŝi min amas, por kiu mi riskis la vivon, por kies unusola afabla ekrideto mi estus bluaĵon de la ĉielo deŝirinta, pro kiu mi tiomfoje bedaŭris, ke mi ne havas dek vivojn, por ilin oferi por ŝia amo, tiu nur ŝercmokis min, kaj kiam mi volis aŭdi el ŝia buŝo, kion ĉiuj rakontis unu al alia, ŝi per hundo elpelis min tra la pordo,' kaj tiu sovaĝa homo ploris kiel infano. Post momento li forviŝis la larmojn, prenis min je la mano kaj aldonis mallaŭte: ,Kiam vi estos veninta en la ĉasregionon de Maršov, iru en la sovaĝan valon, super la profundegaĵo staras izola piceo, al tiu alportu mian saluton kaj al tiuj rabaj birdoj, kiuj ĉirkaŭflugas ĝin, kaj al tiuj altaj montoj. Sub ĝiaj branĉoj mi dormadis dum multe da jaroj, al ĝi mi diris, kion neniu scius, sub ĝi mi ne estis tia mizera Lazaro, mi estis -' Li eksilentis, li sidiĝis denove sur la benko kaj ne parolis plu, nek min ekrigardis. Mi foriris de li dolore kortuŝita: oni insultis, oni malbenis tiun malbelulon, ke li meritas la morton, ke la krimuleco vidiĝas en liaj okuloj, ke li volas vidi nek la pastron, nek iun alian, ke li kontraŭ la homoj la langon elmetas kaj ke li iras al la morto kiel al kermeso. Tiun belan oni bedaŭris, sin interpuŝante por havigi al si la kanteton, kiun li verkis en arestejo, kaj ĉiu diradis, ke li ricevu anmestion, ĉar li mortigis la kamaradon nur pro ĵaluzo, sed ke tiu alia kontraŭe pro nura malico pafmortigis la knabinon, kiu neniel kontraŭ li kulpiĝis, kaj ke li mortigadis la homojn. Tiel juĝas ĉiu laŭ sia sento; kiom da kapoj tiom da ĉapo; ĉiu okulo vidas la aferon alie, kaj estas malfacile difini: jen, tio estas tia kaj ne devas esti alia. Sole Dio konas la mondon, li enrigardas en la plej sekretajn kaŝejojn de la homa koro kaj juĝas ilin; li komprenas parolon de bestoj, antaŭ li estas klara kaliketo de ĉiu planteto, li konas vojetojn de ĉiu skarabeto, susurado de la vento direktiĝas laŭ lia ordono, la akvoj fluas, kien li destinis al ili la vojon."
	La arbaristo refoje eksilentis, fajro estingiĝis en lia pipo; lia okulo bele brilis, la vizaĝo similis montaran valeton, lumigitan per milda brilo de aŭtuna suno, en kiu tamen ankoraŭ estas sufiĉe da verdaĵo kaj da floretoj, kvankam sur la altaĵoj kuŝis neĝo.
	Ĉiuj rigardis atente sinjoron Beyer, ĝis la avineto aŭdiĝis: "Vi estas prava, sinjoro Beyer; estas agrable aŭskulti vian rakontadon, kiel klarigon de la Sankta Skribo. Sed estas la tempo kuŝigi la infanojn; via fileto estas certe laca de la vojaĝo, vi ankaŭ; morgaŭ ni rakontos al ni la ceteron."
	"Tiun kirkon donu al mi, Orlík, por la gufo, por kio ĝi utilus al ci?" diris la arbaristo, metante la pafilon sur la ŝultron.
	",Kun plezuro."
	"Ni alportos ĝin frumatene al vi," petis la knaboj.
	"Vi devas tamen en la lernejon."
	"Por morgaŭ mi liberigis ilin de tiu devo, por ke ili povu kunesti kun la gasto," diris la patrino.
	"Nu, mi lasos miajn bubojn ankaŭ hejme, por ke vi bone amuziĝadu. Do venu, bonan nokton! Fartu bone!"
	La afabla sinjoro valfrato, kiel lin sinjoro Beyer iufoje nomadis, prezentis al la amikoj la manon, alvokis sian Hektoron, kiu al Orlík tre plaĉis, kaj eliris.
	Jam matene, antaŭ kiam la infanoj sin vestis, staris Orlík sur la floso, per kiu ili estis albordiĝintaj. Post matenmanĝo iris sinjoro Beyer kun la knaboj en la arbaristejon, la avineto kun Barunka kaj Adélka iris en la gastejon diri al Míla adiaŭ. La gastoĉambro estis plenplena; estis tie patrinoj kaj patroj de la adiaŭantaj soldatoj, kamaradoj, fratinoj kaj konatoj. Kvankam unuj konsolis la aliajn, kvankam la gastejestro kaj Kristla ne sufiĉis kranverŝadi, - eĉ Míla helpis servadi la gastojn, - kvankam la junularo kantis gajajn soldatajn kantojn, por sin kuraĝigi, tamen ĉio estis vana; eĉ unu ne ebriiĝis, kiel okaze de la rekrutiĝo Tiam ili ornamis la ĉapojn per verdaj pinglobranĉetoj, ĝojkriis petole, trinkis, kantis por superi kaj venki la timon kaj senkuraĝecon. Eĉ la plej belkreska kaj la plej bela junulo havis ja ankoraŭ iom da espero. Krom tio flatis ilin bedaŭrado de la knabinoj, ili ĝojis pro amo de la gepatroj, kiu en tiaj momentoj supren elŝprucas kiel varrna fonto, kaŝita interne de la tero, ili fieriĝis pro la prijuĝoj de la konatoj: "Ho, tiu ne revenos, tia knabo - rekta kiel pino - tiajn soldatojn ili ŝatas." Per tiaj dolĉaj gutoj mildigis vanteco la maldolĉan trinkaĵon, kiun la neevitebla devo metis antaŭ ilin; kaj male tio, kio dolĉigadis al la sanaj, belaj knaboj tiun malgajan vojon, tio ĝin malfaciligadis al tiuj, kiuj ne bezonas timi, kiuj konsciis pri siaj korpdifektoj. Kelkaj vantuloj ĝin tiel dolore toleris, ke ili estus preferintaj fariĝi soldatoj ol aŭskulti la kriojn: "Pro ci ne bezonas plori la patrino, ci ne ĵuros je tamburo, ci ne atingas ŝtrumptenilon de la hundo;" aŭ "Knabo! lasu cin rekrutigi al la rajdistoj, ci havas piedojn kiel la bovo kornojn," kaj similajn mokŝercojn, per kiuj oni ilin regalis.
	La avineto eniris en la gastejon, sed ne iris en la ĉarnbron; ne tial, ke tie estis sufokiga atmosfero, sed peza nubo da doloro, kiu premis la korojn de ĉiuj kaj kovris kiel vualo la vizaĝojn, ŝin afliktis. Ŝi komprenis, kion sentas la malĝojigitaj patrinoj, el kiuj unu interplektis la manojn en muta doloro, alia senvoĉe ploris aŭ laŭte ĝemplendis; kion sentas la junulinoj, kiuj sin ĝenas elmontri sian malĝojon, kaj tamen ne povas senplore ekrigardi la palajn junulojn, kiuj trinkante fariĝas pli malgajaj kaj volante kanti ne povas elpuŝi la voĉon. Ŝi komprenis, kion sentas la patroj nubmiene ĉe la tablo sidantaj, kiuj nenion parolas kaj pri nenio alia pensas, ol kie trovi estonte kompenson por la laboremaj junuloj, kiuj estis ilia dekstra mano, kiel ne malĝoji sen ili, kiel ne senti ilian dekkvarjaran forestadon. La avineto sidiĝis kun la infanoj en la ĝardeno. 
	Post momento venis tien Kristla elturmentita, plormalseka, pala kiel muro. Ŝi volis paroli, sed ŝian bruston premis ŝtono kaj la gorĝon ŝi havis kvazaŭ ŝnurligitan, ŝi ne povis eldiri eĉ vorton. Ŝi apogis sin je trunko de floranta pomarbo. Ĝi estis la sama pomarbo, trans kiun ŝi dum festo de sankta Johano ĵetis florkroneton. Ĝi transflugis, kaj nun, kiam estis plenumota la espero pri kuniĝo kun la amato, ŝi devis adiaŭi. Ŝi kovris sian vizaĝon per blanka antaŭtuko kaj laŭte ekploris. La avineto ŝin ne malelpis.
	Alvenis Míla. Kien rnalaperis tiu floranta vizaĝo, tiu viveco de la okuloj! Li estis kvazaŭ el marmoro skulptita. Silente li prezentis al la avineto la manon, silente li ĉirkaŭprenis ls amatan knabinon, kaj eltirinte el la brusto broditan naztukon, kiun ĉiu junulo ricevas de sia knabino kiel pruvon de l'amo, viŝis per ĝi siajn okulojn. Ili ne diris unu al la alia, kiel profunda estas la kordoloro, sed kiam eksonis el la gastejo strofo de la kanto: "Pro nia disiĝo du koroj malĝojos, du koroj, kvar okuloj tage-nokte ploros," Kristla ĉirkaŭprenis forte sian amaton kaj ĝemplorante kaŝis la vizaĝon sur 1ia brusto. Tiu kanto estis resono de la melodio, kiu sonis ankaŭ en iliaj koroj senĉese.
	La avineto stariĝis, sur ŝia vango fluis larmo, ankaŭ Barunka ploris. La maljunulino, metinte 1a manon sur la ŝultron de Míla, diris emocie: "Dio cin akompanu kaj konsolu, Jakobo! Faru, kion ci devas, volonte, kaj ĝi ne ŝajnos al ci esti malfacila. Se Dio sukcesigos mian intencon, via disiĝo ne daŭros longe. Esperu! Knabino, se ci lin amas, ne plipezigu lian koron per cia plendado. Adiaŭ!" Tion dirante, ŝi faris al Míla signon de kruco, premis lian manon, rapide sin forturnis kaj preninte la knabinetojn je la manoj ŝi iris hejmen kun tiu dolĉa konscio, ke ŝi konsolis la malĝojigitajn.
	La geamantoj, en kies korojn la vortoj de la avineto falis kiel roso sur velkantan floreton, al nova vivo ĝin vokante, tenis sin ĉirkaŭprenitaj sub la floranta pomarbo, kies floroj de la vento skuataj de supre sur ilin faladis. Antaŭ la gastejo ekbruis grenveturilo, alveturante por la soldatoj, de la korto eksonis vokado: "Míla! - Kristla!" Sed ili ne aŭdis. Ili tenis sin reciproke en la brakoj - kiel do ili atentu pri la mondo - unu en la alia ĉirkaŭprenadis sian tutan mondon.
	Posttagmeze adiaŭis ankaŭ sinjoro Beyer kun la afablaj gastigantoj. Sinjorino Prošková, kiel kutime, plenŝtopis al la patro kaj al la filo per manĝaĵoj la sakvalizojn provize por la vojaĝo. Ĉiu el la knaboj donis ion al Orel memordonance, Barunka ĉapelrubandon, al Adélka konsilis la avineto, kiam ŝi demandis, kion ŝi donu, donaci la rozeton, kiun ŝi ricevis de la komteso.
	"Sed vi diris, ke mi ĝin portados ĉe la zono, kiam mi estos granda," diris la knabineto. "Ĝi estas tiel bela."
	"Tion, kion ci amas kaj ŝatas, ci devas doni al la kara gasto, se ci volas lin honorigi. Donu ĝin al li, por la knabinoj plej bone decas, prezenti floreton."
	Adélka enŝovis la belan rozeton al Orel malantaŭ la ĉapelrubandon.
	"Ho, mia kara Adélka, mi ne scias, kiel longe posedos tiu rozeto sian belecon. Orel estas sovaĝa birdo, la tutan tagon li kuradas sur la rokoj kaj altaĵoj, en pluvo kaj vento," diris sinjoro Beyer.
	Adélka demande turnis la okulojn al Orel.
	"Ne zorgu, paĉjo," diris la knabo, rigardante kun plezuro la donaceton; "labortage, kiam mi estos en la montoj, mi bone ĝin kaŝados, nur dum la festoj mi ĝin fiere portados, kaj tiel ĝi restos ĉiam bela.
	Adélka estis kontenta. Neniu supozis, ke ŝi mem estas tiu rozo, je kiu Orel iam eksopiros, kiun li al si forportos sur la neĝopintajn montojn kaj en arbara kaŝejo kulturados por sia plezuro, ke ŝia amo estos lumo kaj feliĉo de lia vivo.

^VI.
	Jam pasis la Pentekosto, kiun la avineto nomadis "verda", eble tial, ke ŝi per betulaj majbranĉoj ornamis la tutan domon interne kaj ekstere, tiel ke ĉe la tablo kaj en la ĉambro ĉiuj estis sub verdaĵo. Jam pasis ankaŭ la bela festo de Kristkorpo kaj tiu de Johano Baptisto. La alaŭdo ne kantis plu en la arbetaĵo, la hirundoj instruadis al siaj idoj la unuajn flugprovojn el sub la tegmento, sur la bakforno apud la katoj kuŝis la majkatido, kun kiu Adélka tiom ŝatis karesludadi. Ŝia nigra kokino kondukadis jam la plenkreskintajn kokidojn, kaj Sultán kun Tyrl denove saltadis ĉiunokte en akvon persekutante musojn, kio liveris al maljunaj ŝpinistinoj motivon al rakontado, ke sur la ponteto apud la Malnova Blankigejo aperas "niksoviro".
	Adélka kondukadis kun Vorŝa la makulhavan bovinon sur la paŝtejon, iradis kun la avineto kolekti kreskaĵojn, aŭ sidis apud ŝi sur la korto sub la tilio, kies florojn la avineto jam ankaŭ sekigadis, kaj legis al ŝi el libro. Kaj vespere, kiam ili kune iris renkonte al la infanoj, ili faris flankiron trans la kampojn; la avineto inspektis sian linon, kun plezuro rigardis la vastajn kampojn de la nobela bienego, sur kiuj rapide flaviĝadis la pezaj spikoj, kaj kiam la vento ilin ondigis, ŝi eĉ ne povis de ili forturni la okulojn. Ŝi diradis al Kudrna, kiu la kampojn ĉirkaŭirante al ŝi kutime aliĝis: "Kiel ĝojiga estas tiu dia benaĵo; gardu ĝin Dio antaŭ katastrofo."
	"Vere, estas granda varmego," diradis Kudrna, direktante ĉe tio la okulojn al la ĉielo.
	Kiam ili preteriris la pizan kampon, li ne forgesis ŝirkolekti por Adélka iom da junaj legumenoj, kaj ĉiam li kontentigis sian konsciencon per tio, ke eĉ ne la princino tion kontraŭdirus, "ĉar ŝi amas la avineton kaj la infanojn". Barunka ne alportadis plu al la fratino pecetojn da glicirizo aŭ da dolĉa peĉo, kion ŝi aŭ por krejcero aĉetis, aŭ de la knabinoj ricevis por farado de germanaj lecionoj. Tuj, kiam la vendistino ne malproksime de la lernejo elmetis ĉerizojn, la infanoj regule ĉiun tagmezon elspezis por ili krejceron. Irante hejmen tra la kverka arbaro ili kolektadis fragojn; Barunka farinte el betula ŝelo saketon plenigis ĝin por Adélka, kaj kiam ne estis fragoj, ŝi pli poste alportadis mirtelojn kaj avelnuksojn. La avineto alportadis el arbaro fungojn, kaj instruis la infanojn bone ilin distingi. Mallonge dirite, estis fino de julio, kaj komence de aŭgusto estis alveturontaj la sinjorino princino kaj la patro, kaj krom tio ĝojis la infanoj, ke la instruado finiĝos. Sinjorino Prošková jam denove inspektadis la tutajn tagojn en la kastelo, por ke eĉ ne anguleto restu nebalaita, kaj la sinjoro ĝardenisto ĝis laciĝo kuradis en la ĝardeno atentante pri ĉiu bedeto, ĉu la floretoj kreskas, kiel li volas, observante la herbobedojn, ĉu tamen iu herbeto elkreskis pli alten, por povi ĝin tuj altranĉi egalige kun la ceteraj, trarampante la arbetaĵon, ĉu tie laboristinoj forgesis urtikon, por ĝin elŝiri kaj ĵeti trans la barilon. Ĉie oni vidis preparojn por alveno de la sinjorino. Unuj, al kiuj ŝia alveturo alportadis utilon, ĝojis, aliaj ĉagreniĝis, kaj familianoj de la administranto ĉiutage pli malalte portadis la kapojn, kaj kiam aŭdiĝis: "Morgaŭ ili estos ĉi tie," la sinjoro administranto tiel humiliĝis, ke li eĉ dankis por la respektega saluto de la garbejestro, kion li neniam faris dum la vintro, kiam li estis la unua persono en la kastelo. La avineto deziris al la sinjorino princino ĉiun bonon kaj ĉiutage por ĝi preĝis; tamen. se kun ŝia alveturo ne estus kunigita ankaŭ alveno da la bofilo, ĝi estus por ŝi egala, vidi ŝin aŭ ne vidi. Sed tiufoje la avineto senpacience atendis ankaŭ la princinon; ŝi havis iun sekretan intencon, pri kiu ŝi al neniu faris eĉ aludon.
	Komence de aŭgusto proksimiĝis la rilrolto, kaj la sinjorino princino efektive tuj en la unuaj tagoj revenis kun la tuta korteganaro. La fraŭlino de la administranto atendis la Italon, sed ŝi tuj ricevis la sciigon, ke la princino lin lasis en la ĉefurbo. Sinjorino Prošková radiis de ĝojo, la infanoj havis denove sian karan paĉjon; la vizaĝo de la avineto kompreneble iom nubiĝis, kiam ŝi ne vidis kune alveturi la filinon Johanka. Sinjoro Prošek alportis tamen al ŝi leteron, en kiu la filino al ŝi komunikis mil salutojn de onklino Dorotka kaj de la onklo, sciigante, ke ŝi pro malsano de la onklo ne povas alveturi, ĉar ne estus deca, translasi al la onklino la mastrumadon kaj la flegadon de la malsanulo. - Ŝi skribis, ke ŝia fianĉo estas bona homo, ke la onklino konsentas kun ŝia elekto, kaj ke ŝi volas dum la festo de sankta Katarino fari al ili edziĝan festenon, ke ili atendas nur aprobon de la avineto. "Kiam ni estos geedziĝintaj, ni tuj laŭ ebleco alveturos en Bohemujon, por ke vi, panjo, donu al ni benon kaj ekkonu mian Georgon, kiun ni nomas Jura. Li ankaŭ ne estas Bohemo, li devenas de ie apud la turka landlimo, sed vi bone kun li interkompreniĝos, mi instruis al li la boheman lingvon pli frue, ol Terezka al Jan.
Mi volonte estus edziniĝinta kun Bohemo, mi scias, ke tio multe vin ĝojigus, sed kion fari, panjo, la koro ne lasas iam al si ordoni, al mi ekplaĉis tiu mia Krobot." Tiel finiĝis la letero.
	Terezka antaŭlegis la leteron, Jan ĉeestis kaj diris al si: "Kvazaŭ mi ŝin aŭdus, tiun gajan Hana; sed ŝi estas bona knabino kaj Jura honesta homo, mi konas lin, li estas la ĉefhelpanto de la onklo, ĉe kiu estas Hana, kaj kiam ajn mi eniris al ili en la forĝejon, Jura plaĉis al mi. Knabego kiel monto kaj metiisto neordinara."
	"Sed unu vorto estis tie, Terezka, kiun mi ne komprenis, ie malsupre, tiun legu al mi ankoraŭ unufoje," kaj la avineto montris al fino de la letero.
	"La vorton Krobot vi opinias, ĉu ne vere?"
	"Kion ĝi signifas, mi petas cin?"
	"Tiel oni alnomas en Vieno la Kroatojn." 
	"Tia do estas la afero. Nu, Dio ŝin faru feliĉa. Sed kiu estus supozinta, el kiuj malproksimaj regionoj tiuj homoj kuniĝos. Georgo li nomiĝas, kiel ŝia mortinta patro!" Tion dirinte faldis la avineto la leteron, forviŝis larmon de la okulo kaj iris ĝin kaŝi en fakon de sia kestoŝranko.
	La infanoj estis neesprimeble feliĉaj, ke ili havis sian amatan patron hejme. Ili eĉ ne povis lin satrigardi kaj vetprovis atingi la vorton por eldiri al la patro okazintaĵojn de la tuta jaro, kion li cetere ĉion jam longe konis el leteroj de la patrino. "Sed ci restos ĉe ni la tutan vintron, ĉu ne vere, paĉjo?" demandis Adélka flateme, karesante la barbon de la patro, kion ŝi faradis ĉiam kun plezuro.
	"Kaj ĉu ne vere, paĉjo, kiam fariĝos glitvojo, ci veturigos nin sur tiu bela glitveturilo kaj pendigos tintilojn al la ĉevaloj? Sinjoro baptano el la urbo sendis iam en la vintro por ni glitveturilon, ni estis tie kun la panjo, la avineto ne volis veturi, sed tio estis veturado kaj tintsonorado, ĉiu en la urbeto elkuris por vidi, kiu veturas," rakontis Vilím; sed la patro ne povis respondi, ĉar jam nunfoje komencis Jan: "Paĉjo, mi estos arbaristo. Kiam mi estos absolvinta la lernejon, mi iros al sinjoro Beyer en la montaron kaj Orel iros al Riesenburk." 
	"Bone, nur lernu pli frue diligente en la lernejo!" ekridetis la patro, lasante al la knabo liberecon de la opinio.
	Alvenis ankaŭ la amikoj, sinjoro arbaristo kaj sinjoro muelisto saluti la karan gaston. En la domo ekregis gajeco; eĉ Sultán kun Tyrl kun ia nekutima sovaĝa ĝojo kuregis kontraŭ Hektor, kvazaŭ volante rakonti al li novaĵon. La sinjoro amis ja ilin; batpunon ili ne ricevis de tiu tempo, kiam ili mordpereigis la anseridojn, kaj kiam ajn ili venis al li renkonte, li karesis iliajn kapojn. La avineto, vidante ilian ĝojadon, rimarkigis, ke la besto bone atentas, kiu amas ĝin, kaj ke ĝi tion longe memoras.
	"Kaj ĉu la komteso estas tute sana?" demandis la sinjorino arbaristino, veninte saluti la sinjoron baptanon.
	"Oni diras, ke ŝi estas sana, sed mi tion ne kredas. Io certe ŝin turmentas. Ŝi estis dum sia tuta vivo subtila, sed nun ŝi estas nur spirito, kaj la okuloj rigardas jam kvazaŭ el ĉielo. Mi plorus, kiam mi ŝin vidas, ŝi estas anĝelo.
	Nemire, ke pro tio la sinjorino princino multe turmentiĝas kaj de post kiam la komteso malsaniĝis, ĉesis en nia domo distraĵoj. Ĝuste antaŭ la malsano ĝi estis fariĝonta fianĉino de unu grafo. Li devenas el riĉa familio, la sinjorino princino amike rilatas kun liaj gepatroj kaj tre deziras, ke tiu geedziĝo efektiviĝu. - Nu, mi dubas," aldonis sinjoro Prošek nekredeme skuante la kapon.
	"Kaj kion diras pri tio la grafo?" demandis la virinoj.
	"Kion li diru, li devas esti kontenta kaj atendi, ĝis la knabino resaniĝos; kaj se ŝi mortos, li povas funebri, se li vere ŝin amas. - Li volas laŭdire sekvi la princinon en Italujon."
	"Kaj ĉu la fraŭlino amas la grafon?" demandis la avineto.
	"Kiu povas tion scii! Se ŝi ne havas iun alian en la koro, li povus al ŝi ekplaĉi, li estas bela homo," respondis Jan.
	"Tio estas konsiderinda, ĉu iu alia ne plaĉas al ŝi pli multe," diris la sinjoro muelisto, prezentante al sinjoro Prošek malfermitan flartabakujon; "pri la gusto vana diskuto." Tio estis lia preferata proverbo. "Jen, nia kelnerino estus jam longe edziniĝinta kaj ne iradus kiel niksino, se oni ne estus de ŝi forpreninta tion, kio al ŝi plaĉis," findiris la muelisto, prenante ankaŭ mem, kiam li estis al ĉiuj proponinta, pinĉdozon, kaj okuluminte ĉe tio flanken al Kristla, kiu ankaŭ ĉeestis.
	"Mi bedaŭris vin ambaŭ, kiam Terezka estis al mi tion skribinta," diris sinjoro Prošek, ekrigardinte la palan knabinon; "ĉu Míla jam iom kontentiĝis je sia situacio?"
	"Kion li estas faronta, kompatindulo! Li devas, kvankam ĝi estas por li malfacila," respondis Kristla forturninte sin al fenestro, por kaŝi larmojn.
	"Tion mi kredas," aŭdiĝis la arbaristo; "oni fermu 1a birdon eĉ en oran kaĝon, tamen ĝi preferos la arbaron."
	"Precipe kiam ino tie ĝin sopiras," kaŝe moketis la muelisto.
	"Mi ankaŭ estis soldato," komencis sinjoro Prošek; rideto ludis ĉirkaŭ lia bela buŝo, kiam li tion diris, kaj liaj bluaj okuloj turniĝis al sinjorino Terezka.
	Ŝi ankaŭ ekridetis dirante: "Ci estis bravulo, ci!"
	"Nur ne ridu, Terezka; kiam ci iradis sur la muregon kun onklino Dorotka rigardi, kiel mi ekzerciĝas, vi ambaŭ ploris."
	"Kaj ci kun ni," ekridis sinjorino Terezka. "Sed tiam neniu havis ridhumoron, krom tiuj, kiuj nin rigardis."
	"Mi devas konfesi," diris la bonkora mastro, "ke tio estis al mi tute egala, ĉu min iu konsideras malkuraĝulo aŭ heroo - mi ne avidis tiun honoron. Ĉiujn dekkvar tagojn, dum kiuj mi estis soldato, mi pasigis sopirante kaj plorante, mi preskaŭ ne manĝis nek dormis, tiel ke mi estis kvazaŭ ombro, kiam mi estis liberlasita."
	"Do sole dekkvar tagojn vi estis soldato - nu, tio plaĉus al Míla, se oni anstataŭ jaroj kalkulus al li tagojn," diris la muelisto.
	"Sed mi ne malĝojus, se mi estus antaŭe sciinta, ke bona amiko traktas por min elaĉeti kaj ke mia frato anstataŭ mi rekrutiĝas. Tio min surprizis kiel fulmo de serena ĉielo. Al la frato plaĉis la militista profesio, kaj li por ĝi taŭgas entute pli bone ol mi. Sed ne opiniu, ke mi estas malkuraĝulo. Se estus bezone defendi la familion kaj la patrujon, mi estus en la unua vico. Nu, ne ĉiuj homoj estas egalaj, unu taŭgas por tiu, la alia por alia profesio. Ĉu ne vere, Terezka?"
	Tion dirante metis sinjoro Prošek la manon sur la ŝultron de sinjorino Terezka kaj sincere ekrigardis en ŝiajn okulojn.
	"Jes, jes, Jan, via loko estas nur inter ni," respondis la avineto anstataŭ la filino, kaj ĉiuj kun ŝi silente konsentis, konante la delikatan naturon de la mastro.
	Kiam la amikoj estis disirantaj, enŝoviĝis Kristla en ĉambron de la avineto kaj eltirinte el sur la brusto leteron, sur kies sigelo estis stampsigno de soldata butono, diris mallaŭte: "De Jakobo!"
	"Nu, tio estas agrabla; kion li skribas?" diris la avineto, partoprenante la ĝojon de la knabino.
	Kristla malfermis la leteron kaj malrapide legis: "Mia kara Kristinjo! Mi centfoje cin salutas kaj kisas. Ho, Dio, kion ĝi valoras! Mi preferus cin vere kisi unufoje, ol milfoje sur la papero, sed tri mejloj da vojiro nin dividas, kaj ni ne povas veni unu al la alia. Mi scias, ke ci multfoje dum la tago pensas: ,Kion eble faras mia Jakobo? Kiel li fartas?' Mi havas sufiĉe por fari, sed kia ĝi estas farado, la korpo ĉe laboro kaj la tuta animo aliloke! Malbona situacio. Se mi estus libera, kiel estas Tonda Vítek, la soldata profesio eble al mi ekplaĉus; la kamaradoj alkutimiĝas, kaj baldaŭ nenio estos por ili malfacila. Ankaŭ mi ĉion lernas kaj plendas pri nenio. . . sed min nenio ĝojigas, kaj anstataŭ alkutimiĝadi, mi suferas de tago al tago pli multe. . . De tagiĝo ĝis krepusko mi pensas pri ci, mia kara kolombineto, kaj se mi nur scius, ke ci estas sana, se mi unusolan saluteton de ci ricevus, mi estus kontenta. Kiam mi gardostaras ekstere kaj vidas la birdojn al via flanko flugantajn, mi ĉiam pensas, kial ili ne havas parolon, por eldiri al vi mian saluton, aŭ ke mi mem estu birdeto, tiu malgranda najtingalo, por flugi al ci. -Ĉu diras al ci la avineto Prošek nenion? Kion ŝi nur pensis per tio, ke nia disiĝo eble ne daŭros longe? Ĉu ci ne scias? Kiam mi fartas plej malbone, mi ĉiam rememoriĝas pri ŝiaj lastaj vortoj, kaj kvazaŭ Dio min vizitus, tiel min refreŝigas la espero, ke ŝi konsilos, kion kaj kiel fari. Ŝi ne parolas vane. Nur kelke da linietoj sendu al mi, por ke mi ekĝoju, certe iu tion al ci skribos; skribu al mi ĉion, ne forgesu! Ĉu vi rikoltis la fojnon seke? Kaj la falĉado? Ĉi tie oni jam komencas rikolti. Kiam mi vidas falĉistojn iri sur la kampojn, mi ĉion forĵetus kaj forkurus. Mi petas cin, ne iru sola servuti, ili cin demandos, ili dolorigos cian koron - ne iru; kaj tiu babilaĉulo, tiu skribistaĉo -"
	"Kia li estas naivulo, li timas, ke mi eble -" ekkoleris Kristla, sed ŝi tuj daŭrigis la legadon: "- ne lasus cin trankvila. Nur fidu je Tomeš, mi petis lin, ke li estu cia dekstra mano. Salutu lin kaj Anča'n! Iru ankaŭ al nia familio kaj komuniku al ili saluton, kaj ke mi la ciajn familianojn ankaŭ centfoje salutas, la avineton, la infanojn kaj ĉiujn konatojn kaj amikojn. Mi havus ankoraŭ tiom multe por diri al ci, ke por tio eĉ tiel granda peco da papero ne sufiĉus, per kiu oni tegus la monteton Žernov, sed jam estas tempo gardostaradi. Kiam mi promenas gardante, mi kantas: ,Belaj steletoj, ho, vi malgrandaj! Ni kantis tion kune en tiu vespero, antaŭ kiam ni disiĝis; ci ploris ĉe tiu kanto. Ho, Dio, ni ĝojis pro tiuj steletoj, ni ĝojis, sed sola Dio scias, ĉu ni ĝojos ankoraŭ estonte. Adiaŭ!"
	Kristla kunmetis la leteron, demandokule rigardanta en la iraĝon de la avineto.
	"Nu, ci povas ĝoji, li estas bona knabo; komuniku al li saluton, ke li esperu je Dio, ke ankoraŭ ne estis tiel malbona situacio, ke ĝi ne povu reboniĝi; ankaŭ por li rebrilos la suno. Sed diri al ci: tiel kaj tiel staras la afero. tion mi ne povas, antaŭ ol mi havas certecon. Servuti tamen iru, kiam estos necese; mi deziras, ke ci prezentu al sinjorino princino ĉe la rikoltfesto florkronon; cetere neniu alia ĝin prezentos, se ci irados servuti, ol ci."
	Kristla estis per tiuj vortoj sufiĉe konsolita kaj promesis ĉiurilate sekvi la konsilon de la avineto. De kiam Johano estis veninta, demandis lin la avineto kelkfoje, kiam estadas la princino hejme, kien ŝi eliradas, tiel ke sinjoro Prošek ektimis. "La avineto estis neniam scivolema pri tio, kio okazas en la kastelo; kastelo por ŝi preskaŭ ne ekzistis - kaj nun ŝi demandas ripetadante. Kion ŝi intencas?" Sed la avineto ne diris, kaj demandi la familianoj ne volis, tial ili nenion eksciis kaj klarigis al si la konduton de la avineto per scivolemo.
	Post kelke da tagoj faris sinjor o Prošek kun la edzino kaj kun ĉiuj infanoj veturekskurson en la urbeton; li volis al ili ĝuigi agrablan tagon. Vorŝa kaj Bětka iris sur la kampon, la avineto gardis la domon. Ŝi sidiĝis kun spindelo sub la tilio sur la korto, kiel kutime. Ŝi pensis pri io, eĉ ne kantis, balancis de tempo al tempo la kapon, denove ion kapjesis, ĝis fine ŝi kvazaŭ decidiĝinte diris al si: "Tiel ni faros tion". En la sama momento ŝi vidis la komteson malsupreniranta sur deklivo preter la bakejoj al la ponteto. Ŝi havis blankan vestaĵon, sur la kapo rondan pajloĉapelon; flugdelikate ŝi paŝis sur la vojo malsupren kiel feino, ŝia piedeto, per atlasa ŝueto premvestita, apenaŭ tuŝadis la teron. La avineto rapide leviĝis kaj kun granda ĝojo ŝin salutis; sed la koro ŝin ekdoloris, kiam ŝi ekrigardis en la paletan, preskaŭ travideblan vizaĝon de la knabino, en kiu kuŝis tia mildeco kaj samtempe profunda doloro, ke neniu povis ekrigardi ĝin sen kompato.
	"Sola, kaj tiel kviete ĉi tie," demandis Hortensio, kiam ŝi estis la avineton kore salutinta.
	"Sola, sola, ili forveturis en la urbeton. La infanoj eĉ ne povas la patron satrigardi, ĉar ili ne vidis lin tiel longe," diris la avineto viŝante per antaŭtuko la puran benketon, antaŭ ol ŝi petis la fraŭlinon, ke ŝi sidiĝu.
	"Vere longe; pri tio kulpa estas mi."
	"Tute ne, via fraŭlina moŝto, kiam Dio sendas malsanon, kion oni povas kontraŭfari! Ni ĉiuj bedaŭris kaj preĝis, ke Dio redonu al fraŭlina moŝto sanon. Ĝi estas granda trezoro, kaj oni ĝin ŝatas, nur kiam oni perdas ĝin. Oni devus vin bedaŭri, via fraŭlina moŝto, vi estas tre juna, kaj ŝia princina moŝto suferus grandan kordoloron."
	"Mi tion scias," eksopiris komteso metante la interfingritajn manojn sur la bele binditan albumon, kiun ĝi havis sur la genuoj.
	"Vi estas tre pala, via fraŭlina moŝto, kio mankas al vi?" demandis la avineto kun granda partoprenemo la knabinon, kiu sidis apud ŝi kiel enkorpiĝinta sufero.
	"Nenio, avineto," respondis la fraŭlino, devigante sin al ekrido, kiu tamen ĝuste perfidis doloron de la koro. La avineto ne kuraĝis demandi pli multe, sed ke la fraŭlino ne estas sole korpe malsana, tion ŝi rimarkis.
	Post momento komencis la komteso demandesplori, kiel fartis ĉiuj en la dometo, ĉu la infanoj rememoriĝadis ankaŭ pri ŝi, kion al ŝi la avineto ĉion volonte diris, siavice reciproke demandante, kiel fartas la sinjorino princino kaj kion ŝi faras.
	"La sinjorino princino veturis al la arbaristejo," respondis la komteso; "mi ŝin petis, ke ŝi permesu al mi resti hejme, por ke mi skizu al mi la valeton kaj vizitu vin. Ŝi haltos ĉi tie por min forveturigi."
	"Ŝi venos kiel sendita de Dio," ekĝojis la avineto; "mi devas al mi alporti puran antaŭtukon, oni de tiu linlignaĵo tute polvokovriĝas. Pardonu, via fraŭlina moŝto, mi tuj revenos."
	Tion findirinte, eniris la avineto en la domon, kaj post mallonga tempo ŝi revenis kun pura antaŭtuko kaj kun puraj tukoj sur la kapo kaj sur la kolo, portante blankaŭn panon, mielon, buteron kaj kremon. "Eble plaĉus al la fraŭlina moŝto manĝi peceton da pano, ĝi estas hieraŭ bakita. Sed ni sidiĝos en la ĝardeno, tie estas pli multe da verdaĵo. La tilio cetere ankaŭ donas ombron, mi ŝatas sidadi sub ĝi, jam pro tio, ĉar mi vidas ĉi tie ĉirkaŭ mi la kortbirdaron fosadi, kuradi kaj ŝanceliradi.". - "Do, ni restu nur ĉi tie, estas al mi agrable ĉi tie sidi," interrompis ŝian parolon la komteso, transprenante la alportitajn manĝajojn. Ŝi neniel hontetis, fortranĉis al si pecon da pano, manĝis kaj trinkis; ŝi sciis, ke la avineto ĉagreniĝus, se ŝi neniom formanĝus. Sed dume ŝi malfermis la libron kaj montradis al la avineto, kion ŝi pentris.
	"Ho, Dio, ĝi estas ja la tuta valeto super 1a kluzo, la herbejoj, la deklivoj, la arbaro, la kluzo, kaj nekredeble, ĉi tie estas ankaŭ Viktorka," ekvokis la avineto mirigite.
	"Ŝi taŭgas al ĉi tiu solejo. Mi renkontis ŝin sur la deklivo, ŝi estas terure kaduka. Ĉu ne estas eble helpi al ŝi?" kompateme demandis la knabino. 
	"Ho, via fraŭlina moŝto, al la korpo oni povus helpi; sed kiom ĝi valorus, se la ĉefa afero mankas, la prudento. Ŝia animo estas erariĝinta, kion ŝi faras, tion ŝi faras kvazaŭ dormante. Ŝi estas eble favordono de Dio, ke li forprenis de ŝi memoron pri la doloro, kiu certe estis terura; se ŝi rekonsciiĝus, ŝi eble en malespero pereigus eĉ sian animon, kiel - nu, Dio al ŝi pardonos, se ŝi pekis, ŝi ankaŭ suferis pro tio," interrompis la avineto sian parolon, turnante folion. Nova ekmiro! "Savinto, jen Malnova Blankigejo, la tilio - tio estas mi, la infanoj, la hundoj, tute ĉio; mia Jesuo, kion mi ĉi tie ĝisatendis. Se tion vidus la niaj familianoj!" interrompante ekkriadis la avineto.
	"Mi neniam forgesos," diris la komteso, "pri la homoj, kiujn mi amas, sed por ke iliaj bildoj restu en mia animo pli klaraj, mi desegnas al mi iliajn vizaĝojn. Tiel ankaŭ la pejzaĝojn, kie mi pasigadis agrablajn tagojn, mi ŝatas fiksi sur la papero kiel karan memoraĵon. Kaj ĉi tiu valeto estas ĉarma. Se ci konsentus, mi volonte cin pentrus, avineto, por ke la infanoj havu memoraĵon."
	La avineto ruĝiĝis; skuis la kapon kaj kontraŭdiris honthezitante: "Min, maljunan personon; tio eĉ ne konvenas, via fraŭlina moŝto."
	"Ne rifuzu, avineto, kiam ci refoje estos hejme sola, mi alvenos ĉi tien kaj pentros cian portreton; faru tion por la genepoj, por ke ili havu cian bildon."
	"Se vi tion volas, via fraŭlina moŝto, estu do," decidiĝis la avineto, "sed pri tio mi petas, ke neniu tion eksciu, oni dirus, ke mi maljuna virino vantiĝas. Dum mi vivas, ili ne bezonas la bildon; kiam mi ne vivos plu, tiam fariĝu kio ajn."
	La fraŭlino konsentis.
	"Sed kie nur la fraŭlina moŝto tion ellernis? Mi dumvive ne aŭdis pri virino, kiu scipovas pentri," demandis la avineto, turnante refoje alian folion.
	"Ni apartenantoj al nia klaso devas lerni multegajn aferojn, por ke ni sciu, kiel pasigi la enuan tempon. Al mi precipe ekplaĉis la pentrarto," respondis la fraŭlino.
	"Ĝi estas bela afero," esprimis sian opinion la avineto, rigardante pentritan bildeton, kiu estis en la libron nur enmetita. Sur la bildeto estis roko, kreskokovrita de arboj, de kies malsupro reĵetiĝadis marondoj. Sur la roko staris juna viro, tenis en la mano burĝonon de rozo kaj rigardis al la maro, sur kiu en malproksimaĵo estis videblaj etenditaj veloj de ŝipo.
	"Tion ankaŭ faris la fraŭlina moŝto?" demandis la avineto. 
	"Ne, la pentristo, ĉe kiu mi lernis pentri, donis al mi tiun bildon," respondis la fraŭlino duonlaŭte.
	"Ĉu tio estas li mem?" 
	La komteso ne respondis, ŝia vizaĝo kovriĝis de purpurruĝo; ŝi leviĝis. "Ŝajnas al mi, ke la sinjorino princino jam alveturas."
	La avineto divenis, ŝi jam sciis, kio mankas al la fraŭlino. La sinjorino princino ankoraŭ ne estis ĉi tie. La komteso denove sidiĝis, kaj la avineto post kelke da elturniĝoj komencis paroli pri Kristla kaj Míla; ŝi konfidis al la komteso, ke ŝi pri tio ŝatus paroli kun la sinjorino princino. Kaj la komteso aprobinte ŝian intencon kompleze promesis rekomendon.
	La princino revenis; ŝi alvenis sur vojeto, la malplena kaleŝo veturis sur la ŝoseo. Tre kore ŝi salutis la avineton; al Hortensio ŝi prezentis bukedon dirante: "Ci amas sovaĝajn diantojn! Mi ŝirkolektis ilin vojirante."
	La komteso riverencis, kisis al la princino la manon, la bukedon ŝi enŝovis post la zonon.
	"Tio estas larmetoj" diris la avineto, ekrigardinte la bukedon.
	"Larmetoj?" miris la sinjorinoj.
	"Jes, larmoj de Virgulino Mario. Oni rakontas pri tiu floreto jene: Kiam la Hebreoj kondukis Kriston sur Kalvarion, Virgulino Mario lin sekvis, kvankam ŝia koro krevadis. Kiam ŝi vidis sur la vojo sangajn postsignojn de la vundoj de Kristo, ŝi maldolĉe ekploris, kaj el tiuj larmoj de la Dipatrino kaj el sango de ŝia Filo elkreskis sur la vojo al Kalvario ĉi tiaj floretoj," diris la avineto.
	"Ĝi estas do floro de doloro kaj amo," diris la princino.
	"La geamantoj ne ŝiras unu a1 alia tiujn florojn, opiniante, ke ili devus plori," rekomencis la avineto kaj prezentis al la sinjorino princino glason da kremo, humile petante, ke ŝi bonvolu je tio kontentiĝi. La princino ne rifuzis al la avineto. "Ho, mia Dio," daŭrigis la avineto sian antaŭan parolon, oni ĉiam havas kaŭzon plori pri io, eĉ se oni ne ŝirus la diantojn - larmetojn, la amon akompanas sufero kaj ĝojo. Se la geamantoj estas feliĉaj, aliaj homoj alŝutas al ili maldolĉaĵojn."
	"Kara princino, la avineto ankaŭ volas propeti je malfeliĉaj geamantoj, aŭskultu ŝin kaj, mi petas cin, kara princino, helpu!" La komteso kunmetis la manojn kaj pete ekrigardis la princinon.
	"Parolu, avineto, mi jam diris al ci unufoje, ke mi volonte plenumos cian peton; mi konas cin, ci ne petus pri la malindaj," diris la princino, karesante abundajn harojn de la amata zorgatino kaj rigardante ĉe tio afable la avineton.
	"Tion mi ne kuraĝus, via sinjorina moŝto, se mi scius, ke ili tion ne meritas." Kaj la avineto komencis rakonti pri Kristla kaj Míla, kiel li estis varbita, sole tion ŝi kaŝis, ke la sinjoro administranto senĉese persekutas la knabinon. Ŝi ne volis al li malutili pli multe, ol estis necese.
	"Ĝi estas la sama knabino kaj la sama junulo, kiuj havis disputojn kun Piccolo?"
	"La samaj, via sinjorina moŝto."
	"Ĉu vere ŝi estas tiel bela, ke la viroj pro ŝi interbatiĝas?"
	"Knabino kiel frago, moŝta sinjorino; ĉe la rikoltfesto ŝi portos florkronon, tiam la moŝta sinjorino ŝin vidos. Kompreneble doloro ne plibeligas; kiam amo turmentas knabinon, ŝi tuj mallevas la kapon kiel velkinta floro. Kristla nun estas sole ombro, sed unu sola vorteto ŝin revivigos, tiel ke ŝi baldaŭ estos, kia ŝi estadis pli frue. La fraŭlina moŝto estas ankaŭ tre pala; sed kiam ŝi estos ekvidinta sian landon kaj tion, kio estas kara al ŝia koro, tiam ekfloros ŝiaj vangoj kiel folioj de rozo," aldonis intence la avineto, kaj la vortojn "kio estas kara al la koro" ŝi tiel akcentigis, ke la knabino embarasiĝis. La princino esploreme ekrigardis la komteson, poste la avineton, sed la lasta ŝajnigis, kvazaŭ nenio estus okazinta, ŝi volis sole atentigi la princinon, pli multe ŝi ne celis. "Se ŝi interesiĝas pri feliĉo de tiu knabino, ŝi zorgos pri ceterajo," ŝi pensis en la animo. 	La princino post momenta silento leviĝis, metis la manon sur la ŝultron de la avineto kaj diris per sia agrabla voĉo: "Pri la geamantoj ni zorgos. Kaj ci, avineto, venu morgaŭ je la sama tempo al mi!" ŝi aldonis duonlaŭte.
	"Kara princino," diris la komteso, prenante la libron sub la brakon, "la avineto permesis al mi, ke mi ŝin pentru, sed ŝi volas, ke tio restu sekreta, dum ŝi vivas. Kiel fari tion?"
	"Venu nur en la kastelon, avineto, Hortensio cin pentros, kaj la bildo restos ĉe mi dum ci vivos. Ankaŭ ciajn genepojn ŝi pentros, kaj tiun bildon ci retenos, avineto, por havi memoraĵon, kiam ili estos plenkreskaj."
	Tiel decidis la princino, riverencis afable kaj enpaŝis kun Hortensio en la kaleŝon.
	La avineto plena de konsolo iris en la domon.
 
^VII.
	La mateno estis varmega; ĉiuj, junaj-maljunaj, laboris sur la kampoj, por almenaŭ tion forveturigi, kio estis falĉita. La mastroj devis uzi parte la noktojn, por ke ili povu prizorgi la mastrumaĵon kaj ankaŭ la servuton. La suno ardis, tiel ke ĝia fajrego preskaŭ krevigis la teron. La homoj suferis de sufoka atmosfero, floroj velkis, birdoj flugis tuŝproksime ĉe la tero, bestoj serĉis la ombron.. Jam de la mateno leviĝadis sur la firmamento nubetoj, komence nur malgrandaj, grizaj, blanketaj, sporade dismetitaj, kiuj dum la progresanta tago ĉiam pli kaj pli multiĝadis, pli alten supreniĝadis, amasiĝadis, formante striegojn, ilia koloro ĉiam pli malheliĝadis - kaj je la tagmeza horo estis la tuta firmamento kovrita de nigra pera nubego, kiu celis al la suno.
	Kun timo rigardis la rikoltantoj al la ĉielo; kvankam ili preskaŭ ne povis respiri, tamen ĉiu vetlaboris, eĉ se la skribisto ne estus senhalte kriinta kaj insultinta. Ĝi jam estis lia kutimo, kriegi, por ke la homoj ne forgesu, ke li havas la rajton al ili ordoni, kaj por ke ili havu antaŭ li respekton.
	La avineto sidis antaŭ la dompordo; angore ŝi rigardis la nubojn, kiuj staris jam super la domo. La knaboj kaj Adélka ludis post la domo, sed estis al ili tiel varmege, ke ili estus ĉion de si forĵetintaj kaj en la rivereton saltintaj, se la avineto estus al ili tion permesinta. Adélka, ĉiam babilema, saltema kiel birdeto, oscedis, ne ŝatis ludi kaj fine ŝiaj okuletoj fermiĝis. Ankaŭ la avineto sentis pezon sur la okuloj. La hirundoj flugadis malalte, ja eĉ en la neston sin kaŝadis; la araneo, kiun la avineto matene observis, kiel ĝi la muŝojn ĉirkaŭŝpinas kaj mordelsuĉas, enrampis en la ŝpinreton; la kortbirdaro amasiĝadis sur la korto en aretoj, la hundoj kuŝis ĉe la piedoj de la avineto, kaj, kvazaŭ ili estus finintaj sovaĝan ĉasadon, rapide forspiradis, langojn elmetante. La arboj staris senmove, eĉ ne folieto ektremis.
	Sinjoro Prošek kun la edzino venis el la kastelo. "Terura uragano rapidegas, ĉu estas ĉio hejme?" demandis la mastrino jam de malprolrsime. Tolo de la blankigejo, la kortbirdaro, la infanoj, ĉio estis hejmen prenata kaj forportata, la avineto metis panon sur la tablon, preparis la benitan kandelon, oni fermis la fenestrojn: Estis premaere, la suno estis kovrita de nuboj. Sinjoro Prošek staris sur la ŝoseo kaj ĉirkaŭrigardis. En la arbaro li vidis Viktorkan stari sub arbo. Tiam forte ekblovis venteto, barelbrue ektondris, la nigran nubaron traflugis fulmo. "Dio! tiu persono, ŝi staras sub arbo!" diris Prošek por si mem kaj komencis tiuflanken voki kaj mansigni, ke ŝi foriru. Sed Viktorka ĉe ĉiu ekfulmo klakis per manoj kaj ridegante sinjoron Prošek eĉ ne atentis. Grandaj gutoj ekfalis, fulmoj zigzagis en la nigraj nuboj, tondrado ekbruegis, la uragano plenforte ekfuriozis. Sinjoro Prošek eniris en la domon. La avineto estis bruliginta la benitan kandelon; ŝi preĝis kun la infanoj, kiuj ĉe ĉiu fulmo kaj ektondro paliĝis. Sinjoro Prošek iradis de unu fenestro al alia, rigardante eksteren. Pluvegis, la ĉielo estis senĉese malfermita, fulmo sekvis fulmon, tondro tondron, kvazaŭ flugadus furioj. Momenton silento - jen refoje bluflava lumo ekflirtis en la fenestroj, fulmo traflugis laŭlonge kaj laŭlarĝe la ĉielon, kaj - krak - krak - ĝuste super la domo. La avineto volis diri: "Dio nin gardu!" sed la vorto ekhaltis en ŝia buŝo; sinjorino Prošková sin ektenis je la tablo, sinjoro Prošek paliĝis, Vorša kaj Bětka falis sur la genuojn, la infanoj ekploris. La fulmotondrado, kvazaŭ perdinte per tiu frapego sian furiozecon, iom post iom ĉesadis. Pli, kaj pli malforte sonadis la tondrobruado, la nuboj disiĝadis, ŝanĝante la koloron, kaj jam denove inter la grizaj nubetoj trabrilis blua firmamento. La fulmoj malaperadis, eĉ la pluvo ĉesis, la fulmotontrado retiriĝis.
	Kia ŝanĝo ekstere! Kvazaŭ lacigita ankoraŭ ripozas la tero ĝiaj membroj ankoraŭ tremas, kaj la suno ĝin rigardas per pluvmalseka, sed brilanta okulo, kelkloke sur ĝia vizaĝo estas ankoraŭ videbla nubeto, restaĵo post la pasia furiozado. La herbo, la floroj, ĉio estas kvazaŭ al la tero batalpremita, sur la vojoj fluas torentoj, en la rivereto estas la akvo malklarigita, la arboj deskuas milojn da gutoj briletantaj sur ilia verda vestaĵo. Birdoj jam denove traflugas aeron, anseroj kaj anasoj ĝojas pro la marĉetoj kaj kanaletoj de la pluvo faritaj, kokinoj kurĉasas la skarabojn, da kiuj denove sufiĉe svarmas sur la tero, araneo elrampas el kaŝejo, ĉiu animalo refreŝigita rapidas al nova ĝuado de plezuroj, al nova batalado kaj mortigado.
	Sinjoro Prošek eliris, ĉirkaŭiris la domon - kaj jen! la maljuna pirarbo, kiu per siaj branĉoj dum tiom da jaroj kovradis la tegmenton, estis de fulmo fendrompita. Unu duono kuŝis sur la tegmento, la alia estis klinita al tero. Jam multe da jaroj estis senfrukta tiu maljuna sovaĝa pirarbo, ĝiaj fruktoj estadis dubekvalitaj, sed oni amis ĝin, ĉar ĝi ornamis la tegmenton de la printempo ĝis la vintro.
	Ankaŭ la kampojn difektis la pluvego, sed oni tamen sin konsolis, ke la malutilo ne estas tiel granda, ke estus pli malbone se estus hajlinte. Postagmeze la vojetoj resekiĝadis: la sinjoro patro iris al la kluzo kiel kutime en pantofloj, la avineto lin renkontis irante en la kastelon. Li diris al ŝi, ke la pluvego iom difektis al li la fruktojn, prezentis al la avineto flartabakon, demandis ŝin, kien ŝi iras, kaj aŭdinte, ke en la kastelon, li iris sian vojon kaj la avineto ankaŭ la sian.
	Sinjoro Leopold estis supozeble ricevinta ordonon, ke li enkonduku la avineton al la princino, kiam ŝi estos alveninta, ĉar li tuj sen ia hezitado kaj prokrastado, apenaŭ ŝi estis en la antaŭĉambro aperinta, malfernlis al ŝi la pordon, kondukantan en malgrandan salonon, kie sidis la princino sola. Ŝi invitis la avineton, ke ŝi sidiĝu apude, kaj la avineto malrapide kaj atente eksidis.
	"Cian simplanimecon kaj sincerecon mi tre ŝatas; mi kredas je ĝi kun tuta konfido kaj mi opinias, ke ci diros al mi sincere, pri kio mi demandos," ekparolis la princino.
	"Certe, via sinjorina moŝto, demandu nur," diris la avineto, ne povante diveni, kion la princino volis de ŝi ekscii.
	"Ci diris hieraŭ: kiam la fraŭlino estos en sian landon veninta kaj ekvidinta tion, kio estas kara al la koro, ke ŝiaj vangoj rozkoloriĝos. Ci akcentis tiujn vortojn tiel, ke tio frapis min. Ĉu mi eraris, aŭ ĉu ci diris tion intence?" La princino, tion parolante esploreme rigardis la maljunulinon.
	La avineton tio ne embarasigis. Momenton ŝi pripensis, poste ŝi parolis sincere: "Intence mi tion diris; kion mi havis en la animo, tio venis al rni sur la langon; mi volis ion duonesprimi al via sinjorina moŝto. Iam utilas vorto, ĝustatempe kaj konvenloke dirita," respondis la avineto.
	"Ĉu diris tion al ci la komteso?" esploris la princino.
	"Dio gardu; la moŝta fraŭlino ne estas unu el tiuj, kiel mi vidas, kiuj afekte elmontras la larmojn, sed kiu mem spertis, tiu komprenas. Ne estas ĉim eble kaŝi, kio pezas la koron; mi mem divenis ion."
	"Kion ci divenis, kion ci aŭdis? Diru al mi tion, ĉar ne scivolemo, sed zorgo pri mia infano, kiun mi amas kiel mian propran, devigas min scii tiun aferon," timzorge diris la princino.
	"Mi povas tion diri, kion mi estis aŭdinta, ĝi estas nenio malbona, nek mi devis per mia animo ĵurpromesi, ke mi silentos," diris la maljunulino kaj rakontis, kion ŝi estis aŭdinta pri la fianĉiniĝo kaj pri la malsano de la komteso. "Unu penso alkondukas
la alian," ŝi aldonis; "kion oni de malproksime observas, tio vidiĝas alia ol de proksime, kaj kiom da kapoj, tiom da opinioj. Tiel, via sinjorina moŝto, ankaŭ al mi venis la ideo, ke la moŝta fraŭlino eble ne ŝatas edziniĝi je tiu sinjoro grafo, ke ŝi eble tion farus sole pro cedemo al via sinjorina moŝto. Hieraŭ mi observis la fraŭlinan moŝton, mi preskaŭ ploris pro ŝi. Ni rigardis la belajn bildojn de ŝi pentritajn - ĝi estas mirindaĵo - kaj tiam venis en mian manon bildeto, kiun, kiel diris al mi la fraŭlina moŝto, pentris kaj al ŝi donis ŝia instruisto. Mi demandis, ĉu tiu bela sinjoro estas li mem - maljuna homo estas scivolema kiel infano - ŝi ruĝiĝis kiel rozo, leviĝis, diris nek jes nek ne, sed en ŝiaj okuloj aperis larmoj. Tio sufiĉis al mi, kaj la sinjorina moŝto certe scias plej bone, ĉu la maljuna avino estis prava."
	La princino leviĝis, promenis en la ĉambro kaj parolis kvazaŭ por si mem: "Mi rimarkis nenion, - ĉiam gaja, cedema. Ŝi neniam pri 1i parolis."
	"Nu," aŭdiĝis la avineto responde al tiu laŭta pensado, "ĉiu naturo estas alia. Iu homo ne estus feliĉa, se li ne povus ĉiun ĝojon, ĉiun malĝojon montradi al mondo kiel admiraĵon; la alia ĝin portas en la koro dum sia tuta vivo kaj kunprenas ĝin en la tombon. Estas malfacile gajni tiajn homojn, sed amo naskas amon: al mi ŝajnas la homoj kiel kreskaĵoj. Iun mi ne bezonas serĉi nalproksime, ĉie mi trovas ĝin, sur ĉiu herbejo, sur ĉiu kamplimo. Iun mi trovas en ombro de arbaro, mi devas ĝin serĉi sub folietoj, mi ne devas konsideri malfacila rampadon trans la montoj kaj ŝtonoj, mi ne devas atenti dornaĵon kaj kardaĵon, kiu baras al mi la vojon. Por tio rekompencas min la floreto centfoje. La maljuna spicistino, kiu venadas al ni de la montoj, ĉiam diras, portante al ni bonodoran muskon: Ĝi kaŭzas al mi multe da peno, antaŭ ol mi ĝin trovas, sed poste ĝi donas rekompencon! Tiu musko odoras kiel violoj, kaj tiu odoro en la vintro rememorigas pri la printempo. Pardonu, via sinjorina moŝto, mi ĉiam devojiĝas. Mi volis ankoraŭ diri, ke la moŝta sinjorino estis eble gaja pro tio, ke ŝi havis esperon, kaj ke ŝi nur nun, tute ĝin perdinte, duoble sentas sian amon. Oni kutime ne scias, kion oni havas, nur kiam oni perdas tion."
	"Mi dankas al ci por la vero, avineto," diris la princino; "ĉu mi havos de ĝi utilon, mi ne scias, nur se ŝi estos feliĉa! Al ci ŝi devos esti dankema, sen ci mi ne estus trovinta ĝustan vojon. Mi ne retenos cin pli longe. La komteso volas morgaŭ pentri, venu do ĉi tien kun la genepoj."
	Tion dirante lasis la princino foriri la avineton, kiu forportis en la koro la konscion, ke ŝi per bona vorto helpis feliĉon de homo.
	Alvenante al la domo, ŝi renkontiĝis kun la arbaristo; li estis tre timigita, lia pŝado rapidega. "Aŭdu, kio okazis!"
	"Ne timigu min kaj diru rapide, kio?"
	"Viktorkan trafis la fulmo!"
	La avineto kunfrapis la manojn, ŝi ne povis momenton eĉ ekparoli, ĝis du grandaj larmoj elfluis el ŝiaj okuloj. "Dio ŝin amis, ŝi ripozu eterne!" diris la avineto mallaŭte.
	"Ŝi havis facilan morton," diris la arbaristo.
	En la sama momento la infanoj kaj gesinjoroj Prošek eliris kaj aŭdante de la arbaristo la malgajigan novaĵon, restis ĉiuj stari kvazaŭ senkonsciaj. "Mi timis ja angore pri ŝi antaŭ la fulmotondrado, vidante ŝin staranta sub arbo. Mi vokis, mansignis, sed ŝi nur ridis. Lastfoje do mi ŝin vidis. Tio estas por ŝi bonfaro."
	"Kaj kiu ŝin trovis, kie?" ili demandis.
	"Kiam la fulmotondrado ĉesis," diris la arbaristo, "mi iris tra la arbaro, por konstati difektojn; mi venis ĝis supren al la kunkreskintaj abioj, kiuj staras super la groto de Viktorka, mi vidas ion tie kuŝi sub la branĉaro. Mi ekvokas - neniu respondo, mi ekrigardas supren, por esplori, de kie devenas la branĉaro, jen - la ambaŭ abioj estas internaflanke de supre ĝis malsupren senŝeligitaj kaj la branĉoj deŝiritaj. Mi forŝovas rapide la branĉaĵon, sub kiu kuŝas Viktorka, mortigita. Mi movas ŝin, ŝi estis jam malvarma. De la ŝultro ĝis la piedo estis la vestaĵo forbruligita. Plej verŝajne ŝi ĝojis pro la fulmotondrado - ŝi ridis ĉiam, kiam fulmis - ŝi suprenkuris sur la altaĵon - de la abioj estas bela panoramo - ŝi eksidis sub ili, kaj tie ŝin trafis la morto."
	"Kiel nian pirarbon," pensis la avineto. "Kaj kien vi donis ŝin?"
	"Mi lasis forporti ŝin en la arbaristejon. Ĝi estas plej proksime; mi mem prizorgos ŝian enterigon, kvankam ŝiaj parencoj kontraŭstaras. Mi estis en Žernov kaj anoncis tion. Mi ne supozis, ke ni tiel frue ŝin perdos. Ŝi mankos al mi en la arbaro," diris la arbaristo.
	Eu tiu tempo eksonis de Žernov sonorileto. Ili faris signon de kruco - kaj ekpreĝis. Ĝi estis mortsonorado por Viktorka.
	"Ni iru ŝin ekrigardi," petis la infanoj la gepatrojn kaj la avineton.
	"Nur morgaŭ venu, kiam ŝi kuŝos bele vestita en la ĉerko," diris la arbaristo, salutis kaj malgaje foriris.
	"Nu, ne venados plu al ni Viktorka, ŝi ne kantados plu ĉe la kluzo; ŝi estas jam en la ĉielo!" diris al si la infanoj, forirante al sia okupo, forgesinte pro tiu granda surprizo demandi la avineton pri la komteso.
	"Jes, certe ŝi estas en la ĉielo, ŝi elsuferis ja sufiĉe sur la tero," pensis la avineto.
	La sciigo pri la morto de Viktorka disvastiĝis rapide kiel per voĉtuboj en la tuta valeto; ĉiu ŝin konis, ĉiu ŝin bedaŭris kaj tial malenviis al ŝi la morton. Precipe tian morton, kian Dio laŭdire favordonas sole al malmultaj homoj. Se oni pli frue parolis pri ŝi kun kompato, poste oni parolis kun respekto.
	Kiam la avineto la sekvantan tagon venis kun la infanoj en la kastelon, por ke ili pozu al la komteso ĉe la desegnado kaj pentrado, komencis ankaŭ la sinjorino princino paroli pri Viktorka. La komteso aŭdante, kiel oni ŝin amis en la arbaristejo kaj en la Malnova Blankigejo, promesis kopii tiun bildeton, kiun estis la avineto vidinta, kaj kiu prezentis Viktorkan staranta sub arbo, por la sinjoro arbaristo kaj por la familio de Prošek.
	"Ŝi volas ĉiun ĝojigi, antaŭ ol ŝi forveturos; ŝi dezirus vin ĉiujn kun si forkonduki," diris la princino.
	"Vere, kie estas pli bone, ol inter la homoj, kiuj nin amas; kiu ĝojo estas pli bona, ol fari ĝojon al la aliaj?" diris la avineto.
	La infanoj tre ĝojis je siaj portretoj, - pri tiu de la avineto sciis neniu, - ili ĝojis ankaŭ je la donacoj, de la komteso promesitaj, se ili estos trankvilaj, kaj sidis silente kiel ŝaŭmo. La avineto kun ĝojo rigardis, kiel sub la artista peniko de la knabino la trajtoj de la amataj vizaĝoj aperas ĉiam pli kaj pli vivecaj, kaj ŝi mem admonis la genepojn, kiam ajn ili sekvis siajn kutimojn. "Sidu trankvile, Jan, ne transloku la piedon, por ke la moŝta fraŭlino povu precize esprimi cian fizionomion. Ci, Barunka, ne tenu grimace la nazon kiel kuniklo, kiel ci aspektus? Vilĉjo; ne levu senĉese la ŝultrojn kiel ansero flugilojn, kiam ŝi perdas plumtrunon!" Sed kiam Adélka tiel forgesis pri la devo bone konduti, ke la montrofingron de la dekstra mano enŝovis en la buŝon, tiam la avineto ŝin riproĉis, dirante: "Hontu, tiel granda virgulino, ke ŝi jam povus mem al si tranĉi panon; mi foje surŝutos tiun ŝian fingron per pipro."
	La komteso havis grandan plezuron ĉe tiu pentrado kaj ofte ekridis pro la infanoj. Entute ŝi fariĝadis de tago al tago pli rozkolora; la avineto rimarkigis, ke la moŝta fraŭlino ŝajnas al ŝi ne kiel rozeto, sed kiel rozkolora floro de pomarbo. Ŝi estis ankaŭ pli gaja, la okulojn ŝi havis pli klaraj kaj bele brilantaj ; al ĉiu ŝi afable ridetis, kun ĉiu ŝi parolis sole pri tio, kio estis al li, laŭ ŝia scio, plej agrabla. Kelkfoje ŝi fikse ekrigardis la avineton, ŝiaj okuloj malsekiĝis, kaj tiam ŝi forĵetis la penikon, premis la kapon de la avineto en siajn manojn, kisis ŝian sulketplenan frunton kaj karesis la bankajn harojn. Unufoje ŝi kliniĝis al ŝia mano kaj kisis ĝin.
	Tion la avineto ne atendis, ŝi estis de surprizego kvazaŭ konsternita. "Kion vi faras, moŝta fraŭlino, tio al mi ne konvenas!" 	"Mi scias, kion mi faras, avineto, pro kio mi estas al ci dankoligata; ci estis mia anĝelo!" kaj la komteso genufleksis ĉe la piedoj de la maljuna avino.
	"Do, benu vin Dio kaj donu al vi la feliĉon, kiun vi deziras!" diris la avineto, metante siajn manojn sur la frunton de la genuanta knabino, sur la frunton blankan, puran kiel lilia folio.
	"Mi preĝos por vi kaj por la sinjorino princino. Ŝi estas perfekta sinjorino!" -
	La sinjoro arbaristo haltis la sekvantan tagon post la fulmo tondrado en la Malnova Blankigejo; li sciigis, ke ili povas veni por adiaŭi kun Viktorka. Sinjorino Prošková ne povis rigardi malvivulon, ŝi restis hejme: la sinjorino muelistino sentis abomenon, aŭ kiel la sinjoro muelisto senĝene perfidis, ŝi timis, ke Viktorka aperos al ŝi en la nokto. Kristla servutis, sekve neniu iris kun la infanoj kaj kun la avineto, krom Manĉinka. Ĉe la vojo ili ŝiris florojn kaj el la hejmĝardeno ili kunprenis rezedojn, la knaboj havis la benitajn bildetojn, kiujn estis al ili la avineto alportinta kiel memoraĵon pri sia pilgrimo al Svato ov, la avineto portis rozarion, Mančinka ankaŭ bildetojn.
	"Kiu estis tion atendinta, ke ni aranĝos enterigon, ĉu ne vere?" iris la sinjorino arbaristino, bonvenigante la avineton sur la sojlo. 
	""Ni ĉiuj estas ĉi tie por mallonga tempo; matene ni leviĝas nesciante, ĉu ni kuŝiĝos vespere," respondis la avineto. La kapreolino alkuris, kaŝis la okulojn en la sino de Adélka, la knaboj de la arbaristo kaj la hundoj ilin ĉirkaŭsaltis.
	"Kie vi ŝin havas kuŝanta?" demandis la avineto enpaŝinte en la vestiblon.
	"En la ĝardendometo," respondis 1a arbaristino, prenis Anuškan je la mano kaj kondukis la gastojn en la ĝardendometon.
	La dometo, verdire nur saloneto, estis interne ornamkovrita per branĉaro, en la mezo sur portilo el neĉarpentita betula ligno staris simpla ĉerko malfermita, kaj en ĝi kuŝis Viktorka. La sinjorino arbaristino ŝin vestis per blanka mortkitelo, ŝian frunton ĉirkaŭvolvis per florkrono el diantoj, sub 1a kapon sternis verdan muskon. La brakojn ŝi kunmetis sub la brusto unu super la alia, kiel ŝi vivante ŝatis ilin portadi. La ĉerko kaj la kovrilo estis ĉirkaŭvolvitaj per pinglobranĉaro, ĉe la kapo brulis lampeto, ĉe la piedoj estis en kaliketo benita akvo kaj en ĝi aspergileto el sekalspikoj. La sinjorino arbaristino mem ĉion aranĝis, preparis, kelkfoje dum la tago estis en la dometo, ŝi jam alkutimiĝis al tio, sed 1a avineto alpaŝinte al la ĉerko, faris signon de kruco super la mortinta, genuiĝis apude kaj preĝis. La infanoj faris same kiel ŝi.
	"Diru do al mi, ĉu tio plaĉas al vi, ĉu ni faris ĉion bone?" demandis la sinjorino arbaristino timzorge, kiam la avineto preĝinte leviĝis.
	"Pli multe da floroj kaj bildetoj ni ne donis, ĉar ni opiniis, ke vi ankaŭ volos al ŝi doni ian donaceton en la tombon."
	"Bone vi tion faris, sinjorino baptanino, bone," laŭdis la avineto la mastrinon.
	La sinjorino arbaristino prenis de la infanoj florojn kaj la bildetojn kaj metis ilin ĉirkaŭ la malviva korpo. La avineto volvis la rozarion ĉirkaŭ la rigidiĝintaj manoj de la mortinta kaj longe rigardis en ŝian vizaĝon. Tio ne estis plu vizaĝo sovaĝa! La nigraj, senordaj haroj kuŝis kombitaj, kaj ĉirkaŭ la frunto, malvarma kiel marmoro, volviĝis ruĝa florkroneto kiel rubando de amo. Sur la vizaĝo ne estis videblaj sovaĝaj spasmogrirnacoj, kiuj ŝin kolerantan faradis malbela; sed sur la lipoj kuŝis ŝia lasta penso, kvazaŭ formortinta sur ili pro ektimo - maldolĉa mokrido.
	"Kio cin eble doloris, kompatinda koro? Kion oni faris al ci?" diris al si la avineto per mallaŭta voĉo. "Nu, neniu plu al ci kompensos, kion ci estis suferinta: kiu estas kulpa pri tio, tiun Dio juĝos, ci estas en lumo kaj paco."
	"La forĝistedzino konsilis doni al ŝi sub la kapon rabotsplitaĵon, sed mia edzo donis al ŝi la muskon: mi timas nur, ke oni kalumnios nin kaj precipe ŝiaj parencoj, ke ni prenis sur nin la zorgon pri ŝi kaj tiel fuŝaranĝis la enterigon," zorgotime diris la sinjorino arbaristino.
	"Lito pentrita helpas nenion. Kara sinjorino, havu neniun zorgon kaj lasu la homojn paroli. La mortintan ili vualus per orŝtofo, sed la vivantan ili ne demandas: Homo, kio rnankas al ci? Lasu nur al ŝi tiun verdan kuseneton, ŝi ne kuŝis ja dekkvin jarojn sur alia," findirinte prenis la avineto la aspergilon, aspergis ŝin de la kapo ĝis la kalkanoj trifoje per la benita akvo, faris signon de la kruco, ordonis al la infanoj fari la samon, kaj ili forlasis la pavilonon.
	Malantaŭ Riesenburk en la rornantika valo apud la preĝejeto de Boušín, kiun iaame la kavaliro de Turín konstruigis pro resaniĝo de sia muta filino, estas tombejo: tie oni enterigis Viktorkan. Sur ŝia tombo plantis la sinjoro arbaristo abion. "Tiu estas verda ankaŭ en la vintro, kaj ŝi amis abiojn," li diris al la avineto, kiam ili parolis pri ŝi.	
	Oni ne forgesis pri Viktorka, kvankam ne sonis plu ŝia lulkanto apud la kluzo, kvankam estis la groto rnalplena kaj la abioj faligitaj; la malfeliĉa nomo de Viktorka longe sonis en la ĉrkaŭaĵo en malĝoja kanto; kiun pri ŝi verkis Bára el Žernov.

 
^VIII. 
	La komteso retenis por si la portreton de la avineto transdoninte al ŝi la portretojn de la genepoj. La gepatroj havis grandan ĝojon pro ili, sed la avineto la plej grandan; la komteso sciis per peniko esprimi animon en la vizaĝoj, kaj estis vero, kion la avineto al ĉiu, al kiu ŝi montris ilin - kaj devis ilin vidi ĉiuj konatoj - diradis: "Nur malfermi la buŝojn kaj paroli." Ofte ŝi diradis post jaroj, kiam la nepoj forlasis jam la hejmon: "Certe ĝi ne estas kutimo inter la ordinaraj homoj, sin pentrigi, sed ĝi ne estas sensignifa. Mi bone ja memoras, kiel ĉiu aspektas, sed post jaroj malfortiĝas la memoro, la trajtoj perdiĝas el la animo. Krom tio, ĝi faras al mi ĝojon, kiam mi rigardas tiun bildon."
	Oni rikoltis la lastan tritikon de la nobelbienaj kampoj. - Ĉar oni sciis, ke la sinjorino princino ne volas longe resti en la kastelo, rapidante kun la komteso en Italujon, fiksis la sinjoro administranto la tagon de la rikoltfesto je fino de la tritikrikolto.
	Kristla estis la plej bela kaj taŭga junulino en la tuta ĉirkaŭaĵo. La avineto bone kalulis, oni ŝin elektis, por ke ŝi prezentu al la sinjorino princino florkronon.
	Malantaŭ la biendomaro estis granda loko, parte herbokovrita, parte okupata de altaj amasoj da pajlo. Sur la herbejo stairigis junuloj altan stangon, ornamitan per pinglobranĉaro, rubandoj kaj ruĝaj tukoj, flirtantaj kiel flagetoj. La branĉaro estis traplektita per kampaj floroj kaj grenspikoj. Ĉirkaŭ la pajlamasoj oni faris benkojn, el pinglobranĉaro oni konstruis budojn, kaj ĉirkaŭ la ornamita arbo oni piedpremis la teron por dancado.
	"Avineto, avineto," diris Kristla, "vi konsolis min dum la tuta tempo, mi vivis nur en via vorto; al Míla mi sendis plenbrakon da esperoj, ni havas jam la rikoltfeston, kaj ni ankoraŭ ne scias, kion esperi. Diru al mi, mi petas vin, ĉu vi ne konsolis nin vane, sole por ke ni pli facile dekutimiĝu?"
	"Ne estus prudenta, konsoli vin tiamaniere, naiva knabino. Kion mi diris, tion mi garantias. Morgaŭ bele cin vestu, la sinjorino princino tion amas. Cetere, se mi vivos kaj estos sana, mi ankaŭ venos tien, kaj poste, se ci demandos min, mi povos diri al ci la veron," respondis la avineto al la knabino kaj ekridetis.
	Efektive, ŝi sciis, kiel estis decidite pri Míla, kaj se ŝi ne estus al la princino promesinta silenti, ŝi ne estus hezitinta liberigi Kristlan de la turmentaj pensoj.
	Ĉiuj servutintoj kaj la bienservistaro kunvenis la sekvantan tagon feste vestitaj sur la verda razeno. La veturilon oni ŝarĝis per iom da garboj kaj aljungis ĉevalojn, ornamitajn per rubandoj, unu el la junuloj sidiĝis sur ĉevalo, Kristla kaj kelke da knabinoj eksidis supre sur la garboj, la cetera junularo pargrupiĝis ĉirkaŭ la veturilo, la maljunaj post ili. La rikoltistoj portis falĉiletojn kaj falĉilojn, la virinoj falĉiletojn kaj rastilojn. Ĉiu havis ĉe la korseto bukedon el spikoj, cejano kaj aliaj kampofloroj, la junuloj ornamis per bukedoj siajn ĉapelojn kaj ĉapojn. La veturigisto kraksvingis la vipon, la ĉevaloj ektrenis, la rikoltistaro ekkantis, kaj kantante iris al la kastelo. Antaŭ la kastelo haltis la veturilo, la knabinoj malsupreniris, Kristla prenis la spikan kronon, sur ruĝa tuko kuŝantan, la servistaro viciĝis malantaŭ ŝi, kaj ili kantante eniris la vestiblon, kie samtempe kun ili aperis la princino. Kristla tremis de timo, ruĝiĝis pro honto, kun mallevitaj okuloj kaj per haltetanta voĉo deklamis al la sinjorino bondezirojn de abunda kaj feliĉa rikolto, dezirante samtempe abundan rikolton por la venonta jaro kaj metante kun riverenco la kronon al piedoj de la sinjorino. La rikoltistoj levinte la ĉapelojn, vokis al ŝi, ke ŝi longe vivu kaj estu sana, por kio la princino dankis al ili afable, turnigante ilin koncerne la manĝadon kaj trinkadon al sinjoro administranto. "Sed al ci, kara knabino, mi estas speciale dankema por la bela gratulo kaj krono," ŝi diris al Kristla, metante la kronon sur sian brakon; "mi vidas ĉie parojn antaŭ mi kaj ci estas sola, mi eble esprimos al ci plej bone mian dankon, se mi al ci prizorgos dancanton!"
	Ŝi ekridetis, malfermis la pordon de salono, kaj el ĝi eliris Míla en vilaĝana vestaĵo.
	"Jesuo - Mario! Jakobo!" ekkriis la knabino kaj estus falinta pro ĝoja ektimo sur 1a teron, se la junulo ne estus ŝin kaptinta je la brako.
	La princino eniris senbrue en la salonon. "Iru, iru," admonis Míla "la sinjorino princino ne volas, ke ni danku al ŝi," kaj kiam ili estis ekstere, li levis plenan monsaketon supren dirante: "Tion donis al mi la moŝta fraŭlino, por ke mi dividu tion al vi. Prenu, kamarado, kaj dividu mem!" li aldonis, prezentante la monon al Tomeš, kiu ankaŭ miregante kiel ĉiuj ceteraj Mílan rigardis. Nur post la kastelo ili ĝojekvokis plengorĝe, kaj Jakobo sincere ĉirkaŭprenis sian knabinon kaj rakontis al ĉiuj, ke li por sia liberlaso dankas al la princino.
	"Kaj al la avineto," aldonis Kristla; "sen ŝi estus nenio." La rikoltistaro iris danci. Inter ili aperis ankaŭ la oficistoj kun siaj familioj, la familianoj de Prošek, de la arbaristo kaj de la muelisto; sed la avineto estis la plej unua, la ĝojo pro la revidiĝo de la du al ŝi karaj homoj ŝin pelis tien. Kristla kaj Míla ŝin preskaŭ ĉirkaŭprenis.
	"Al mi ne danku; mi nur aludis, la sinjorino princino helpis, Dio donis sian benon."
	"Sed vi, avineto," diris Kristla ŝercminace gestante, "vi sciis hieraŭ, ke Míla alvenis, ke li estas kaŝita ĉe Venceslao, kaj tamen vi ne diris!"
	"Ne estis al mi permesite. Cetere estis al ci sufiĉonta mia vorto, ke baldaŭ ci vidos lin. Memoru, knabino, ke la pacienco venkas malbonon!"
	Muziko, ĝojvokado, kantoj kaj rido sonis ĉirkaŭ la ornamita arbo. La sinjoroj skribistoj invitis al danco vilaĝajn knabinojn, kaj la oficistaj filinoj ne hontis eniri la rondon kun vilaĝaj junuloj, kaj unuj same kiel la aliaj estis kontentaj. Abunda kvanto da biero, dolĉa likvoro kaj la danco flamigis ĉiujn kapojn, kaj kiam la sinjorinio princino venis kun la komteso rigardi kaj la junularo prezentis antaŭ ŝi nacian dancon, ĉesis la kutima sinĝenado, ĉapoj, ĉapeloj flugis en la aeron, ĉiu vokis: "Longe vivu nia sinjorino princino?" oni trinkis kaj retrinkis je ŝia sano senĉese.
	La princino kaj la komteso ĝojis kaj interŝanĝis jen kun tiu, jen kun iu alia kelke da vortoj; la komteso deziris ankaŭ al Kristla, kiam tiu kisis al ŝi la manon, feliĉon en la edzeco, alparolis la sinjorojn mueliston kaj arbariston kaj farniliare sin turnis al la avineto, pro kio la edzino de la administranto kaj la fraŭlino flaviĝis de kolero: ili ne povis toleri la avineton, kiu neniigis ĉiujn iliajn intrigojn. Sed kiam ĉe la tablo la maljunaj, havante jam la kapojn pezaj, ekinsultis, precipe la skribistojn kaj la administranton, kaj kiam unu el ili kaptis la kruĉon, prezentonte ĝin al la sinjorino princino por trinki, kaj ekinsultis, estante de Tomeš malhelpata, tiam estis la princino jam for.
	Post kelke da tagoj post la rikoltfesto ŝi forveturis kun la komteso en Italujon; la komteso transdonis antaŭ la forveturo al la avineto belajn grenatojn por Kristla kiel donacon okaze de ŝia edziniĝo.
	La avineto estis kontenta, ĉio sukcesis laŭ ŝia plano. Ankoraŭ unu zorgo ŝin premis, tiu estis la letero al la filino Johanka. Terezka ĝin estus prizorginta, sed ĝi ne estus tia, kia ĝin al si prezentis la avineto. Tial ŝi unu tagon invitis Barunkan en sian ĉambron, ŝlosis, kaj montrante al la tablo, kie estis preparitaj folio da papero, inko kaj plumo, ŝi diris: "Sidiĝu, Barunka, ci skribos al oklino Johanka." Barunka eksidis, la avineto apud ŝi, tiel ke ŝi vidu la paperon, kaj komencis dikti: "Estu laŭdata Jesuo Kristo!"
	"Sed, avineto," oponis Barunka, "tiel oni ne kornencas leteron, oni devas surskribi: Kara Johanka!"
	"Ne tiel, mia kara, cia praavo kaj cia avo ĉiam tiel skribadis, kaj mi alie ne skribis al la infanoj. Se ci al iu eniras, tiam ci plej unue salutas. Do, komencu nur: Estu laŭgata Jesuo Kristo! Mi centfoje salutas cin kaj kisas, mia kara filino, kaj sciigas al ci, ke mi estas, dankon al Dio, sana. Iom turmentas ja min la tuso, sed kia miro, ĉar mi post nelonge kalkulos ok dekojn de mia aĝo. Ĝi estas bela aĝo, mia filino, kaj oni devas danki Dion, se oni ĝin tiel pasigas en sano kiel mi; mi aŭdas bone, mi vidas, mi povus ankoraŭ fliki por mi, se Barunka tion al mi ne farus. Koncerne la piedojn mi ankaŭ estas sufiĉe vigla. Mi esperas, ke ĉi tiu letero trafos ankaŭ cin kaj Dorotka'n sanaj. Kiel mi sciiĝis el cia letero, estas la onklo malsana; mi bedaŭras lin, sed mi esperas, ke tio ne daŭros longe. Li ofte malsanetiĝas, kaj oni diras: ofta malsano kondukas al sano. - Ci ankaŭ skribas al mi, ke ci volas edziniĝi kaj deziras mian konsenton. Kara filino, kion alian mi povas diri, kiam ci elektis jam laŭ cia koro, ol ke Dio donu al ci feliĉon kaj benu vin ambaŭ, ke vi por honoro kaj laŭdo de Dio vivu kaj al la mondo utilu. Kial mi malhelpus cin, se Georgo estas bona homo kaj ci amas lin; ne mi vivos kun li, sed ci. Mi opiniis ja, ke almenaŭ ci elektos Bohemon, la egalaj taŭgas plej bone unu por la alia, sed li ne estis al ci destinita, mi cin ne riproĉas. Ni ĉiuj estas infanoj de unu patro, unu patrino nutras nin, kaj pro tio ni devas nin ami reciproke, eĉ se ni ne estus samlandanoj. Salutu Georgon, kaj se vin Dio konservos sanaj, kiam vi estos al vi aranĝintaj la mastrumaĵon, kaj kiam nenio vin malhelpos, vizitu nin. Ankaŭ la infanoj jam ĝojas je la onklino. Dio donu al vi ĉiuj sanon kaj benon! Adiaŭ!"
	Ankoraŭ unufoje devis Barunka tralegi al la avineto la leteron, poste ili kune ĝin kunmetis, sigelfermis kaj la avineto deponis ĝin en la kestoŝranko por ĝin enpoŝtigi mem, kiam ŝi estus iranta en la preĝejon.
	Kelke da tagoj antaŭ la festo de la sankta Katarino kunvenadis antaŭvespere en la gastejo la gejunularo. La tuta konstruaĵo brilis ekstere kaj interne: ĉirkaŭ la pordoj pinglobranĉaj girlandoj, ĉe ĉiu bildeto en la ĉambro verda branĉeto, fenestraj kurtenetoj kiel neĝo kaj la planko kiel kreto. Longa tilioligna tablo, kovrita per blanka tuko, estis plena de rosmareno, de blankaj kaj ruĝaj rubandoj, kaj ĉirkaŭ ĝi sidis florknabinoj, kvazaŭ oni estus enplantinta rozojn kaj diantojn. Ili kunvenis por plekti florkronetojn por Kristla, la juna fianĉino, kiu, la plej bela el ĉiuj, sidis supre ĉe la tablo en angulo. Ŝi, libera de ĉiuj hejmaj devoj, estis konfidita al zorgoj de svatisto kaj de svatistino, kiujn honoroficojn plenumis gvidisto de pilgrimantoj Martinec kaj la avineto. Ŝi ne povis tion rifuzi al Kristla, kvankam ŝi evitis similajn oficialaĵojn. La sinjorino patrino anstataŭis la maljunan, piedkadukan gastejestrinon, kaj la edzino de Kudrna kun Cilka ŝin helpis. La avineto sidis inter la florknabinoj, kaj kvankam ŝi ne havis ion por plekti kaj ligi, tamen ŝiaj helpo kaj konsilo estis ĉiam bezonaj. La fianĉino ligis rubandojn al belaj rosmarenaj vergoj por la fianĉamiko kaj por la svatisto, la pli juna fianĉamiko kaj por la svatisto, la pli juna fianĉknabino devis plekti florkroneton por la fianĉino, la malpli juna por la fianĉo, la ceteraj florknabinoj ĉiu por sia kunulo. El la restaĵo estis farotaj rubandornamitaj vergetoj por la gastoj, ja eĉ por la ĉevaloj, veturigontaj la fianĉinon, oni preparis rosmarenon kaj rubandojn por ornami iliajn kapojn kaj jungilaron.
	La okuloj de la fianĉino brilis pro amo kaj ĝojo, kiam ajn ili ekcelis al la fortstatura fianĉo, kiu ĉirkaŭiradis kun la ceteraj fraŭloj, e1 kiuj havis ĉiu pli grandan liberecon paroli kun sia amatino, ol li kun la fianĉino, kiun li sopire nur de tempo al tempo ekrigardis. La fianĉinon priservis la fianĉamiko, kaj la fianĉo devis zorgi pri la malpli juna fianĉknabino. Al ĉiuj estis permesite esti gajaj, petoli, kanti, ŝerci, kion oni cetere precipe postulis de la svatisto, sole la gefianĉoj ne devis tro elmontri sian ĝojon. Tial Kristla parolis malmulte, ŝi sidis kun okuloj mallevitaj al la tablo, kovrita per la verda rosmareno. Kaj kiam la florknabinoj ekplektis la edziĝajn kronetojn kaj kiam ĉiuj ekkantis pri la kolombineto, kiu flugante malsekigis sian blankan plumaron, tiam ŝi kovris sian vizaĝon per blanka antaŭtuko kaj ekploris.
	La fianĉo ekrigardis ŝin preskaŭ angore, dirante al la svatisto: "Kial ŝi tiom ploras?"
	"Estas konate," ĉi tiu gaje respondis, "ke la ĝojo kaj la malĝojo dormas en unu lito, tial ofte unu vekas la alian. Ne zorgu, hodiaŭ ploro, morgaŭ ĝojo". Post ĉi tiu enkonduka kanto sekvis unu la alian, la ŝercaj kaj la seriozaj sinsekve; oni kantis laŭdojn pri la juneco, beleco kaj amo, laŭdon pri la fraŭleco, sed fine tamen la gefraŭloj komencis kantadi, kiel bela estas la edzeco, kiam du sin amas reciproke kiel turtoj, kiam ili konkorde vivas kiel greneroj en unu spiketo. Sed en iliajn laŭdokantojn ĉiam enmiksiĝis la moka voĉo de la svatisto. Kiam ili komencis pri la edzeca konkordo, li eĉ elpostulis por si mem solokanton, ke li kantos al ili iun tute novan. "La kanton de mi mem en la lumon eldonitan, en la mallumo presitan." li aldonis. 
	"Do kantu per via koka voĉo!" kriis la junuloj, "ni aŭdos, kion vi scias."
	La svatisto stariĝinte meze de la ĉambro, komencis per sia moka voĉo, kiu ĉe la edziĝa festo estis al li same natura, kiel natura ĉe la pilgrimo estis lia serioza voĉo:
	"Ho anĝela ĝojo, geedza konkordo! Se mi diras: kuiru pirojn, ŝi kuiras grion: se mi dnas: viandon, ŝi kuiras farunaĵon. Ho anĝela ĝojo, geedza konkordo!"
	"Ni donos por la kanteto kun la kantisto mem eĉ ne unu heleron!" vokis la knabinoj, kaj tuj ekkantis mem, por malebligi la ĝojon al la junuloj, kiuj deziris aŭdi daŭrigon. Dum la senĉesa kantado kaj ŝercado estis ligitaj la bukedoj, plektitaj la florkronetoj, la knabinoj leviĝis de la tablo, prenis je la manoj unu la alian kaj turniĝante en rondo ili kantis: "Ĝi estas jam farita, ĉio estas tute preta, la kukoj estas jam bakitaj, la florkronoj jam plektitaj."
	Kaj efektive en la pordo jam aperis la sinjorino patrino, portante kun la cetera virina servistaro pladojn plenajn de manĝaĵoj. La sinjoro patro kaj la fianĉamiko alportis trinkaĵojn. Unu eksidis denove ĉe la tablo, kiu estis nun kovrita anstataŭ per rosmareno per kuiraĵoj kaj bakaĵoj. La honorfraŭloj sidis ĉe la florknabinoj, la fianĉo inter la malpli juna florknabino kaj la svatisto, la fianĉino inter la fianĉamiko kaj la pli juna florknabino; kiu mem al ŝi tranĉis kaj prezentis la manĝaĵon same, kiel la malpli juna florknabino al la fianĉo. La svatisto senhalte ĉirkaŭsaltadis la tablon, lasante sin nutri de la florknabinoj, eĉ tolerante iliajn insultojn, sed reciproke ili devis al li pardoni ĉiun ŝercon, eĉ se ĝi estis iom maldelikata. Fine kiam ĉiuj pladoj estis forigitaj, 1a svatisto alportis sur la tablon tri pladojn kiel donacon al la flanĉino de li prezentitan. En la unua estis tritiko, kiun li prezentis al ŝi dezirante, ke ĝi estu fruktoporta, en la dua estis iom da cindro miksita kun milio, kiun devis la fianĉino elpreni, por sin ekzerci en la pacienco, kaj la tria plado, tute kovrita, estis "la sekreta". La fianĉino kompreneble ne devis esti scivola, ŝi devis akcepti la pladon kaj ne rigardi en ĝin, sed kiu estus tion tolerinta? Ankaŭ Kristla'n ĝi ne lasis trankvila; kiam neniu ŝin observis, ŝi delikate forlevis anguleton de la blanka tuko, per kiu la plado estia kovrita, kaj - frrrr - pasero tie kaŝita elflugis al la plafono.
	"Vidu, kara fianĉino," diris la avineto frapinte ŝin sur la ŝultro, "kia pasio estas la scivolemo. Oni preferus morti ol ne esplori, kio estas antaŭ la homo kaŝita, kaj kiam oni ekrigardas sub la vualon, oni tamen kaptas nenion."
	Ĝis malfrua nokto estis la gejunularo kune, ĉar post la manĝado oni ankoraŭ dancis. La fianĉo kun la fianĉamiko akompanis la svatistinon hejmen, rememorigante ĉe la disiro, ke ili frumatene revenos.
	Matene la loĝantoj de la valeto kaj de Žernov fine leviĝis. Unuj iris kune en la preĝejon, la aliaj nur al la tablo kaj al la dancado, kaj kiuj ne iris, tiuj tamen ne povis venki la scivolemon kaj ne rigardi la edziĝan feston, pri kiu oni kelke da semajnoj estis parolinta, kiel ĝi estos brua, kaj ke la fianĉino veturos en la preĝejon en la sinjora kaleŝo kun la sinjoraj ĉevaloj, ke ŝi havos multekostajn grenatojn sur la kolo, broditan blankan antaŭtukon, ĵaketon el rozkolora tafto kaj nubokoloran jupon, tio ĉio estis en Žernov jam konata eble ankoraŭ pli frue, ol la fianĉino pri tio ekpensis.
	Ili sciis ĉion detale, kiuj kaj kiom da manĝajoj estos prezentataj ĉe la festeno, en kiu ordo ili venos sur la tablon, kiom da ĉemizoj, kiom da kusenegoj, kian ilaron la fianĉino dote ricevis, ĉion ili sciis, kvazaŭ ŝi tion estus al ili skribinta. Tian brilan edziĝfeston ne vidi, ne rigardi, kiel konvenas la florkroneto al la fianĉino, kiom da larmoj ŝi elverŝas, kiel la gastoj estas vestitaj, estus nepardonebla.
	Jen estis refoje bela peco en ilia historio, kiu liveris temon de paroloj minimume por duonjaro - ĉu estus eble tion preterlasi?
	Kiam la familio de Prošek kaj de la arbaristo, kiuj estis haltintaj en la Malnova Blankigejo, alvenis al la gastejo, ili devis sur la korto sin prempuŝi tra la homamaso. En la gastejo estis jam la gastoj de la fianĉino kunvenintaj; la sinjoro patro estis parade vestita, liaj botoj brilis kiel spegulo, kaj en la mano li tenis arĝentan flartabakujon. Li estis atestanto de la fianĉino. La sinjorino patrino estis per silko vestita, sur ŝia gorĝo vidiĝis blankaj perletoj, sur la kapo brilis ora kufo. La avineto havis ankaŭ sian edziĝan vestaĵon, sur la kapo la festan kufeton. La florknabinoj, la fraŭloj, la svatisto ne estis en la gastejo, ili estis foririntaj al Žernov por alkonduki la fianĉon, kaj la fianĉino ankaŭ ne estis en la ĉambro, ŝi estis kaŝita en la kamero.
	Subite aŭdiĝis sur la korto kriado: "Ili jam venas, ili jam venas!" kaj de la muelejo sonis tonoj de klarneto, flutoj kaj violonoj. Oni alkondukis la fianĉon. Susurado trakuris la vicojn de la rigardantoj. "Rigardu, rigardu!" puŝis unu la alian. "Terezo de Míla estas la pli juna florknabino, Tichánková la malpli juna. Nu ja, se Tomŝová estus ankoraŭ fraŭla, neniu alia estus la malpli juna florknabino."
	"Tomeš estas atestanto de la fianĉo!"
	"Kaj kie estas Tomšová, oni ŝin ne vidas."
	"Ŝi helpas la fianĉinon ĉe la vestado. En la preĝejon ŝi ne veturos, ŝi estas en la plej alta grado. . .," interparolis la virinoj.
	"Nu, la fianĉino povas tuj prepari baptodonacon, certe neniu alia estos baptopatrino, ili estas nedisigeblaj."
	"Kompreneble."
	"Vidu, vidu, la vilaĝestro ankaŭ venas; stranga afero, ke lin la familio de Míla invitis, certe nur li estis kulpa, ke Jakobo estis rekrutigita," oni parolis mirante. 
	"Nu, la vilaĝestro ne estas tiel malbona homo; Lucka lin instigis, la sinjoro administranto alsalis, ne miru! Bone agis Jakobo, tio estas por li la plej bona puno, ke li ne venĝas sin, kaj precipe por Lucka, tiu krevos de kolero."
	"Ŝi havas ja amindumanton," aŭdiĝis alia voĉo.
	"Kiel ĝi estas ebla, mi ankoraŭ ne aŭdis pri tio?" diris iu alia. 	"Antaŭhieraŭ estis Jorefo Nyvlt en la domo de la vilaĝestro." 	"Tiu ŝin amindumas jam longe."
	"Certe, sed ŝi pli frue lian amon ne respondis, kiam ŝi opiniis, ke ŝi ricevos Jakobon."
	"Sed vidu la fianĉon, kia li estas bravulo, estas agrable rigardi lin." 
	"Belan tukon donis al li la fianĉino, vere, ĝi certe kostis proksimume dek florenojn," opiniis la virinoj.
	Tiaj kaj similaj voĉoj aŭdiĝis sur la korto, kiam la fianĉo estis alvenanta al la sojlo, kie lin salute akceptis la mastro kun plena glaso. Kiam la fianĉo elserĉis sian fianĉinon en la kamero, kie ŝi devis plori, ili aipaŝis antaŭ la gepatrojn, la svatisto deklamis anstataŭ ili longan paroladon, kiel dankon por la eduko kaj peton pri la beno. Ĉiuj ploris. Kiam la gefianĉoj ricevis la benon, prenis la fianĉamiko la fianĉinon je unu brako, la pli junan florknabinon je la alia, la fianĉo prenis la malpli junan florknabinon, la atestantoj aliĝis al la svatistino, la florknabinoj al siaj kunuloj, kaj tiel parvice, escepte la svatiston, kiu paŝis frunte de ĉiuj sola, ili eliris el la domo al veturiloj kaj kaleŝoj ilin atendantaj. La florknabinoj svingis la tukojn kaj kantis, la junuloj ilin kante akompanis, nur la fianĉino ploris mallaŭte, de tempo al tempo rerigardante malantaŭen, kie en la dua veturilo veturis la fianĉo kun la atestantoj kaj la svatistino. La rigardantaro disiris, kaj la ĉambro restis por mallonga tempo malplena, nur la maljuna patrino sidis apud la fenestro kaj rigardis la forveturantajn preĝante por la infano, kiu jam tiom da jaroj ŝin anstataŭadis kaj toleradis kun sankta pacienco ŝiajn kapricojn, aljuĝante ilin sole al ŝia nevenkebla, longe daŭranta malsano. Sed baldaŭ oni komencis la tablojn kunpuŝadi kaj kovradi, kien ajn oni ekrigardis, tie staris kuiristino aŭ almenaŭ kuirhelpantino. Sed la ĉefa persono, al kiu estis ĉio konfidita, estis la juna Tomŝová. Ŝi volonte surprenis la zorgon anstataŭi la mastrinon, same kiel la sinjorino muelistino ĉe la plektado de florkronetoj. Kiam la edziĝfestanoj revenis el la preĝejo, salutis ilin la mastro denove sur la sojlo kun plena glaso. La fianĉino sin vestis per alia vestaĵo kaj oni eksidis ĉe la tablo. Frunte de ĉiuj sidis la fianĉo apud la fianĉino; la fianĉamiko zorgis pri la florknabinoj, kiuj por li konservadis sur siaj teleroj la gastodonacon, antaŭmetante al li krom tio la plej belajn pecojn. La svatisto riproĉis lin, ke li fartas "kiel dio en la paradizo". La avineto estis ankaŭ gaja kaj ofte per sprita vorto rebatis la svatiston, kiu ĉien alŝovadis la orelojn, ĉien sin enmiksadis kaj ĉien puŝadis sian grandan maldelikatan staturon. Hejme la avineto ne estus permesinta, ke oni teren ĵetu unu pizeron, sed kiam la gastoj komencis ĵetadi unu sur la alian ritikon kaj pizon, ŝi mem prenis plenmaneton kaj ĵetis ĝin kontraŭ la gefianĉoj dirante: "Same ilin Dio surŝutu per sia beno." - Cetere tiu pizo kaj tritiko ne estis per piedoj dispremitaj: la avineto bone vidis, kiel malsovaĝaj kolomboj sub la tablo bekprenante ĝin formanĝas.
	La festeno estis finita; multaj kapoj balanciĝadis de unu flanko al la alia, ĉiu havis antaŭ si grandan gastodonacon ordamasigitan, kaj kiu ne estis ĝin por si farinta, al tiu ĝin aranĝis Tomŝová; estus hontinde reveni hejmen sen la gastodonaco. Estis ja da ĉio abunde, kiu preteriris la gastejon, tiu ricevis manĝaĵon kaj trinkaĵon, ĉiuj infanoj, kiuj ĉe la pordo kaj ĉe la fenestroj enrigardadis, forportis al si hejmen plenajn antaŭtuketojn da bakaĵo. Post la manĝado estis donataj al la fianĉino donacoj "por lulilo", kaj la fianĉino eĉ ektimis, kiam sur ŝiajn genuojn falis eĉ kructaleroj. Kaj al la fraŭloj, kiam ili alportis akvon en pladoj kaj prezentis blankajn viŝtukojn al la junulinoj, por ke ili lavu siajn manojn, ĉiu el la florknabinoj jetis en la akvon moneron. Neniu kompreneble volis esti hontigita, tial brilis en la akvo sole arĝento; tiun la junuloj kun la florknabinoj la sekvantan tagon elspezis dancante kaj trinkante.
	Poste la fianĉino refoje ŝanĝis sian vestaĵon, kaj same faris la florknabinoj, ĉar nun estis komenciĝonta la dancado. La avineto uzis tiun momenton kaj forkondukis hejmen la infanojn, kiuj festenis en la ĉambreto de Kristla; ŝi mem devis reveni al la festanoj, ĉar pli poste en la nokto komenciĝis "la surmetado de la kufo" kaj oni ŝin ĉe tio bezonis. Ŝi kunprenis la kufon, kiun ŝi estis kun Terezka por la fianĉino aĉetinta; tio estis ŝia devo kiel de la svatistino. Kiam estis jam ĉiuj sufiĉe dancintaj, kaj la fianĉino preskaŭ ne povis ekspiri, ĉar kun ŝi devis ĉiu danci, eĉ se ĝi estus unu sola turniĝo, kapsignis la avineto al la virinoj, ke la noktomezo jam forpasis, kaj ke la fianĉino nun apartenas al virinoj. Ili komencis iom interdisputi kaj iom interbataleti pri ŝi, la fianĉo kaj la fianĉamiko kontraŭstaris, ke ili senigu la fianĉinon je la bela florkrono; sed vane, la virinoj venkis kaj forkondukis ŝin en la ĉambreton. La junulinoj post la pordo kantis per malgaja voĉo, ke ŝi ne permesu de si forpreni la verdan kroneton; se ŝi unu foje ĝin perdos, ke ŝi neniam ĝin retrovos.
	Sed ĉio estis vana. Jam sidis la fianĉino sur benketo; jam disligis Tomŝová ŝian harplektaĵon, jam kuŝis la florkrono kaj la verda kroneto sur la tablo, kaj la avineto preparis la borderitan kufon. La fianĉino ploris, sed vane. La virinoj kantis, ĝojvokis, sole la avineto restis serioza, kaj de tempo al tempo transflugis ŝian mildan vizaĝon feliĉa rideto, ŝiaj okuloj malsekiĝis, ŝi rememoriĝis pri la filino Johanka, kiu eble ankaŭ festis sian edziĝon.
	La fianĉino havis kufon sur la kapo, ĝi konvenis al ŝi bonege, la sinjorino muelistino asertis, ke ŝi aspektas en ĝi kiel "pomo de Míše ".
	"Kaj nun ni iros al la fianĉo; kiu el vi incitetos lin?" demandis la avineto.
	"La plej maljuna, decidis la sinjorino patrino.
	"Atendu, mi alkondukos al li unu," tuj aŭdiĝis Tomšová, ŝi elkuris kaj alkondukis al li maljunan ŝpinistinon, kiu lavis en la kuirejo. Ili metis blankan tukon sur ŝian kapon, la svatistino prenis ŝin je la brako kaj kondukis al la fianĉo, "por ke li aĉetu ŝin". La fianĉo tiel longe ŝin ekzamenis ĉirkaŭirante, ĝis li sukcesis levi la tukon; li vidis maljunan sulkoplenan vizaĝon, tute cindrokovritan. Oni ridis pri tio, la fianĉo ne volis koni tian fianĉinon; la svatistino kun ŝi malaperis tra la pordo. Ŝi alkondukis al li alian. Tiu jam ŝajnis al la fianĉo kaj al la svatisto pli belaspekta, ili jam volis ŝin aĉeti, sed subite la svatisto diris decide: "Eh, kiu aĉetos leporon en sako?" li levis de ŝi la tukon, kaj al ili montriĝis dika vizaĝo de la muelistino, kies nigraj okuletoj ridis mokŝerce la svatiston.
	"Aĉetu ŝin, aĉetu, mi vendos ŝin malkare," mokridis la sinjoro patro kaj turnis la flartabakujon en ta fingroj, sed malrapide, aŭ ĉar ĝi estis peza, aŭ ĉar liaj fingroj estis neflekseblaj.
	"Silentu nur, sinjoro patro," ridis la dika sinjorino patrino, "hodiaŭ vi vendus, sed morgaŭ vi volonte reaĉetus. Kiu mallaŭdas, tiu ŝatas."
	Elektu el trio, helpos vin dio! La tria estis la gracia, alta staturo de la fianĉino. La svatisto por ŝi proponis malnovan heleron, sed la fianĉo tuj ŝutis arĝenton kaj ricevis ŝin. La virinoj rapide eniris la ĉambron, stariĝis en rondo, prenis la fianĉon en sian mezon kaj ekkantis gaje pri la feliĉa fino de la festo esprimante kontentiĝon, ke la fianĉino estas jam vestita per la kufo kaj ke la kukoj estas formanĝitaj. . . La fianĉino apartenis al la virinoj. La monon, de la fianĉo por ŝi pagitan, la virinoj elspezis festenante la sekvantan tagon antaŭtagmeze, kiam ili kunvenis "por ordigi la liton", ĉe kio kompreneble estis denove multe da kantado kaj ŝercado. La svatisto diris, ke "laŭorda edziĝfesto devas daŭri ok tagojn", kaj efektive ĉiu brua edziĝfesto pli frue ne finiĝadis. La plektado de kronetoj antaŭ la edziĝa festo, la edziĝa festo mem, la litordigado, amika tagmanĝo ĉe la fianĉino, la alia ĉe la fianĉo, la trinkperdado de la florkroneto: unu kutimo sekvis la alian, kaj tiel forpasis baldaŭ la tuta semajno, antaŭ ol la junaj geedzoj povis libere ekspiri kaj diri: "Nun ni estas solaj."
	Post kelke da semajnoj post la edziniĝo de Kristla, ricevis sinjorino Prošková leteron el Italujo de la ĉambristino, kiu skribis al ŝi, ke la konteso Hortensio festos sian edziniĝon kun la juna pentristo, sia estinta instruisto, ke ŝi estas feliĉega, ke ŝi denove floras kiel rozo, kaj ke la sinjorino princino estas per tio tre ĝojigita.
	La avineto aŭdante tiun ĝojigan sciigon, balancis kontente la kapon kaj diris: "Estu Dio laŭdata, ĉio bone ordiĝis!"
* * *
	Ne estas celo de ĉi tiu verketo priskribi la vivadon de la gejunularo, kiu vivis ĉirkaŭ la avineto, nek mi volas enuigi la leganton kondukante lin de la arbaristejo al la muelejo kaj denove returnen tra la malgranda valeto, en kiu regis ĉiam la sama vivado. La junaj kreskis kaj fariĝis plenkreskaj; unuj restis hejme, edziniĝis, edziĝis, kaj la pli maljunaj cedis al ili la lokojn, kiel de kverko forfalas malnova folio, kiam elkreskas la nova. La aliaj forlasis la trankvilan valeton, serĉante sian feliĉon aliloke, kiel semoj de la vento forblovitaj, de la akvo malproksimen forportitaj, por ke ili sur aliaj kampoj kaj bordoj ekĝermu.
	La avineto ne forlasis la malgrandan valeton, kie ŝi trovis la duan hejmon. Trankvilanime ŝi rigardis, kiel ĉio ĉirkaŭ ŝi kreskas kaj floras, ŝi ĝojis kun la fetiĉaj, konsolis la malĝojigitajn, helpis, kie estis eble; kaj kiam la genepoj unu post la alia ŝin forlasadis, forflugante kiel hirundoj el sub la tegmento, ŝi rigardsekvis ilin per larmoplenaj okuloj, konsolante sin: "Eble donos Dio, ke ni revidiĝos." Kaj ili revidiĝis. Ĉiujare ili revenadis hejmen, kaj tiam brilis la okuloj de la maljuna avineto, kiam la junuloj antaŭ ŝi disvolvis la bildojn de la mondo, kapokline ŝi aprobadis iliajn planojn per la fajra spirito desegnatajn, pardonadis pekojn de la juneco, kiujn ili antaŭ ŝi ne kaŝis, kaj la junuloj ŝatante la vortojn kaj morojn de la avineto volonte aŭskultis ŝiajn spertajn konsilojn, kvankam iIi ne ĉiam ilin sekvis. La maturaj junulinoj konfidadis al la avineto siajn sekretojn, siajn sekretajn sonĝojn kaj sopirojn, sciante, ke ili trovos indulgon kaj ardan vorton, Tiel ankaŭ Manĉinka de la muelisto serĉis ĉe la avineto rifuĝon, kiam al ŝi la sinjoro patro malpermesis ami malriĉan, sed belan muelhelpanton. La avineto scipovis surmeti al la sinjoro patro "la kapon sur la ĝustan hakiltenilon", kiel li mem diris, kaj kiam post jaroj lia filino estis feliĉa kaj la mastrumaĵo kreskis sub gvidado de la diligenta bofilo, kiu la sinjoron patron estimis kaj amis, li ĉiam diradis: "La avineto estis prava, la malriĉulon Dio akompanas kun trezorujeto!" Kaj infanojn de junaj virinoj la avineto amis, kvazaŭ ili estus ŝiaj nepoj; tial ili ne nomis ŝin alie ol avineto. Ankaŭ la sinjorino princino, kiam ŝi revenis post du jaroj post la edziniĝo de Kristla en la bienegon, ŝi tuj venigis al si la avineton kaj montris al ŝi plorante belan knabeton, memoraĵon pri la konteso, kiu post unu jaro de sia edzineco mortis, postlasinte al sia malĝojigita edzo kaj al la princino tiun infanon. La avineto braklulante ĝin surverŝis la silkan kovrilon per larmoj; antaŭ ŝia animo ekstaris la juneta, bona, bela patrino de la infano, kaj ŝi diris per sia milda voĉo: "Ni ne ploru, ni ne malenviu al ŝi la ĉielon, la mondo ne estis por ŝi, tial ŝin Dio de ĝi forprenis. Tiun amas Dio plej multe, kiun li al si venigas el lia plej granda feliĉo! Kaj la moŝta sinjorino ne orfiĝis."
	La homoj eĉ ne vidis, kiel la avineto maljuniĝas kaj kadukiĝas, nur ŝi mem tion sentis. Ofte ŝi diris al Adélka, kiu fariĝis bela junulino, montrante la maljunan pomarbon, ĉiujare pli multe sekiĝantan kaj pli malabunde verdiĝantan: "Ni egalas unu la alian, verŝajne ni ankaŭ kune iros dormi." Kaj unu jaron ĉiuj arboj verdiĝis, nur la matjuna pomarbo malgaje staris senfolia. Oni devis ŝin elfosi kaj forbruligi. La avineto la saman printempon tre tusis, ŝi ne povis plu ĝisiri la urbeton "en la preĝejeton de Dio", kiel ŝi diradis. Ŝiaj manoj pli kaj pli sekiĝadis, la kapo estis kiel neĝo; la voĉo pli kaj pli malforta.
	Unu tagon dissendis sinjorino Terezka ĉiuflanken leterojn, por ke la infanoj kunvenu. La avineto ekkuŝis, ŝi ne povis plu teni la spindelon. El la arbaristejo, el la muelejo, el la gastejo kaj el Žernov oni kelkfoje dum la tago alvenis demandi, kiel fartas la avineto; ŝi ne fartis pli bone. Adélka kun ŝi preĝis; ŝi devis al ŝi rakonti ĉiumatene, ĉiuvespere, kiel estas en la fruktarbejo, en la ĝardeno, kion faras la kortbirdaro, kion la makulkolora bovino, ŝi devis al la avineto kalkuli, post kiom da tagoj ankoraŭ estus venonta sinjoro Beyer. "Eble kun li venos Jan" ŝi diradis ĉe tio. La memoro ŝin forlasadis. Ofte ŝi vokis Barunka'n anstataŭ Adélka, kaj kiam Adélka al ŝi rememorigis, ke Barunka ne estas hejme, ŝi rekonsciiĝis, ekĝeminte: "Vere, ŝi ne ĉeestas, tiun mi ne vidos plu. Ĉu ŝi estas feliĉa?" Kaj la avineto ankoraŭ ĝisvivis ilian alvenon.
	Alveturis sinjoro Prošek kaj kun li studento Vilím kaj filino Johanka; alvenis la filo Kašpar, kaj el la montaro Krkonoše alkondukis la maljuna sinjoro Beyer la fortstaturan junulon Jan. Ankaŭ Orlík alvenis el arbarista lernejo, kien lin sendis la sinjorino princino, ekkoninte lian eminentan talenton por la arbarista profesio. La avineto kalkulis ankaŭ lin al siaj genepoj, ekkoninte la kreskantan amon inter li kaj Adélka kaj lian noblan karakteron.
	Ĉiuj kunvenis ĉirkaŭ lito de la avineto, sed la plej unua el ĉiuj estis Barunka, kiu alvenis kune kun la najtingalo; li eksidis en sia nesteto ĉe fenestro de la avineto. Barunka ekloĝis en la ĉambro de la avineto, kie staradis iam ŝia lito, kie ili kune aŭskultadis la dolĉajn kantojn de la proksima kantisteto, kie la avineto matene kaj vespere ŝin benadis. Ili denove estis kune, la samaj tonoj sonis al ili, ĝi estis la samaj steletoj, kiujn ili kune rigardadis, la samaj manoj kuŝis sur la kapo de Barunka, ĝi estis la sama kapo - sed aliaj pensoj en ĝi naskiĝis kaj pro aliaj sentoj elfontis la larmoj, kiujn vidis la avineto nun flui sur la vangoj de sia amata nepino, ol iam, kiam ŝi milde ridetante forviŝadis larmojn de la rozkolora vizaĝo, kiam la knabino dormadis ankoraŭ en malgranda liteto. Tiuj larmoj sole roskovris, sed ne malklarigis la okulojn.
	La avineto sentis bone, ke ŝia vivo estingiĝas; tial ŝi kiel bona, prudenta mastrino ordigis siajn aferojn. Plej unue ŝi repaciĝis kun Dio kaj homoj, poste ŝi dividis malgrandan havaĵon. Ĉiu ricevis memoraĵon. Por ĉiu, kiu ŝin vizitis, ŝi havis afablan vorton, ĉiun de ŝi forirantan akompanis ŝiaj okuloj, kaj kiam eĉ la sinjorino princino kun la filo de Hortensio ŝin vizitinte estis forirantaj, ŝi longe ilin rigardsekvis; ŝi sciis, ke ŝi kun ili ne renkontiĝos plu sur la tero. Eĉ tiujn mutajn vizaĝojn, la katojn kaj la hundojn ŝi alvokis, ilin karesis kaj lasis al si de Sultano leki la manon. "Rigardu ilin," ŝi diris al Adélka kaj al la servistinoj: "ĉiu besto, se la homo ĝin amas, estas dankema." Kaj Voršan ŝi al si venigis kaj ordonis al ŝi: "Kiam mi estos mortinta, - mi scias, ke tio baldaŭ okazos, mi sonĝis hodiaŭ nokte, ke Georgo alvenis por mi - do kiam mi estos mortinta, ne forgesu diri tion al la abeletoj, por ke ili ne formortu al vi. La ceteraj eble forgesus." La avineto sciis, ke Vorša tion faros, ĉar ŝi kredis, kion ne kredis la aliaj, kaj tial ili facile povus forgesi fari tion ĝustatempe, eĉ se ili volus plenumi la deziron de la avineto.
	Estis antaŭvespero de la sekvanta tago post la alveno de la infanoj, kiam la avineto estis en kvieta agonio. Barunka antaŭrecitis al ŝi la preĝon de la mortantoj; la avineto preĝis kun ŝi, ĝis subite la buŝo ĉesis moviĝi, la okuloj restis fiksitaj al la krucifikso pendanta super la lito, la spirado ekhaltis. - La flameto de ŝia vivo estingiĝis, kiel estingiĝas la malrapide finbruletanta lampeto, en kiu la tuta brulmaterialo estas konsumita.
	Barunka premfermis al ŝi la okulojn, la juna edzino de Míla malfermis la fenestron, "por ke la animo povu libere forflugi". Vorŝa ne restis longe inter la plorantoj, sed ŝi rapidis al la abelujo, kiun la sinjoro patro estis al la avineto antaŭ kelke da jaroj stariginta, kaj ekfrapinte ĝin, vokis trifoje: "Abeletoj, abeletoj, la avineto al vi mortis!" Nur poste ŝi eksidis sur la benketo sub la siringo kaj ĝemekploris. La sinjoro arbaristo iris al Žernov, por mendi la funebran sonorigadon; li mem sin proponis por tiu servo. Li sentis korpremon en la domo, li devis eliri, por ke li povu satplori. "Dolore mi sentis la morton de Viktorka, kiel mi forgesos pri la avineto," li diris al si vojire. Kiam eksonis la funebra sonorilo, diskonigante al ĉiuj homoj: "ke la avineto ne vivas plu", ekploris la tuta valeto. -
	La trian tagon matene, kiam estis preterpasanta la kastelon la enteriga procesio, kiu konsistis el granda multo da homoj, ĉar ĉiu, kiu konis la avineton, volis ŝin akompani al la tombo, tiam blanka mano disŝovis la pezajn kurtenojn ĉe la fenestro, kaj inter ili aperis la sinjorino princino. Kiel longe la procesio estis videbla, tiel longe ŝiaj malgajaj okuloj ĝin akompanis, ĝis fine lasinte la kurtenon kaj profunde forspirinte ŝi ekflustris:
	"Feliĉa virino!" --